Уопсай Мунньах Уһук Илин эрэгийиэннэрин сокуону оҥорор  судаарыстыбаннай былааһын бэрэстэбиитэллэрэ федеральнай былааска  кыттыгас этиилэрин  киллэрдилэр. Ол курдук көрсүһүүгэ биир сүрүн кыһалҕаны - электроэниэргийэ ситимигэр үөскээбит боппуруостары көрөллэр. Сүрүннээн Уһук Илин эрэгийиэннэригэр уот тарыыбын ноҕуруускатын ырыттылар.

Саха Сирин парламенын салайааччы Алексей Еремеев мунньах сүрүн боппуруоһугар -электроэниэргийэ тарыыбыгар сүрүн иһитиннэриини оҥордо.  

-Санатар буоллахха, 2024 сыл балаҕан ыйыгар Благовещенскайга ыытыллыбыт Ассоциация уочараттаах Уопсай мунньаҕар   Уһук Хоту тыйыс усулуобуйатыгар электроэниэргийэ ырыынактааҕы тарыыба олус үрдүгүнэн бу боппуруоһу федеральнай былаас уорганнарыгар туруорсуу наада диэн этии киллэрбиппит. Онтон 2025 сыллааҕы маннык көрсүһүүгэ биһиги өрөспүүбүлүкэбитигэр тарыып боппуруоһа сүрүн суолталааҕын эбии санатан туруорсубуппут. Ол курдук, биһиги 2028 сыллаахха Уһук Илин эрэгийиэннэрин экэнэмиичэскэй өттүнэн сөптөөх тарыыпка көһөрүүнү үчүгэйдик үөрэтэн көрөрбүт наада диэн быһаарбыппыт. Бу былаан олоххо киллэриллэр түбэлтэтигэр, тарыыптар араастаһыыларын сабар субсидиялааһын мэхэньиисимэ тохтуохтаах. Эрэгийиэннэр бүддьүөттэрэ итинник уларытыыга бэлэмнэрэ суох. Ол иһин, бу РФ Бырабыыталыстыбатыгар  субсидиялааһын мэхэньиисимин уһатарга анал кэлим быһаарыыны оҥорорго  Ыҥырыы таһааран, салгыы  РФ Бырабыыталыстыбатын көрүүтүгэр киллэрэн, сөптөөх быһаарыыны ылыналларын туруорсарбыт, -диэн этии киллэрдэ.

--Электроуокка экэнэмиичэскэй төрүккэ олоҕурбут тарыыптар биһиги эрэгийиэннэрбитигэр бары салааларга тарыыптар сиэттиспитинэн хас да бүк үрдүүллэригэр тириэрдэр, ону кытта экэниэмикэлэрин үлэтин хаамыыта барыта кэһиллэр. Эрэгийиэннэр бүддьүөттэрэ маннык ноҕуруускаҕа бэлэмэ суохтар, оттон федеральнай таһымҥа оннук быһаарыы ылынылла илик.

Онон Уһук Илин энэргиэтикэтин комплексыгар билигин уустук балаһыанньа үөскээтэ. Ол ордук Уһук Хотугу оройуоннарга элэктириичистибэнэн хааччыйар туспа түөлбэ зоналар оҕустараллар.

Онон бу кэлиҥҥи сыллартан саҕалаан 2028 сылга диэри түһүмэхтэринэн араарыллан киллэриллэ сатыыр тарыыптары тэҥнээһини тохтотор соруктаах үлэлээн эрэр мэхэньиисим сүрүн кыһалҕаны үөскэтэр. Ол курдук, 2022 сылтан саҕалаан Саха Сиригэр, Камчааткаҕа, Чукуоткаҕа уонна Магадаан, Сахалиин уобаластарыгар Арассыыйа орто таһымыгар диэри тэҥнээһин бара турар. Бу эргийиэннэргэ элэктириичистибэнэн хааччыйар туспа түөлбэ зоналар туһанааччылар ахсааннара аҕыйах уонна уоту генерациялааһын ыраахтан тиэллэн кэлэр ыарахан сыаналаах уматыгынан оҥоһуллар.

Тарыыптары тэҥнээһиҥҥэ уларытыылары киллэрии түмүгэр туһанааччыларга көрүллэр субсидия түһүмэҕинэн аччатыллан иһэр, ол иһигэр олох-дьаһах хомунаалынай хаһаайыстыбатын тэрилтэлэригэр. Онон эниэргийэ тарыыптарын үрдээһинин олоҕурбут суолтаттан аһары ыыппат сыалтан, эрэгийиэн бүддьүөттэригэр үгүс үбү-харчыны көрөргө күһэллэбит.

