Көмүс күһүммүт күлүмүрдээн тиийэн кэллэ. Сахалар аспытын-үөлбүтүн бэринэр, хаһаас хаһаанар кэммит. Үс ыйдаах торомоон тымныылаах, үлүгэр туманнаах кыһыммыт обургу бу тиийэн кэлиэ турдаҕа.
Бааһынай ырыынаргар олохтоох ас, бородууксуйата атыыта дэлэй. Ордук кэмэ сөп түбэһэн, оҕуруот, үүнээйи аһын атыыта хото тардыллыбыт. Ырыынак таһыгар атыы эрээттэрэ кэчигирэһэн тураллар. Атыыһыттар үгүстэрэ сахалар.
Хортуоппуй сыаната түһүө дуо?
“Хортуоппуй – иккис килиэп” диэн мээнэҕэ эппэттэр. Ыал үксүн хортуоппуй атыылаһан хаһаанар. Ырыынакка улахан, дьоҕус куулларга толору хааламмыт хортуоппуйдар кэчигирэспиттэр. Киилэнэн эмиэ атыылыыллар.
Дьэ, быйыл төһө-хаччаҕа сыаналаан олороллоруй? Былырыын орто кээмэйдээх хортуоппуйу киилэтин 80 солк. атыылаабыт эбит буоллахтарына, быйыл сыаната 100-120 солк. түспэт! Баһаам үрдээһин. Киһи эрбэҕин төбөтүн саҕа бытархайдары 80 солк. биэрэллэр. Улуустар: “Биһиги бэйэ үүннэриитэ сибиэһэй хортуоппуйу 120 солк. буллахпытына, улахан үөрүү”, – диэн кэпсээтилэр. Хотулары этэ да барбаккын. Үүнээйи сүгүн-саҕын үүммэт дойдутугар аҕыйах киһи үүннэрэн атыылыыр. Холобур, Үөһээ Дьааҥыга киилэтин 300-түү мөһөөккө атыылыыллар. “Ити өссө чэпчэки. Маҕаһыыҥҥа кэлии хортуоппуйу 450 солк. атыылаһан олорбуппут ээ...”, – диэн хотулуу аргыый унаарыттылар.
Николай, атыыһыт, Хаҥаластан:
– Быйыл үүнээйи, оҕуруот аһын сыаната ортотунан 20-40 солк. үрдээтэ. Холобур, былырыын хортуоппуй орто сыаната 80 солк этэ. Ыкса күһүн 60 солк. диэри түспүтэ. Быйыл 100 солк. сыаналаан олоробут. Сыана тоҕо үрдээбитин сэрэйэр буолуохтааххыт: уматык, уот-күөс, үлэһиттэр хамнастара..., чэ, туох барыта үрдүү турар. Ама, хортуоппуй сыаната түһүө дуо?!
– Баҕар, ыкса күһүн сыана арыый түһээрэй? – диэн токкоолоспуппар,
– Мин атыы эйгэтигэр үлэлээбитим ыраатта. Быйыл хортуоппуй дэлэйдик үүннэ. Онон, күһүөрү сыаната 80 солк. диэри түһүөҕэ диэн сабаҕалыыбын. Билигин дьон үксүн утарынан сииргэ атыылаһар, хаһаанарга эрдэ. Күһүн, сыана түспүтүн кэннэ, атыылаһан хаһааммыт ордук, – диэн хоруйдаах буолла.
