Общество

Эмтиир-сэрэтэр үлэ

Бырабыыталыстыба 2 №-дээх дьиэтигэр Бэтэринээрийэ управлениетын ааспыт сыллааҕы үлэтин түмүгүн таһаарар, саҥа сылга соруктары туруорар мунньаҕа ыытылынна.

Управление салайааччыта Игнатий Колодезников иһитиннэрбиттэринэн, саалаҕа барыта 1 765 киһи үлэлиир. Кинилэр 55,7 %-нара анал үрдүк, 42,5 %-нара орто анал үөрэхтээхтэр. Тустаах үлэни билимҥэ дьүөрэлээн, 8 исписэлиис бэтэринээрийэ билимин хандьыдаата буолбуттар.

Исписэлиистэринэн хааччыллы 86 %, кинилэр орто саастара --  45. Онон эдэр исписэлиистэринэн хааччыллыыга үлэ утумнаатык ыытыллар.

Хамнас алын кээмэйэ 15,2 % үрдэтиллэн, орто хамнас  81 257 солкуобайга тэҥнэспит. Ол иһигэр, бэтэринээр быраас хамнаһа 80 004 солк., бэтэринээр биэлсэр хамнаһа 75 685 солк. буолбут.

Күн бүгүҥҥү туругунан, управление тэрилтэлэрин бас билиитигэр 350 эбийиэк, 168 тырааныспар баар. Матырыйаалынай-тиэхиньиичэскэй баазаны  саҥардыы үлэтэ былааннаахтык барар. Ааспыт сылга үс көһө сылдьар   лаборатория массыыналарын атыыласпыттар, онтон биирэ мобильнай инсинератордаах анал тырааныспар. Маны таһынан, микробиологическай кутталы бохсор биэс ламинарнай буоксаны, тоҥорор хаамыралары уонна стерилизатордары ылбыттар.

Эмтиир-сэрэтэр үлэ кыраапык быһыытынан ыытыллар. Улахан болҕомто ураты кутталы үөскэтэр ыарыылары утары охсуһууга ууруллар, лептоспироһу уонна бруцеллеһу утары үлэ тиһигэ быстыбат.  Кэнники сылларга Анаабыр, Аллайыаха уонна Аллараа Халыма улуустарыгар дьиикэй кыыллартан дьиэ кыыллара (табалар уонна ыттар) ииримтийиигэ сыстыбыт түбэлтэлэрэ бэлиэтэнэн, тустаах дьаһаллар ылыллыбыттар.

Бэйдиэ сылдьар ыттар  

Хаһаайына суох, бэйдиэ сылдьар  ыттары дьаһайыы үлэтэ бэтэринээрдэргэ сүктэриллибитэ. Инньэ гынан, дакылаат биир пууна  ити боппуруоска ананна.

Бу хайысхаҕа ааспыт 2025 сылга өрөспүүбүлүкэ бүддьүөтүттэн 89 мөлүйүөн солкуобай харчы көрүллүбүт. Хаһаайына суох, бэйдиэ сылдьар  ыттарга анаан 16 приют, тутуллубут ыттары кылгас болдьоххо көрөр-истэр 11 пуун,  хаһаайына суох кыыллары көрөр 13 пуун үлэлээбит. Сыл устатыгар олорго барыта 7 453 ыт киллэриллибит, ол иһигэр, 4 582 ыты эриэйдэлэргэ туппуттар, 171 ыты дьоннор аҕалбыттар.

«Бэйдиэ сылдьар ыты тутуу – стерилизация -- вакцинация – эйгэтигэр төннөрүү»  бырагырааманан сыл устатыгар барыта 4,5 тыһыынча хаһаайына суох ыт  хабыллыбыт. Олортон 1,1 тыһыынча тыһы ыт төрөөбөт гына “баайыллыбыт” (стерилизацияламмыт), 1,5  тыһыынча атыыр ыт аттаммыт, 3,9 тыһыынча ыт маркировкаламмыт. Хаһаайына суох 3,2 тыһыынча ыкка быһыы бэриллибит. Дьоҥҥо-сэргэҕэ, оҕоҕо куттала суоҕунан быһаарыллан, 2 тыһыынчаттан  тахса ыт сылдьыбыт эйгэлэригэр төннөрүллүбүттэр.

