Уопсастыба

Бу сырыы 2023-2024 сс. Казахстан Өрөспүүбүлүкэтин Бэрэсидьиэнэ К-Ж. Токаев уонна Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархана А.С. Николаев көрсүһүүлэрин түмүгүнэн ситиһиллибит Казахстан уонна Саха Сирин култуурунай, научнай-уопсастыбаннай үнүстүүттэрин кытта бииргэ үлэлэһии туһунан сөбүлэҥи кэҥэтии чэрчитинэн тэрилиннэ.
Казахстаҥҥа Александр Жирков Казахстан Наукаларын акадьыамыйатыгар М. Ауэзов аатынан литэрэтиирэ уонна искусство үнүстүүтүн генеральнай дириэктэрин, акадьыамык Кенжехан Матыжановы кытта көрүстэ. Көрсүһүүгэ Казахстан Наукаларын акадьыамыйатын, литэрэтиирэ уонна искусство үнүстүүтүн үлэһиттэрэ, Аль-Фараби аатынан Казахстан Нассынаалынай үнүбэрсиэт бэрэпиэссэрэ Анарбай Булдыбай, бэйиэт, Казахстаннааҕы поэзия акадьыамыйатын бэрэсидьиэнэ, Түүр судаарыстыбаларын суруйааччыларын сойууһун бэрэссэдээтэлэ Улугбек Есдаулет, онтон да атын литэрэтиирэ, искусство, наука үлэһиттэрэ, учуонайдар, суруйааччылар кыттыыны ыллылар. Мунньах кыттыылаахтара «Кобланды Батыр» диэн казах, түүр норуоттарын уһулуччулаах эпическэй айымньыларын ЮНЕСКО-ҕа киһи аймах тылынан уус-уран айымньытын кылаан чыпчаала анал аакка түһэрэр туһунан туруорсууга Саха Сирэ кыттыытын туһунан сүбэлэстилэр.
Биллэрин курдук, Казахстан өттүттэн сөбүлэҥ быһыытынан ааспыт 2025 сылга Дьокуускайга казах «Хабыланды Баатыр» эпоһа сахалыы тылбаастанан «Эпические памятники народов мира» диэн норуоттар икки ардыларынааҕы бырайыак чэрчитинэн туспа кинигэ буолан тахсыбыта. Бу уһулуччулаах эпическэй айымньы биир барыйаанын «Эпические памятники народов мира» бырайыак ааптара уонна салайааччыта Александр Жирков бэйэтэ тылбаастаабыта. Казахстан учуонайдарын кытта көрсүһүүгэ Александр Жирков айымньы сахалыы тахсарыгар көмөлөспүт казах эпосоведтарыгар махтанна уонна бу айымньы ЮНЕСКО номинациятыгар түһэриллэрин Саха Сирэ өйүүрүн туһунан эттэ.