***
Помидор араас суорда атыыга баар: 150-250 солк. диэри сыаналаахтар. Ситэ кытара илик күөх помидордары 100 солк. биэрэллэр. Хаппыыста сыаната соччо үрдээбэтэх диэн көрдүм. Былырыын баччаларга 60-70 солк. атыыламмыта, быйыл – 70 солк. түспэт. Күөх биэрэс киилэтэ 150 солк. эбит буоллаҕына, кыһыл биэрэһи 250 солк. атыылыыллар. “Сыанатын түһэрбэккин дуо?” – диэн ыйытан көрбүппэр, “Суох-суох. Билигин саамай атыыга барар кэмэ. Итинтэн чэпчэкигэ буолуоҥ суоҕа”, – диэн орто саастаах атыыһыт дьахтар силбиэтэнэн кэбистэ. Моркуоп – 100-150 солк. “Сирэйдээх-харахтаах, дьүһүннээх-бодолоох” тыквалар атыыга тахсыбыттар, киилэтэ – 200 солк. Баклажан сыаната итинтэн 50 солк. ыарахан. Казахстантан тиэллэн кэлбит эриэппэ луук – 65 солк. Кытархайдыҥы өҥнөөҕө – 150 солк.
“Огонёк” диэн суортаах Тулагыга үүммүт арбуһу киилэтин 150 солк. сыаналаабыттар. Солуу саҕа кээмэйдээх бөскөйбүт кэлии арбузка тэҥнээтэххэ, кээмэйэ биллэ дьоҕус, ол гынан баран амтана минньигэс баҕайы. Кэлии арбуз сыаната 100 солк. буолбут.
Атыыга оҕуруот аһын сэргэ кэнсиэрбэлэммит кыһыҥҥы хаһаастар эмиэ бааллар. 400 г. ыйааһыннаах лечо – 30-350 солк., кабачок икрата – 200-250 солк. Тэллэй эмиэ баар. Олор сыаналара ботуччу, 1 бааҥката – 1000-1500 солк.
Быйыл отон дьыла буолбатах
Быйыл отон өлгөмнүк үүммэтэ дииллэр. Ол сыанаҕа охсубут: 10 лиитэрэлээх биир биэдэрэ 4000 солк. тиийбит. 3500 солк. буолуохха сөп. Былырыын биэдэрэ отону 2500 солк. атыылаһыахха сөп эбит буоллаҕына, быйыл тымтыктанан да булбаккын.
Кыһыл хаптаҕас барыанньата (1 л.) – 700 солк. Сугун киэнэ итинтэн арыый да ыарахан, 800 солк. Морошко барыанньата (0,5 к.) – 1500 солк. Отон барыанньаларыттан саамай ыарахан сыаналаахтара, биллэн турар, дьэдьэн. Киилэ аҥаара – 3000 солк. Ол аата хармааҥҥар 6000 солк. буоллаххына эрэ киилэ дьэдьэн барыанньатын ылар кыахтаҕын. Ыалым дьахтар эппитигэр дылы, “амсайбатах амсайдым” диэххэ дылы. Былырыын киилэтин 5000 солк. атыылаабыттарыгар дьон соһуйбутун-бэркиһээбитин өйдүүбүн.
Собо барахсан...
Саха сирин күөллэрин собото барахсан амтанныын, сыттыын-сымардыын ураты. Быйыл собо ырыынакка эрэ буолбакка, чааһынай маҕаһыыннарга эмиэ атыыга бааллар.
Бөдөҥ соболору киилэтин 500 солк. атыылыыллар. Биир киилэҕэ баара-суоҕа муҥутаабыта 3 собо кэлэр. Соркуойга барсар орто кээмэйдээхтэр – 450 солк. Бытархайдары 400 солк. булуохха сөп.
Бааһынай ырыынагар этээскэ балык атыылыыр эр киһини кытта тыл барахсан кэпсэтэн аастым:
– Быйыл ырыынакка собо сыаната уларыйбата. Былырыын 500 солк этэ, билигин эмиэ оччо. Чааһынай маҕаһыыннар эмиэ атыылыыр буолбуттар. Инньэ гынан дьон кэлэрэ-барара аччаан сыананы үрдэппэккэ олоробут. Бу – Уус Алдан, Кэбээйигэ соболоро.
Киниттэн аҕыйах хардыыны тэйэ хаамтахха, эмиэ соболор “сыталлар”. Ыраастаммыт соболору эмиэ атыылыыр буолбуттар. Олор сыаналара ыраастамматах соботтон 50 солк. ыарахан. Хата, бириэмэтэ суох киһиэхэ бэртээхэй эбит.