Бэтэринээринэй сулууспа үлэһиттэрэ 40-тан тахса тыһыынча ыкка бэлиэтээһини оҥорбут буоланнар, сүппүт, куоппут ыттар хаһаайыннара түргэнник булуллубуттар. Ол түмүгэр, 419 ыт хаһаайыннарыгар төннөрүллүбүт, 1 тыһыынчаттан тахса ыкка саҥа хаһаайыннар булуллубуттар. Дьоҥҥо-сэргэҕэ кутталы үөскэтэр 500 ыт “утутуллубут”.

Дьону ытырбыт, эчэппит ыттар хаһаайыннарыгар 1,1 мөлүйүөн солкуобай суумалаах 109 уураах тахсыбыт. Ыттарын сөптөөхтүк көрбөт-истибэт дьоҥҥо 629 административнай дьыала көбүтүллүбүт, ол түмүгүнэн холбоон 974 тыһыынча солкуобайга ыстарааптыыр 614 уураах тахсыбыт. Маны таһынан, хаһаайына суох кыыллары көрүүнэн дьарыктаныыга бэрээдэги кэһии иһин дуоһунастаах дьоҥҥо түөрт дьыала тэриллибит, ыстыраап олохтоммут.

Олохтоох салайыныы уорганнара хаһаайына суох кыыллары кытары үлэлэрэ күүһүрэригэр кэккэ үлэ барбыт, ол иһигэр, көрсүһүүлэр, консультациялар ыытыллыбыттар, иһитиннэрэр-сырдатар үлэ күүһүрдүллүбүт.

Сыаллар, соруктар

Үүммүт сылга эмтиир-сэрэтэр үлэ тэтимин ыһыктыбат сорук туруорулунна.  Бэтэринээринэй сулууспа үлэтин сыыппара технологиятыгар көһөрүү  чэрчитинэн, тыа хаһаайыстыбатын кыылларын учуотун «RegAgro» ситимҥэ, куоскалары уонна ыттары «Все звери» национальнай порталга бэлиэтээһин  үлэтин салгыы ыытарга, улуустарга уонна куораттарга эдэр исписэлиистэри олохсутан үлэлэтиини күүһүрдэргэ этилиннэ. Муниципальнай тэриллиилэр бэриллибит судаарыстыбаннай боломуочуйаларын толорон, хаһаайына суох кыыллары (ыттары, куоскалары о.д.а.) кытары үлэни мөлтөппөттөрө, хонтуруолга туталлара наадата ыйылынна. 

Бэтэринээринэй сулууспалар матырыйаалынай-тиэхиньиичэскэй баазаларын хаҥатар, саҥардар үлэ итиэннэ атын эрэгийиэннэри кытары уопут атастаһыы үлэтэ салҕанара этилиннэ.

Үс сокуон

Ил Түмэн тыа сиригэр уонна аграрнай бэлиитикэҕэ сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Александр Атласов парламент уонна Бэтэринээринэй управение ыкса ситимнээхтик үлэлииллэрин туһунан кэпсээтэ.

— Ол түмүгэр, ааспыт 2025 сылга үс улахан сокуон ылылынна. Бэс ыйыгар «Об установлении порядка осуществления деятельности по обращению с животными без владельцев и определении перечня мероприятий при осуществлении такой деятельности на территории РС(Я)» диэн сокуон олоххо киирбитэ. Бу докумуоҥҥа олоҕуран «экстраординарнай балаһыанньа» диэн өйдөбүл киирдэ итиэннэ хаһаайына суох, бэйдиэ сылдьар  кыыллары суох оҥоруу балаһыанньата көннөрүлүннэ. Маныаха  Бырабыыталыстыба 543 №-дээх уурааҕа тахсыбыта.  