Үнүстүүт дириэктэрэ Кенжехан Матыжанов А.Н. Жирковка Казахстан Өрөспүүбүлүкэтин Актобе куоратыгар буолаары турар «Духовное наследие тюрских народов в контексте мировой цивилизации» диэн норуоттар икки ардыларынааҕы научнай-теоретическай кэмпириэнсийэ чэрчитинэн «Хабыланды Баатыр» сахалыы тылбааһын биһирэмин тэрийэригэр этии киллэрдэ.
Салгыы өрүттэр «Дьулуруйар Ньургун Боотур» олоҥхо казахтыы тылбааһын үлэтэ хайдах баран иһэрин кэпсэттилэр. Манна даҕатан эттэххэ, саха олоҥхотун казах тылыгар тылбаастааһыҥҥа биллиилээх бэйиэт, тылбаасчыт, акадьыамык Улугбек Есдаулет ылсан үлэлии сылдьар.
Акадьыамык Матыжанов ыҥырыытынан Александр Жирков алтынньы 1 күнүгэр Казахстан Өрөспүүбүлүкэтин Актобе куоратыгар буолбут «Духовное наследие тюрских народов в контексте мировой цивилизации» диэн норуоттар икки ардыларынааҕы научнай-теоретическай кэмпириэнсийэ пленарнай мунньаҕар кыттыыны ылла. Казахстан, Кыргызстан, Узбекистан, Азербайджан, Турция уонна Арассыыйа фольклористара, эпосоведтара кыттыылаах норуоттар икки ардыларынааҕы кэмпириэнсийэҕэ «Хабыланды Баатыр» айымньы сахалыы тылбааһын билиһиннэрдэ.
Кэмпириэнсийэ кэмигэр Ил Түмэн бастакы вице-спикерэ Узбекистан Наукаларын акадьыамыйатын научнай үлэһитэ доктор Жаббор Эшонкуловы кытта көрсөн аан дойду норуоттарын тылынан уус-уран айымньыларын хардарыта тылбаастаан тарҕатарга туһуламмыт норуоттар икки ардыларынааҕы бырайыакка Узбекистан кыттыытын туһунан кэпсэттэ. Өрүттэр «Алпамыш» диэн узбек эпоһын сахалыы, оттон «Дьулуруйар Ньургун Боотур» олоҥхону узбектыы тылбаастыыр туһунан бастакы кэпсэтиини ыыттылар.
Итини сэргэ Александр Жирков Турция эпосовед учуонайдарын кытта көрсүһэн эпическэй айымньылары хардарыта тылбаастыыр туһунан барыллаан сүбэлэһии тэрийдэ.
Салгыы Саха Сирин бэрэстэбиитэлэ Казахстан Өрөспүүбүлүкэтин Нассынаалынай бибилэтиэкэтин дириэктэрин Газиза Нургалиеваны кытта көрсөн Казахстан уонна Саха Сирин Нассынаалынай бибилэтиэкэлэригэр нассынаалынай литэрэтиирэ туспа пуондатын: Алматыга – сахалыы, Дьокуускайга – казахтыы тэрийэр туһунан этии киллэрдэ. Казахстан Нассынаалынай бибилэтиэкэтин дириэктэрэ этиини өйөөтө, бэйэтин Саха Сиринээҕи кэллиэгэтин кытта бииргэ үлэлииргэ бэлэмин эттэ.
Александр Жирков Казахстаҥҥа сырыытын биир сүрүн соругунан түүр норуотун уһулуччулаах судаарыстыбаннай уонна бэлитиичэскэй диэйэтэлэ Максим Кирович Аммосов Казахстаҥҥа үлэлээбит кэмин туһунан кинигэни бэчээттээн таһаарарга бэлэмнэнии буолла. Биллэрин курдук, М.К. Аммосов 1932-1937 сс. Арҕаа Казахстан, Караганда уонна Хотугулуу Казахстан уобаластарын салайбыта. Казахстан үс бөдөҥ уобаластарыгар М.К. Аммосов үлэтин туһунан кинигэ эмиэ 2023-2024 сс. Казахстан Өрөспүүбүлүкэтин Бэрэсидьиэнэ К-Ж. Токаев уонна Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархана А.С. Николаев кэпсэтиилэрин түмүгэр ситиһиллибит сөбүлэҥ чэрчитинэн А.Н. Жирков салалтатынан Казахстан уонна Саха Сирин архивистарын көмөтүнэн бэлэмнэнэ сылдьар.
«Максим Аммосов Казахстаҥҥа үлэлээбит кэмин сырдатыы билигин даҕаны ситэтэ суох. Биһиги кинигэбитигэр урукку өттүгэр киэҥ эйгэҕэ тахсыбатах, умнуллубут докумуоннар балайда киирдилэр. Анал кинигэ тахсыыта – саха норуотун чулуу уолун аатын үйэтитэргэ биир бэлиэ түгэнинэн буолуоҕа, уруулуу норуоттар икки ардыларыгар чугастыы сыһыаны бөҕөргөтөргө туһалыаҕа», - диэн Александр Жирков бэлиэтээтэ.

Ил Түмэн пресс-сулууспата.