Үүт-сүөгэй, эт...
Сүөгэй киилэтэ 1400-1500 солк. Дьокуускайга итинтэн чэпчэкигэ булбаккын. Арай нэһилиэктэргэ үүтү тутар дьоҕус тэрилтэлэр 600 солк. атыылыыллар үһү. Сибиэһэй ынах арыыта “Маайа-Баалы”, “Ферма” курдук олохтоох бородууксуйаны атыылыыр маҕаһыыннарга 1500-1600 солк. Ырыынакка да сыана итинтэн уратыта суох.
Сибиэһэй эт атыыга суоҕун тэҥэ. Аҕыйах хонуктааҕыта атыыга таһаара сылдьыбыттар. Ол сонно тута бүппүт, киилэтэ 1000-1200 солк. үһү. “Эт быйылгы сыаната күһүҥҥү дьаармаҥка саҕана биллиэҕэ” – диэн атыыһыттар эттилэр.
Быырпах сыаната былырыыҥҥыттан уларыйбатах диэн көрдүм. 1,5 бытыылкалаах быырпах – 200 солк. Ити – Бааһынай ырыынагар. Маҕаһыыннарга – 220-250 солк. “ИП Борисов” быырпаҕа ырыынакка балай эмэ. “Атыыттан тохтооботоҕо дуо?” – диэн атыыһыттан ыйыппаппар, “Суох, састаабын кыратык уларыппыттара, атыыттан таһаарбатахтара. Көөнньөрүүлээх (закваска) буолан оскуола оҕолоругар атыылыыр көҥүллэммэт”, – диэн хоруйдаата. Дьон атыылаһар аҕай үһү.
Сыананы тэҥнээн көрүөх
“Уруккуну түөрэн” диэбиккэ дылы, сыана туһунан кэпсэттэрбит эрэ “Оо, оччо этэ буолбаат?!” диэн бэйэбит да билбэппитинэн тэҥниир үгэстээхпит.
Биэс сыллааҕыта сыана хайдах этэй? 2019 сыл кыһыныгар Бааһынай ырыынагын кэрийэн, олохтоох ас сыанатын туһунан матырыйаалы бэлэмнээбитим. Ол кэмнээҕи уонна быйылгы сыананы тэҥнээн көрүөх.
2019 с. ынах этин – буутун, ойоҕоһун, холун – киилэтин 400-450 солк. атыылаабыттар. Билигин 850 солк. түһэр чинчитэ суох. Хатас сибиинньэтин этэ 280-300 солк. эбит буоллаҕына, быйыл – 500 солк.
Убаһа хаана, иһэ, нууччалыы эттэххэ, саха “деликатестара” сыл аайы үрдүүллэр. Холобур, саас убаһа хаана киилэтэ 1500 солк. атыылана турарын илэ харахпынан көрөн соһуйан турабын. Онтубут биэс сыллааҕыта 800 солк. эбит.
Балыкка эмиэ халбаҥнааһын баар. Собобут ортотунан 150 солк эбит. Быйыл – 500 солк. Уомул балык киилэтэ 450-500 солк. атыыламмыт эбит буоллаҕына, быйыл 1000 солк. турар. Ыыһаммыт чыыр биэс сыллааҕы сыаната – 780 солк., билигин – 1300 солк.
Маннык ылан көрдөххө, биэс-алта сыл иһигэр сыана икки-үс бүк үрдүү охсубут. Оччотугар “аны 5 сылынан сыанабыт төһө-хачча буолуой?” диэн хобдох ыйытыы үөскүүр. Долгутар, салыннарар.
Суруйда Диана КЛЕПАНДИНА.
Информация о материале
Дмитрий Иванов
Дмитрий Иванов
13.09.25 14:05
Көмүс күһүммүт күлүмүрдээн тиийэн кэллэ. Сахалар аспытын-үөлбүтүн бэринэр, хаһаас хаһаанар кэммит. Үс ыйдаах торомоон тымныылаах, үлүгэр туманнаах кыһыммыт обургу бу тиийэн кэлиэ турдаҕа.