Иккис сокуоммут «Об установлении порядка осуществления деятельности по обращению с животными без владельцев» диэн. Бу сокуон чэрчитинэн,  хаһаайына суох, бэйдиэ сылдьар ыттары аһатар-сиэтэр көҥүллэммэт, ону таһынан, оннук ыттары анал тэрилтэ үлэһиттэрэ тута кэллэхтэринэ, аһыммыта буолан, бопсор уонна мэһэйдэһэр сатаммат. 

Үһүс сокуон «Дьиэ кыылларын регистрациялааһын туһунан» сэтинньи 6 күнүттэн күүһүгэр киирбитэ. Бу сокуон быһыытынан, өрөспүүбүлүкэҕэ хас биирдии дьиэ кыыла бэлиэтээһини ааһыахтаах, ол эбэтэр, сүөһүнү-сылгыны, табаны, сибиинньэни таһынан, хас биирдии ыт учуокка туруоруллуохтаах. Итинэн кинилэр ахсааннара чопчуланыа, хонтуруолга тутуллуо, уонна хаһаайыттарын эппиэтинэстэрэ күүһүрүөҕэ. Билигин биһиги өттүбүтүттэн сокуон олоххо киириитин, миэстэтигэр толоруллуутун ситиһии, -- диэтэ норуот дьокутаата. 

Дэлэгээт санаата

Абый улууһун бэтэринээрийэҕэ салаатын начаалынньыга Екатерина Чиркова:

-- Улууспуттан соҕотох дэлэгээппин. Хотугу улуустартан барыларыттан даҕаны биирдии киһи кэллэ. Ол төрүөтэ бырайыаспыт сыаната үрдүгэ буолар, өссө салалтабыт өйүүр буолан, хас биирдии улуустан бэрэстэбиитэл баар буоларын ситиһэр.

Биһиги Уус Алдан бэтэринэриийэтин салаата буолабыт. Абый бэтэринээринэй сулууспатыгар чинчийэр лабораториялаахпыт. Исписэлиистэрбит тиийбэттэр. Ыстаатынан 15 буолуохтаахпыт эрээри, 11 үлэһиттээхпит.

Ааспыт сыллааҕы былааммытын толордубут. Сыыппара эйгэтигэр көһөн эрэр буолан, отчуоппутун барытын анал бырагырааманан туттардыбыт. Олус табыгастаах, түргэн эбит.

Кыһалҕаларга тохтоотоххо, үлэлиир дьиэбит олус тымныы. Онтон сылтаан үс исписэлиис уурайан барда.

Үлэбитигэр чииптээһин үлэтэ ордук күүскэ барар. Улууска баар табалары барыларын хаптыбыт. Мантан саас сылгыларга үлэлиэхпит, билиҥҥи туругунан, сылгы 50 %-ын чииптээбиппит. 

Түмүк оннугар 

Мунньахха сылдьан бэлиэтээбиппинэн, бу эйгэҕэ чахчы даҕаны идэлэригэр ураты бэриниилээх, эппиэтинэстээх дьон үлэлиир эбиттэр. Кинилэр сүөһү-сылгы этэҥҥэ буоларын, араас сыстыганнаах ыарыы турбатын туһугар күннэтэ сыралаһаллар. Лаборатория үлэһиттэрэ өрөспүүбүлүкэбит хайа баҕарар муннугар бэрэбиэркэлэри оҥороннор, ас-үөл хаачыстыбатын хонтуруоллууллар. Кинилэр үлэлэригэр ситиһиини, ыарахаттартан чаҕыйбаттарыгар, туруорбут соруктарын толороллоругар  баҕарабыт.

Галина МАТВЕЕВА

Ааптар хаартыскаҕа түһэриилэрэ