Холобур, Саха Өрөспүүбүлүкэтэ 2025 сылга элэктириичистибэнэн хааччыйар туспа түөлбэ зоналарыгар бүддьүөт туһанааччыларыгар уонна олох-дьаһах хомунаалынай хаһаайыстыбатын тэрилтэлэригэр тарыып үрдээн 1 кВт.ч. иһин 50,5 солк диэри үрдээтэ. Ааҕан көрдөхпүтүнэ, 2021 сылтан саҕалаан бүддьүөт туһанааччыларыгар уонна олох-дьаһах хомунаалынай хаһаайыстыба тэрилтэлэригэр тарыып 9 төгүл үрдээтэ. Тарыыптары тэҥнээһини түһүмэҕинэн тохтотуунан сибээстээн, Саха Сирин бэйэтин бүддьүөтүттэн тарыыптар араастаһыыларын төлөбүрүгэр 2022 сылтан 2025 сылга диэри 20 млрд солк (19,68 млрд) көрөн кэллэ. Салгыы маннык ааҕыынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин консолидированнай бүддьүөтүгэр эбии 41,8 млрд солк ороскуоттанара сабаҕаланар. Өссө бу суума аҥардас электроэниэргийэ тарыыбыгар сыһыаннаах, оттон Саха Өрөспүүбүлүкэтин судаарыстыбаннай бүддьүөтүттэн өссө куруук үүнэ турар итиинэн уонна уунан хааччыйыы тарыыптарын араастаһыытын нэһилиэнньэҕэ анаан субсидия көрүллэрин санатабын. Ол кээмэйэ кэлиҥҥи 5 сыл устата барыллаан 5 төгүл улаатан 47,9 млрд солк тиийдэ. Оттон 2025 сылга бүддьүөт дэпписиитэ 29 млрд солк буолла. Ол быһыытынан, Саха Өрөспүүбүлүкэтин бүддьүөтэ араас тарыыптары субсидиялааһыыны уйунар кыаҕа суох буолла, ресурсаларынан хааччыйар тэрилтэлэр иннилэригэр иэс-күөс улаата турар, -диэн өрөспүүбүлүкэ парламенын бэрэссэдээтэлэ балаһыанньаны билиһиннэрдэ.

Салгыы Алексей Еремеев 2025 сыл балаҕан ыйыгар дойду Бэрэсидьиэнэ Владимир Путин Илиҥҥи экэнэмиичэскэй пуорум кэмигэр Уһук Илин уматык-энэргиэтикэ комплексын боппуруостарынан мунньах ыыппытын санатта. Онно «Уһук Илин надбавкатын» (тэҥнээһинин) дьайыытын 2035 сылга диэри уһатыы туһунан боппуруос көрүллүбүтүн эттэ. Онно үбү-харчыны элэктириичистибэнэн хааччыйар туспа түөлбэ зоналар эбийиэктэрин сайыннарыыга анаан көрөргө диэн усулуобуйа туруоруллубута. Арассыыйа Уһук Илин сайдыытын министиэристибэтэ «Уһук Илин надбавкатын» 2035 сылга диэри уһатыы туһунан федеральнай сокуон бырайыагын бэлэмнээбит. Онон бу маннык быһаарыныыны ылыныы соҕотох сөптөөх суол диэн бэлиэтээтэ. Ону кытта «Уһук Илин надбавкатын» дьайыытын 2035 сылга диэри уһатыы бу эҥээр эрэгийиэннэр бүддьүөттэригэр экэниэмийэлээһини киллэриэҕэ. Ол курдук, Саха Сирин 2026 сыллааҕы судаарыстыбаннай бүддьүөтүгэр барыллаан ааҕыынан эбии ороскуоту 3,9 млрд солк аччатыаҕа, оттон 2035 сылга – 64,6 млрд солк.

Ассоциация чилиэннэрэ Саха Сирин парламенынан аатыттан Алексей Ильич киллэрбит этиитин өйөөтүлэр.

Электроуот тарыыбын кыһарҕана

Олунньу 20 күнүгэр ыытыллыбыт Ил Түмэн хонтуруоллуур кэмитиэтин мунньаҕар нэһилиэнньэҕэ уонна киниэхэ тэҥнэммит туһанааччыларга араҥаламмыт тарыып туһунан боппуруос көрүллүбүтэ