Бааһынай ырыынаргар олохтоох ас, бородууксуйата атыыта дэлэй. Ордук кэмэ сөп түбэһэн, оҕуруот, үүнээйи аһын атыыта хото тардыллыбыт. Ырыынак таһыгар атыы эрээттэрэ кэчигирэһэн тураллар. Атыыһыттар үгүстэрэ сахалар.
Хортуоппуй сыаната түһүө дуо?
“Хортуоппуй – иккис килиэп” диэн мээнэҕэ эппэттэр. Ыал үксүн хортуоппуй атыылаһан хаһаанар. Ырыынакка улахан, дьоҕус куулларга толору хааламмыт хортуоппуйдар кэчигирэспиттэр. Киилэнэн эмиэ атыылыыллар.
Дьэ, быйыл төһө-хаччаҕа сыаналаан олороллоруй? Былырыын орто кээмэйдээх хортуоппуйу киилэтин 80 солк. атыылаабыт эбит буоллахтарына, быйыл сыаната 100-120 солк. түспэт! Баһаам үрдээһин. Киһи эрбэҕин төбөтүн саҕа бытархайдары 80 солк. биэрэллэр. Улуустар: “Биһиги бэйэ үүннэриитэ сибиэһэй хортуоппуйу 120 солк. буллахпытына, улахан үөрүү”, – диэн кэпсээтилэр. Хотулары этэ да барбаккын. Үүнээйи сүгүн-саҕын үүммэт дойдутугар аҕыйах киһи үүннэрэн атыылыыр. Холобур, Үөһээ Дьааҥыга киилэтин 300-түү мөһөөккө атыылыыллар. “Ити өссө чэпчэки. Маҕаһыыҥҥа кэлии хортуоппуйу 450 солк. атыылаһан олорбуппут ээ...”, – диэн хотулуу аргыый унаарыттылар.
Николай, атыыһыт, Хаҥаластан:
– Быйыл үүнээйи, оҕуруот аһын сыаната ортотунан 20-40 солк. үрдээтэ. Холобур, былырыын хортуоппуй орто сыаната 80 солк этэ. Ыкса күһүн 60 солк. диэри түспүтэ. Быйыл 100 солк. сыаналаан олоробут. Сыана тоҕо үрдээбитин сэрэйэр буолуохтааххыт: уматык, уот-күөс, үлэһиттэр хамнастара..., чэ, туох барыта үрдүү турар. Ама, хортуоппуй сыаната түһүө дуо?!
– Баҕар, ыкса күһүн сыана арыый түһээрэй? – диэн токкоолоспуппар,
– Мин атыы эйгэтигэр үлэлээбитим ыраатта. Быйыл хортуоппуй дэлэйдик үүннэ. Онон, күһүөрү сыаната 80 солк. диэри түһүөҕэ диэн сабаҕалыыбын. Билигин дьон үксүн утарынан сииргэ атыылаһар, хаһаанарга эрдэ. Күһүн, сыана түспүтүн кэннэ, атыылаһан хаһааммыт ордук, – диэн хоруйдаах буолла.
***
Помидор араас суорда атыыга баар: 150-250 солк. диэри сыаналаахтар. Ситэ кытара илик күөх помидордары 100 солк. биэрэллэр. Хаппыыста сыаната соччо үрдээбэтэх диэн көрдүм. Былырыын баччаларга 60-70 солк. атыыламмыта, быйыл – 70 солк. түспэт. Күөх биэрэс киилэтэ 150 солк. эбит буоллаҕына, кыһыл биэрэһи 250 солк. атыылыыллар. “Сыанатын түһэрбэккин дуо?” – диэн ыйытан көрбүппэр, “Суох-суох. Билигин саамай атыыга барар кэмэ. Итинтэн чэпчэкигэ буолуоҥ суоҕа”, – диэн орто саастаах атыыһыт дьахтар силбиэтэнэн кэбистэ. Моркуоп – 100-150 солк. “Сирэйдээх-харахтаах, дьүһүннээх-бодолоох” тыквалар атыыга тахсыбыттар, киилэтэ – 200 солк. Баклажан сыаната итинтэн 50 солк. ыарахан. Казахстантан тиэллэн кэлбит эриэппэ луук – 65 солк. Кытархайдыҥы өҥнөөҕө – 150 солк.
