Кини мунньах сүрүн соругунан бу сүдү тутуу өрөспүүбүлүкэ уопсастыбаннаһын улахан интэриэһин тардарын болҕомтоҕо ылан туран, тутуу хаамыытын билиһиннэрии, үбүлээһин суумата тоҕо 130 млрд солкуобайтан 174 млрд диэри үрдээбитин быһаарыы, концессия хайдах-туох усулуобуйаҕа оҥоһулларын иһитиннэрии уонна муостаны тутуу түмүктэниэхтээх болдьоҕун чопчулааһын буолар диэтэ. Сис кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ бу тутуу чааһыгар элбэх боппуруос киирэрин, онуоха чопчу быһаарыы, чуолкайдаан биэрии, тутулла турар муоста туһунан билиһиннэрии-иһитиннэрии наадатын эттэ уонна бүгүн онно сөптөөх иһитиннэрии, кэпсэтии, боппуруостар, хоруйдар баар буолуохтаахтарын, концессия туһунан түһэрсиллибит Сөбүлэһиини дьокутааттарга билиһиннэрэр наадатын ыйда. Ону тэҥэ, салгыы парламеҥҥа бырабыыталастыба чааһын эбэтэр төгүрүк остуолу ыытыыга уонна толоруулаах былаас отчуотун тэрийиигэ бэлэмнэнии буоларын санатта. Биллэрин курдук, сэтинньи 25-26 күннэригэр ыытыллыахтаах Ил Түмэн уочараттаах пленарнай мунньаҕар бу боппуруос өрөспүүбүлүкэ 2027 сыллааҕы уонна кэлэр сылларга бүддьүөттэрин көрүү иккис чааһыгар киллэриллиэхтээх. Тэрээһиҥҥэ муостаны тутуу экстремальнай усулуобуйаҕа - томороон тымныыга уонна улуу өрүс халыҥ мууһунан бүрүллэн турар кэмигэр баараҕай, ханна да суох тутууну ыытыы боппуруоһа биир сүрүн хайысханан көрүллүбүтүн бэлиэтиир оруннаах.
Муоста тутуутун сүрүн хайысхаларын туһунан иһитиннэриини СӨ тырааныспарга уонна суол хаһаайыстыбатыгар миниистирэ Владимир Сивцев оҥордо. Кини бу мега бырайыагы үбүлээһин 2024 сыллааҕы сыананан 130 млрд солкуобайынан быһыллыбытын, билигин сыана үрдээһининэн, индексацияланан 170 млрд тиийбитин, ол суума барыта кылаабынай судаарыстыбаннай эспэртиисэнэн бигэргэммитин эттэ. Миниистир тутууну үбүлээһиҥҥэ сыһыаннаах боппуруостарга хоруйдууругар бу тэрилтэни хаста да төхтүрүйэн ааттабытын бэлиэтиэххэ сөп. Билиҥҥитэ, 170 млрд сууматтан федеральнай бүддьүөттэн 43 млрд солк көрүллүөхтээҕин, бу сыыппараны 65 млрд диэри үрдэтэр туһугар үлэ ыытылларын эттилэр. Өрөспүүбүлүкэ бүддьүөтүттэн 27 млрд солк диэн баһаарыллан турар. Оттон хаалбыт 82 млрд солк бүддьүөт таһынан үбүлээһинтэн көрүллүөхтээх. Манна өрөспүүбүлүкэ бүддьүөтү таһынан дохуотуттан уонна коцессионер үбэ-харчыта угуллуохтаах диэн ааҕыллар. Аны муоста тутуутун түмүктээһин болдьоҕун чааһыгар РФ Бэрэсидьиэнэ В.В. Путин сорудаҕынан 2028 сыл, оттон СӨ Ил Дархана А.С. Николаев болдьообутунан 2030 сыл диэн туралларын чопчулуулларыгар тутааччылар уонна сакаасчыттар манна улахан оруолу үбүлээһин хайдах оҥоһулларыттан тутулуктааҕын эттилэр. Онон бу боппуруоска хоруйу үбүлээһин улахан кээмэйин көрүү 2027-2028 сылларга былааннаммытынан, бу кэмҥэ үп-харчы хамсааһыныттан көрөн биэриэххэ сөп диэн сэрэхтээхтик быһаардылар.
Федеральнай бүддьүөттэн үбүлээһин быйылгы сыллааҕы толору төлөммүт - 3,7 млрд солк барыта кэлбит. Владимир Сивцев иһитиннэрбитинэн, билигин өрөспүүбүлүкэ федеральнай бүддьүөттэн эбии 12 млрд солк көрүллүүтүн туруорсар, онуоха 5-6 млрд солк бу сыл бүтүөр диэри ыларга суоттанар. Кэлэр сылларга федеральнай бүддьүөттэн көрүллүөхтээх үп биллэр: 2027 сылга -18,9 млрд, 2027 сылга - 19,3 млрд солк. Саха Сирин бүддьүөтүттэн көрүллүөхтээх үп суумата бүддьүөт бырайыагын бастакы ааҕыытыгар ыйыллан турар: 2027 с.- 995 мөл, 2028 с. - 3,427 млрд солк. Тутааччылар бэлиэтииллэринэн, үбү көрүү, кэмигэр төлөбүрү оҥоруу кыһын тымныы кэмҥэ оҥоһуллар үлэлэри толорууга улаханнык дьайыахтарын сөп. Ол курдук, концессия сөбүлэһиитин быһыытынан көрүллүөхтээх 6,3 млрд солкуобайтан 2,7 млрд солк сэтинньигэ, 2,87 млрд солк ахсынньыга диэри төлөнүөхтээхтэр. Оччоҕо эрэ муоста тутуутун конструкцията барыта сааскы көмүөл мууһун аһардыыга бэлэм буоларын хаачыйыахха сөп диэн сэрэтэллэр. Миниистир эппитинэн, үбүлээһин барыта казначействонан киирэн ааһар уонна бары төлөбүрдэр бааннар нөҥүө оҥоһуллаллар.
Мунньах уонна муостаны тутуу туһунан салгыы саайт матырыйалларыгар
Алексей МАТВЕЕВ
Хаартыскалар Василий Кононов (Ил Түмэн ) түһэриилэрэ
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
