Табалаах улуустар нэдиэлэ аайы хомуйан киллэрэр отчуоттарынан сирдэттэххэ, бу дьыл сэтинньи 4 күнүнээҕи туругунан, өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн 176 413 таба иитиллэр. Онон былырыын баччаҕа 169 812 ахсааннаах баарыттан 3,9 уонна отчуоттанар кэмҥэ былааны толоруу 5 бырыһыанныынан чорбойдулар.
Хаһаайыстыбалар үүнэр сылга 168080 табалаах үктэнэр былааннаахтар. Оттон быйылгы сылы 166 355 табалаах саҕалаабыттара. Быйыл саас-сайын 37 509 тугут ылыллан, төрүөх тахсыыта былырыыҥҥыттан ордук (2025 сылга – 35 833). Өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн улахан табаны чөл иитии 86 бырыһыаҥҥа тэҥнэһэр.
Табаны иитии – тыа хаһаайыстыбатын салаата эрэ буолбатах, аҕыйах ахсааннаах төрүт норуоттар олохторун укулаата. Хотугу тыа сирин ыаллара, сүрүннээн, таба көрөн-иитэн дохуоттанан олороллор. Статдааннайынан, 118 хаһаайыстыба ыстаадаларыгар 1 022 киһи, ол иһиттэн 904 табаһыт уонна 118 чуумсук, үлэлии сылдьар.
Саха сиригэр табаны иитиинэн 20 улуус идэтийэриттэн ахсаан өттүнэн бөдөҥнөрө Усуйаана 34 982 табалаах. Анаабыр иккис (23 985 төбө) уонна Муома үһүс (17 170 төбө) миэстэлэргэ сылдьаллар. Балачча элбэх табалаах (10 тыһ. тахсалыы) улуустар: Эбээн Бытантай (13 934), Булуҥ (15 910), Өймөкөөн (11 102). Үгүстэр 5-8 тыһыынча таһымыгар сылдьаллар.
Ыстаадалар бары кыһыҥҥы мэччирэҥнэригэр көспүттэр. Исписэлиистэр ханна даҕаны халлаан сылаас уонна хаара халтаҥ буолан, күһүҥҥү хараал икки нэдиэлэ хойутаан саҕаламмытын бэлиэтииллэр. Бу кэмҥэ ыстаадаларга табаны ааҕыы үгэннээн ыытылла турар. Онон, чуолаан, ыччат табаны маркировкалыырга тоҕоостоох. Билиҥҥитэ 160,1 тыһ. таба эбэтэр бүттүүн баар төбөттөн 90,8 бырыһыана маркировкаламмыт.
Төрүөҕү ылыы көрдөрүүтэ төһө даҕаны үчүгэйин иһин, таба туһата суох өлүүтэ уҕараабат. Ол курдук, отчуоттанар кэмҥэ 23 564 таба туһата суох өлбүтэ (таба бүттүүн ахсааныттан 14,1 бырыһыана) бэлиэтэммититтэн ыалдьан, көнньүнэн охтуу түбэлтэтэ – 5 045, адьырҕалар сэймэктээбиттэрэ – 7 664, сүтүк – 10 855.
Эһэ-бөрө Алдан, Булуҥ, Дьааҥы, Кэбээйи, Нерюнгри, Өймөкөөн хайалаах сирдэригэр аймыыр. Туһааннаах кэмҥэ 356 кутуруктааҕы уодьуганнаабыттар (2025 сылга 235 бөрө этэ). Анаабыр улууһугар атырдьах ыйыгар саркоптоз (кыһыылаах ымынах) ыарыыны хаптатар үлэ ыытыллыбыт. Балаһыанньа арыый көммүт эрээри, 2 ыстаадаҕа сыл бүтүөр диэри үлэни күүһүрдэргэ былаанныыллар эбит диэн Улусмедиа саайтка Василий Никифоров суруйар.
ххх
Аллараа Халыма улууһа табаны иитии салаатыгар урут инники күөҥҥэ сылдьыбыт эбит буоллаҕына, кэлиҥҥи сылларга көрдөрүүлэрэ үөтэлээбэт, табалара эбиллибэт. Тоҕо? Улуус тыатын хаһаайыстыбатын салайар Альберт Винокуров ону, бастатан, ыстаадалары эһэ-бөрө аймыырын кытта ситимниир. Онуоха өссө биир сүрүн төрүөт тахсан кэлэр: үлэһит илии тиийбэтэ.
“Биһиги уонча тыһыынча табабытын толору хабан көрөргө-харайарга 60-ча киһи үлэлиэхтээҕиттэн бүгүн 27 табаһыттаах уонна чуумсуктаах олоробут, – диир Альберт Павлович. – Уопуттаах үлэһиттэр сааһыраллар. Эдэрдэр кэлбэттэр. Черскэйгэ табаһыттары, балыксыттары бэлэмнээн таһаарар кыһалаахпыт (колледж). Оҕолор орто анал идэни ылаат, салгыы Дьокуускайга үрдэтинэ бараллар уонна эргиллибэттэр. Төрөппүттэрэ “Уһук илиҥҥи ипэтиэкэнэн” кыбартыыра ылан биэрэллэр. Уонна сылаас, сымнаҕас олохтон ордорон, тоҕо даҕаны кэлиэхтэрэй?! Сатахха, ыччаты үлэҕэ тардар, көҕүлүүр “Эдэр табаһыт” бырагырааманы тохтоппуттара хаһаайыстыбаларга охсуулаах буолла…”
А.П. Винокуров ити Ил Дархан көҕүлээһининэн 2020 с. “Эдэр табаһыт” диэн эрэгийиэн бырагыраамата ылыллан, 35-гэр диэри саастаах эдэр табаһыт олорор дьиэ атыылаһарыгар эбэтэр туттарыгар 1 мөл. солкуобай кээмэйдээх биир кэмнээх төлөбүр көрүллэр буола сылдьыбытын этэр. Аллараа Халыма улууһун дьаһалтата дьиэ табатын ахсаанын энчирэппэт, эбэр-элбэтэр туһуттан быйыл күһүн мораторий биллэрбит.
“Ол аата эккэ адьас туттубаппыт диэн буолбатах. Бу дьаһал, сүрүннээн, кэтэх табалаахтарга туһаайыллар. Хаһаайыстыбалар кырдьаҕас табаларын син биир быраактыыллар. Бырамыысыланнай, табаарынай сыаллаах туттууну харгыстаһабыт. Ортотунан син биир тыһыынча кэриҥэ таба эккэ туттуллар”, – диэн быһааран кэпсээтэ салайааччы.
Василий Никифоров
Хаартыска эрэдээксийэ архыыбыттан
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