“Огонёк” диэн суортаах Тулагыга үүммүт арбуһу киилэтин 150 солк. сыаналаабыттар. Солуу саҕа кээмэйдээх бөскөйбүт кэлии арбузка тэҥнээтэххэ, кээмэйэ биллэ дьоҕус, ол гынан баран амтана минньигэс баҕайы. Кэлии арбуз сыаната 100 солк. буолбут.
Атыыга оҕуруот аһын сэргэ кэнсиэрбэлэммит кыһыҥҥы хаһаастар эмиэ бааллар. 400 г. ыйааһыннаах лечо – 30-350 солк., кабачок икрата – 200-250 солк. Тэллэй эмиэ баар. Олор сыаналара ботуччу, 1 бааҥката – 1000-1500 солк.
Быйыл отон дьыла буолбатах
Быйыл отон өлгөмнүк үүммэтэ дииллэр. Ол сыанаҕа охсубут: 10 лиитэрэлээх биир биэдэрэ 4000 солк. тиийбит. 3500 солк. буолуохха сөп. Былырыын биэдэрэ отону 2500 солк. атыылаһыахха сөп эбит буоллаҕына, быйыл тымтыктанан да булбаккын.
Кыһыл хаптаҕас барыанньата (1 л.) – 700 солк. Сугун киэнэ итинтэн арыый да ыарахан, 800 солк. Морошко барыанньата (0,5 к.) – 1500 солк. Отон барыанньаларыттан саамай ыарахан сыаналаахтара, биллэн турар, дьэдьэн. Киилэ аҥаара – 3000 солк. Ол аата хармааҥҥар 6000 солк. буоллаххына эрэ киилэ дьэдьэн барыанньатын ылар кыахтаҕын. Ыалым дьахтар эппитигэр дылы, “амсайбатах амсайдым” диэххэ дылы. Былырыын киилэтин 5000 солк. атыылаабыттарыгар дьон соһуйбутун-бэркиһээбитин өйдүүбүн.
Собо барахсан...
Саха сирин күөллэрин собото барахсан амтанныын, сыттыын-сымардыын ураты. Быйыл собо ырыынакка эрэ буолбакка, чааһынай маҕаһыыннарга эмиэ атыыга бааллар.
Бөдөҥ соболору киилэтин 500 солк. атыылыыллар. Биир киилэҕэ баара-суоҕа муҥутаабыта 3 собо кэлэр. Соркуойга барсар орто кээмэйдээхтэр – 450 солк. Бытархайдары 400 солк. булуохха сөп.
Бааһынай ырыынагар этээскэ балык атыылыыр эр киһини кытта тыл барахсан кэпсэтэн аастым:
– Быйыл ырыынакка собо сыаната уларыйбата. Былырыын 500 солк этэ, билигин эмиэ оччо. Чааһынай маҕаһыыннар эмиэ атыылыыр буолбуттар. Инньэ гынан дьон кэлэрэ-барара аччаан сыананы үрдэппэккэ олоробут. Бу – Уус Алдан, Кэбээйигэ соболоро.
Киниттэн аҕыйах хардыыны тэйэ хаамтахха, эмиэ соболор “сыталлар”. Ыраастаммыт соболору эмиэ атыылыыр буолбуттар. Олор сыаналара ыраастамматах соботтон 50 солк. ыарахан. Хата, бириэмэтэ суох киһиэхэ бэртээхэй эбит.
Үүт-сүөгэй, эт...
