Уопсастыба

Судаарыстыба өйөбүлүгэр тирэҕирэн, хаһаайыстыбалар племенной-силиэксийэлиир үлэни утумнаахтык тэрийэллэр, табаларын элбэтэн, боруодатын тупсаран иһэллэр. Ол түмүгэр, Саха Өрөспүүбүлүкэтэ таба ахсаанынан дойуга иккис миэстэҕэ таҕыста.  Хаһаайыстыбалар ону таһынан, экспортка үлэлиир кыахтаннылар.
Онуоха бастакы сэмэй хардыыны Өлүөхүмэ улууһуттан «Тээнэ» аҕа ууһун обшината оҥорон эрэр. Бу бырайыак өссө 2013 сылтан саҕыллыбыта. Саас-сааһынан сэһэргээтэххэ, ити сыл табаһыттар Норуоттар икки ардыларынааҕы кэнгириэстэрэ Кытайга, Ис Монгулуойа аптаныамынай оройуонугар Гэньхэ куоракка ыытыллыбыта. Саха Өрөспүүбүлүкэтин Табаһыттарын ассоциациятын бэрэсидьиэнэ, «Тээнэ» аҕа ууһун общинатын баһылыга Арсентий Николаев Аолугуйя диэн эбэҥкилэр түөлбэлээн олорор бөһүөлэктэригэр олохтоохтор табалара быста аҕыйаабытын бэлиэтии көрөн, Саха Сирин соҕурууҥҥу түбэтиттэн таба аҕалар көдьүүстээх буолуон сөбүн эппитэ, бэйэтин хаһаайыстыбатыттан таба биэрэргэ бэлэмин туһунан биллэрбитэ. Ол эрээри, бэтэринээрийэ уонна таможня ирдэбиллэрэ кытаанахтарыттан, ону ааһан бүрүкүрээттэр араас балакыыталарыттан сылтаан, бу үтүө санаа олоххо киирбэккэ тохтоон хаалбыта. Арай, былырыын, 2025 сыллаахха Арассыыйа Бэрэсидьиэнэ Владимир Путин Кытайга оробуочай сырыытын түмүгүнэн, икки судаарыстыба табалары ылсарга-бэрсэргэ сөбүлэһии түһэрсибиттэрэ. Сөбүлэһии кытайдар көҕүлээһиннэринэн оҥоһуллубута, онуоха интэриэс эргиэҥҥэ эрэ буолбакка, эбэҥки норуотун төрүт дьарыгын сайыннарыыга, таба боруодатын тупсаран, уруурҕаһыы тахсар кутталын бохсорго туһуланарын тоһоҕолоон бэлиэтээбиттэрэ.
Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр Аартыканы сайыннарыыга уонна хотугу норуоттар дьыалаларыгар миниистири солбуйааччы Михаил Погодаев салайааччылаах биэдэмистибэлэр икки ардыларынааҕы оробуочай хамыыһыйа тэриллэн, ирдэнэр бэтэринээринэй докумуоннары оҥоруу, табалары тиэйэн илдьии боппуруостарын быһаарыы, Маньчжурия аһардар пуунугар диэри айанныыр маршруту ырытан оҥоруу үлэтэ саҕаламмыта.

Тээнэҕэ

Арсентий Прокопьевич төрөппүт кыыһа Виктория Николаева аҕатын дьыалатын салгыыр, кини кэриэһин толорор ытыс иэһин санаан, ыстаадатыттан таба биэрэргэ сөбүлэһэрин биллэрбитэ.
Санатан эттэххэ, Өлүөхүмэ улууһугар 5866 таба баар, ол иһиттэн 3 100 таба «Тээнэ» аҕа ууһун общинатын баайа буолар. Быйыл күһүн община ыстаадата бастакы бэрэбиэркэни этэҥҥэ ааста. Бэтэринээрийэ управлениетын Өлүөхүмэтээҕи исписэлиистэрэ тиийэннэр, ыстаада уопсай туругун көрдүлэр-иһиттилэр, ирдэниллэр быһыылары биэрдилэр, арыаллыыр бэтэринээринэй докумуоннары бэлэмнээтилэр. Бэтэринээринэй-санитаарнай хонтуруол үлэтэ аны өрөспүүбүлүкэтээҕи уонна федеральнай таһымнарынан оҥоһуллуохтаах.