Мунньахха норуот дьокутааттара, Сунтаар уонна Ньурба улуустарын баһылыктара, Олох-дьаһах хомунаалынай хаһаайыстыба министиэристибэтин, Сыана бэлиитикэтин судаарыстыбаннай кэмитиэтин, «Якутскэнерго» ПАУо уонна «Тарыып ааҕыныстыбата», «Субсидия ааҕыныстыбата» судаарыстыбаннай тэрилтэлэр бэрэстэбиитэллэрэ кытыннылар.
Ил Түмэн хонтуруоллуур кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ Андрей Николаев электроэниэргийэҕэ чэпчэтиинэн туһаныы ыйдааҕы лимиитэ 6500 кВт/ч диэри намтатыллыбыта табыгаһа суоҕун туһунан Сунтаар уонна Ньурба улуустарын олохтоохторуттан этии киирбитин туһунан иһитиннэрдэ. Кыһыҥҥы ыйдарга бу икки улуус нэһилиэнньэтин 94 %-нын дьиэлэрэ-уоттара электроуотунан үлэлиир оһохторунан сылытылларын санатта.
Сыана бэлиитикэтин судаарыстыбаннай кэмитиэтин бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Герасим Гуринов быһаарбытынан, 2026 сылтан нэһилиэнньэҕэ уонна онно тэҥнэммит туһанааччы араҥатыгар төһөнү туттубутунан тарыып киллэриллэн, урукку чэпчэтиилээх тарыып лимиитэ (11 160 кВт/ч) намтатыллан, 6 500 кВт/ч буолбут. Ити эрээри, күннээҕи олох көрдөрбүтүнэн, биһиги бытарҕан тымныылаах уһун кыһыммытыгар маннык нуорманан дьиэҕэ-уокка сылааһы хааччыйар төрүт сатаммат  эбит. Ол түмүгэр, электро-уоту туттуу араастаһыыта толору тарыыбынан ирдэнэн, бу үүммүт ыйга ыалларга 50 000 солкуобайга тиийэ суумалаах счеттар кэлбиттэр! Бу иннинэ кинилэр 6 000-15 000 солк. төлөөн олорбуттар.
Норуот дьокутаата Владимир Прокопьев тарыыбы маннык ааҕыыны сыыһанан ааҕан туран, көннөрөргө эттэ. Сыана бэлиитикэтин судаарыстыбаннай кэмитиэтин бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Саргылаана Матвеева  этэринэн, чэпчэтиилээх тарыыптар тустарынан өрөспүүбүлүкэтээҕи сокуоҥҥа уларыйыы 2024 сыллаах көрдөрүүгэ олоҕуран оҥоһуллубут.
– Ити сыллаах ырытыы түмүгэ нэһилиэнньэ 94 %-а биир ый устатыгар ортотунан 6 500 кВт/ч электро-уоту туттарын көрдөрбүтэ. Билигин биһиги энергетиктартан 2025 сыллаах чахчыны эмиэ көрдүөхпүт. Ырытыыны өссө төгүл хас биирдии ыйынан оҥоруохпут. Дьэ ол кэнниттэн сыананы олохтооһуҥҥа уларытыы киллэрэр төһө сөбүн-сөтөҕөйүн быһаарыахпыт, – диэтэ Саргылаана Матвеева.
Андрей Николаев мунньаҕы түмүктүүрүгэр киирбит этии барыта учуоттаныа итиэннэ сотору кэминэн бу боппуруоска дьүүллэһиини атын киэбинэн ыытыахпыт, үөскээбит кыһалҕаны быһаарыыга чопчу сүбэлэри ылыныахпыт диэбитэ.

ххх

Ил Түмэн олохтоох салайыныыга сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ  Владимир Прокопьев бу күннэргэ Ньурба улууһун олохтоохторугар ааспыт сыллааҕы үлэтин отчуотун билиһиннэрэригэр электроуот тарыыбын кыһарҕанын кытта ситимнээх үгүс боппуруос киирбитэ.

Дьаархааҥҥа буолбут көрсүһүүгэ уот тарыыбын тула кэпсэтии таҕыста. Владимир Михайлович бу боппуруоска үлэлэһэ сылдьарын быһыытынан сиһилии электро уот иһин төлөбүр механизмын быһааран биэрдэ. Кини салгыы кыһыҥҥы ыйдарга 1 диапазону 10000 кВт диэри үрдэтэргэ үлэлэһэ сылдьабыт диэтэ.

Малдьаҕар олохтооҕо Энергосбыт үлэтин туһунан боппуруоһугар Владимир Прокопьев кулун тутар 20 күнүгэр Ньурбаҕа Бүлүү бөлөх улуустарын бэрэстэбиитэллэрэ, Якутскэнерго, Энергосбыт, Госкомцен үлэһиттэрэ кыттыылаах Ил Түмэн бүддьүөт кэмитиэтин көһө сылдьар улахан мунньаҕа ыытыллыахтааҕын туһунан иһитиннэрдэ. Онно дьону долгутар тарыып, диапазон боппуруостара көрүллүөхтэрэ, санааҕытын этинээриҥ диэн ыҥырда.

Хаартыска Ил Түмэн пресс-сулууспатыттан

Бэлэмнээтэ Алексей МАТВЕЕВ