Сүөгэй киилэтэ 1400-1500 солк. Дьокуускайга итинтэн чэпчэкигэ булбаккын. Арай нэһилиэктэргэ үүтү тутар дьоҕус тэрилтэлэр 600 солк. атыылыыллар үһү. Сибиэһэй ынах арыыта “Маайа-Баалы”, “Ферма” курдук олохтоох бородууксуйаны атыылыыр маҕаһыыннарга 1500-1600 солк. Ырыынакка да сыана итинтэн уратыта суох.
Сибиэһэй эт атыыга суоҕун тэҥэ. Аҕыйах хонуктааҕыта атыыга таһаара сылдьыбыттар. Ол сонно тута бүппүт, киилэтэ 1000-1200 солк. үһү. “Эт быйылгы сыаната күһүҥҥү дьаармаҥка саҕана биллиэҕэ” – диэн атыыһыттар эттилэр.
Быырпах сыаната былырыыҥҥыттан уларыйбатах диэн көрдүм. 1,5 бытыылкалаах быырпах – 200 солк. Ити – Бааһынай ырыынагар. Маҕаһыыннарга – 220-250 солк. “ИП Борисов” быырпаҕа ырыынакка балай эмэ. “Атыыттан тохтооботоҕо дуо?” – диэн атыыһыттан ыйыппаппар, “Суох, састаабын кыратык уларыппыттара, атыыттан таһаарбатахтара. Көөнньөрүүлээх (закваска) буолан оскуола оҕолоругар атыылыыр көҥүллэммэт”, – диэн хоруйдаата. Дьон атыылаһар аҕай үһү.
Сыананы тэҥнээн көрүөх
“Уруккуну түөрэн” диэбиккэ дылы, сыана туһунан кэпсэттэрбит эрэ “Оо, оччо этэ буолбаат?!” диэн бэйэбит да билбэппитинэн тэҥниир үгэстээхпит.
Биэс сыллааҕыта сыана хайдах этэй? 2019 сыл кыһыныгар Бааһынай ырыынагын кэрийэн, олохтоох ас сыанатын туһунан матырыйаалы бэлэмнээбитим. Ол кэмнээҕи уонна быйылгы сыананы тэҥнээн көрүөх.
2019 с. ынах этин – буутун, ойоҕоһун, холун – киилэтин 400-450 солк. атыылаабыттар. Билигин 850 солк. түһэр чинчитэ суох. Хатас сибиинньэтин этэ 280-300 солк. эбит буоллаҕына, быйыл – 500 солк.
Убаһа хаана, иһэ, нууччалыы эттэххэ, саха “деликатестара” сыл аайы үрдүүллэр. Холобур, саас убаһа хаана киилэтэ 1500 солк. атыылана турарын илэ харахпынан көрөн соһуйан турабын. Онтубут биэс сыллааҕыта 800 солк. эбит.
Балыкка эмиэ халбаҥнааһын баар. Собобут ортотунан 150 солк эбит. Быйыл – 500 солк. Уомул балык киилэтэ 450-500 солк. атыыламмыт эбит буоллаҕына, быйыл 1000 солк. турар. Ыыһаммыт чыыр биэс сыллааҕы сыаната – 780 солк., билигин – 1300 солк.
Маннык ылан көрдөххө, биэс-алта сыл иһигэр сыана икки-үс бүк үрдүү охсубут. Оччотугар “аны 5 сылынан сыанабыт төһө-хачча буолуой?” диэн хобдох ыйытыы үөскүүр. Долгутар, салыннарар.
Суруйда Диана КЛЕПАНДИНА.
Көмүс күһүммүт күлүмүрдээн тиийэн кэллэ. Сахалар аспытын-үөлбүтүн бэринэр, хаһаас хаһаанар кэммит. Үс ыйдаах торомоон тымныылаах, үлүгэр туманнаах кыһыммыт обургу бу тиийэн кэлиэ турдаҕа.
Бааһынай ырыынаргар олохтоох ас, бородууксуйата атыыта дэлэй. Ордук кэмэ сөп түбэһэн, оҕуруот, үүнээйи аһын атыыта хото тардыллыбыт. Ырыынак таһыгар атыы эрээттэрэ кэчигирэһэн тураллар. Атыыһыттар үгүстэрэ сахалар.