Дьокуускайга

Алтынньы 10-12 күннэригэр Саха Сиригэр Кытай дэлэгээссийэтэ кэлэн барда. Дэлэгээссийэ састаабыгар Гэньхэ куорат норуодунай бэлитиичэскэй сэбиэт бэрэссэдээтэлэ Мо Синьчжу, Гэньхэ мээрин солбуйааччы Сюэ Далун, Аолугуя эбэҥки национальнай бөһүөлэгин бартыыйынай кэмитиэтин сэкирэтээрэ Ван Цзицзянь, бу бөһүөлэк дьаһалтатын салаатын салайааччы Дай Гуанюнь уонна тылбаасчыт Гао Нажигала бааллар.
Михаил Погодаев кинилэри кытары  таба салаатыгар бииргэ үлэлээһиҥҥэ анаммыт холбоһуктаах мунньаҕы ыытта. Онно Саха Өрөспүүбүлүкэлэрин тас сибээстэ уонна норуоттар дьыалаларыгар миниистири солбуйааччы Зинаида Николаева, Бэтэринээрийэуправлениетын начаалынньыга Игнатий Колодезников, экспорды өйүүр киин генеральнай дириэктэрэ Марина Сукуева, эбэҥкилэр ассоциацияларын бастакы вице-бэрэсидьиэнэ Любовь Христофорова, Тээнэттэн  Виктория Николаева  кытыннылар.
Мунньахха бастатан туран, табалары Кытайга таһаарыыга суол хаартатын туһунан кэпсэтии ыытылынна. Кытай ырыынагар таба бородууксуйатын таһаарыы былаана, бэтэринээринэй-логистическай бороссодуура ирдэбилэ иһитиннэрилиннэ уонна федеральнай биэмэдистибэлри кытары үлэ тиһигэ быһаарылынна. Табалары массыынанан тиэйэн илдьэргэ туох уустуктары көрсүөххэ сөбүн уонна ону хайдах туоратар көдьүүстээҕин туһунан сүбэлэһии барда. Иккиһинэн, Тээнэ эбэҥки национальнай нэһилиэгин дьаһалтата уонна КНӨ Ис Монгуолуйа аптаныамыай оройуонун Гэньхэ куоратын норуодунай бырабыыталыстыбата бииргэ үлэлиир туһунан меморандумҥа илии баттастылар. Түмүккэ 2027 сыл бастакы кыбаарталыгар «Тээнэ» аҕа ууһун общинатыттан 300 таба Кытайга таһаарыллара барылланна.

Ыспыраапка
Арсентий Прокопьевич Николаев Өлүөхүмэ улууһун Тээнэ сэл. 1958 с. бэс ыйын 19 күнүгэр төрөөбүтэ. Үрдүк үөрэхтээх, 2000 с. Саха судаарыстыбаннай тыа хаһаайыстыбатын акадьыамыйатын бүтэрбитэ. 1974-1991 сс. «Токко» сопхуоска, 1992-1995 сс. «Тээнэ» аҕа ууһун общинатыгар табаһыттаабыта. 1995-2017 сс. Токко национальнай нэһилиэк дьаһалтатын баһылыктаабыта, 2018 сылтан «Тээнэ» аҕа ууһун обшинатын салайбыта.
2018 с. Өлүөхүмэтээҕи биир мандааттаах 12 №-дээх быыбардыыр уокуруктан Ил Түмэн дьокутаатынан талыллан, Төрүт олохтоох хотугу аҕыйах ахсааннаах норуоттар боппуруостарын уонна Аартыка дьыалаларын, Тыа сирин уонна аграрнай бэлиитикэ итиэннэ Сиргэ сыһыаннаһыы, айылҕа өрөсүүрсэлэрин уонна экология сис кэмитиэттэригэр үлэлээбитэ. Хотугу норуоттарга, төрүт салааларга сыһыаннаах элбэх сокуоҥҥа көҕүлээһиннэри оҥорсубута. «Аҕа дойду иннигэр үтүөлэрин иһин» иккис истиэпэннээх мэтээл туһааннааҕа, Саха Өрөспүүбүлүкэтин тыатын хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, муниципальнай сулууспа туйгуна, Табаһыттар ассоциацияларын бэрэсидьиэнэ. 2021 с. сэтинньи 10 күнүгэр олохтон барбыта.

Хаартыска: Виктория Николаева дьиэтээҕи архыыбыттан.