Хортуоппуй сыаната түһүө дуо?
“Хортуоппуй – иккис килиэп” диэн мээнэҕэ эппэттэр. Ыал үксүн хортуоппуй атыылаһан хаһаанар. Ырыынакка улахан, дьоҕус куулларга толору хааламмыт хортуоппуйдар кэчигирэспиттэр. Киилэнэн эмиэ атыылыыллар.
Дьэ, быйыл төһө-хаччаҕа сыаналаан олороллоруй? Былырыын орто кээмэйдээх хортуоппуйу киилэтин 80 солк. атыылаабыт эбит буоллахтарына, быйыл сыаната 100-120 солк. түспэт! Баһаам үрдээһин. Киһи эрбэҕин төбөтүн саҕа бытархайдары 80 солк. биэрэллэр. Улуустар: “Биһиги бэйэ үүннэриитэ сибиэһэй хортуоппуйу 120 солк. буллахпытына, улахан үөрүү”, – диэн кэпсээтилэр. Хотулары этэ да барбаккын. Үүнээйи сүгүн-саҕын үүммэт дойдутугар аҕыйах киһи үүннэрэн атыылыыр. Холобур, Үөһээ Дьааҥыга киилэтин 300-түү мөһөөккө атыылыыллар. “Ити өссө чэпчэки. Маҕаһыыҥҥа кэлии хортуоппуйу 450 солк. атыылаһан олорбуппут ээ...”, – диэн хотулуу аргыый унаарыттылар.
Николай, атыыһыт, Хаҥаластан:
– Быйыл үүнээйи, оҕуруот аһын сыаната ортотунан 20-40 солк. үрдээтэ. Холобур, былырыын хортуоппуй орто сыаната 80 солк этэ. Ыкса күһүн 60 солк. диэри түспүтэ. Быйыл 100 солк. сыаналаан олоробут. Сыана тоҕо үрдээбитин сэрэйэр буолуохтааххыт: уматык, уот-күөс, үлэһиттэр хамнастара..., чэ, туох барыта үрдүү турар. Ама, хортуоппуй сыаната түһүө дуо?!
– Баҕар, ыкса күһүн сыана арыый түһээрэй? – диэн токкоолоспуппар,
– Мин атыы эйгэтигэр үлэлээбитим ыраатта. Быйыл хортуоппуй дэлэйдик үүннэ. Онон, күһүөрү сыаната 80 солк. диэри түһүөҕэ диэн сабаҕалыыбын. Билигин дьон үксүн утарынан сииргэ атыылаһар, хаһаанарга эрдэ. Күһүн, сыана түспүтүн кэннэ, атыылаһан хаһааммыт ордук, – диэн хоруйдаах буолла.
***
Помидор араас суорда атыыга баар: 150-250 солк. диэри сыаналаахтар. Ситэ кытара илик күөх помидордары 100 солк. биэрэллэр. Хаппыыста сыаната соччо үрдээбэтэх диэн көрдүм. Былырыын баччаларга 60-70 солк. атыыламмыта, быйыл – 70 солк. түспэт. Күөх биэрэс киилэтэ 150 солк. эбит буоллаҕына, кыһыл биэрэһи 250 солк. атыылыыллар. “Сыанатын түһэрбэккин дуо?” – диэн ыйытан көрбүппэр, “Суох-суох. Билигин саамай атыыга барар кэмэ. Итинтэн чэпчэкигэ буолуоҥ суоҕа”, – диэн орто саастаах атыыһыт дьахтар силбиэтэнэн кэбистэ. Моркуоп – 100-150 солк. “Сирэйдээх-харахтаах, дьүһүннээх-бодолоох” тыквалар атыыга тахсыбыттар, киилэтэ – 200 солк. Баклажан сыаната итинтэн 50 солк. ыарахан. Казахстантан тиэллэн кэлбит эриэппэ луук – 65 солк. Кытархайдыҥы өҥнөөҕө – 150 солк.
“Огонёк” диэн суортаах Тулагыга үүммүт арбуһу киилэтин 150 солк. сыаналаабыттар. Солуу саҕа кээмэйдээх бөскөйбүт кэлии арбузка тэҥнээтэххэ, кээмэйэ биллэ дьоҕус, ол гынан баран амтана минньигэс баҕайы. Кэлии арбуз сыаната 100 солк. буолбут.
Атыыга оҕуруот аһын сэргэ кэнсиэрбэлэммит кыһыҥҥы хаһаастар эмиэ бааллар. 400 г. ыйааһыннаах лечо – 30-350 солк., кабачок икрата – 200-250 солк. Тэллэй эмиэ баар. Олор сыаналара ботуччу, 1 бааҥката – 1000-1500 солк.
Быйыл отон дьыла буолбатах
Быйыл отон өлгөмнүк үүммэтэ дииллэр. Ол сыанаҕа охсубут: 10 лиитэрэлээх биир биэдэрэ 4000 солк. тиийбит. 3500 солк. буолуохха сөп. Былырыын биэдэрэ отону 2500 солк. атыылаһыахха сөп эбит буоллаҕына, быйыл тымтыктанан да булбаккын.
Кыһыл хаптаҕас барыанньата (1 л.) – 700 солк. Сугун киэнэ итинтэн арыый да ыарахан, 800 солк. Морошко барыанньата (0,5 к.) – 1500 солк. Отон барыанньаларыттан саамай ыарахан сыаналаахтара, биллэн турар, дьэдьэн. Киилэ аҥаара – 3000 солк. Ол аата хармааҥҥар 6000 солк. буоллаххына эрэ киилэ дьэдьэн барыанньатын ылар кыахтаҕын. Ыалым дьахтар эппитигэр дылы, “амсайбатах амсайдым” диэххэ дылы. Былырыын киилэтин 5000 солк. атыылаабыттарыгар дьон соһуйбутун-бэркиһээбитин өйдүүбүн.
Собо барахсан...
Саха сирин күөллэрин собото барахсан амтанныын, сыттыын-сымардыын ураты. Быйыл собо ырыынакка эрэ буолбакка, чааһынай маҕаһыыннарга эмиэ атыыга бааллар.
Бөдөҥ соболору киилэтин 500 солк. атыылыыллар. Биир киилэҕэ баара-суоҕа муҥутаабыта 3 собо кэлэр. Соркуойга барсар орто кээмэйдээхтэр – 450 солк. Бытархайдары 400 солк. булуохха сөп.
Бааһынай ырыынагар этээскэ балык атыылыыр эр киһини кытта тыл барахсан кэпсэтэн аастым:
– Быйыл ырыынакка собо сыаната уларыйбата. Былырыын 500 солк этэ, билигин эмиэ оччо. Чааһынай маҕаһыыннар эмиэ атыылыыр буолбуттар. Инньэ гынан дьон кэлэрэ-барара аччаан сыананы үрдэппэккэ олоробут. Бу – Уус Алдан, Кэбээйигэ соболоро.
Киниттэн аҕыйах хардыыны тэйэ хаамтахха, эмиэ соболор “сыталлар”. Ыраастаммыт соболору эмиэ атыылыыр буолбуттар. Олор сыаналара ыраастамматах соботтон 50 солк. ыарахан. Хата, бириэмэтэ суох киһиэхэ бэртээхэй эбит.
Үүт-сүөгэй, эт...
Сүөгэй киилэтэ 1400-1500 солк. Дьокуускайга итинтэн чэпчэкигэ булбаккын. Арай нэһилиэктэргэ үүтү тутар дьоҕус тэрилтэлэр 600 солк. атыылыыллар үһү. Сибиэһэй ынах арыыта “Маайа-Баалы”, “Ферма” курдук олохтоох бородууксуйаны атыылыыр маҕаһыыннарга 1500-1600 солк. Ырыынакка да сыана итинтэн уратыта суох.
Сибиэһэй эт атыыга суоҕун тэҥэ. Аҕыйах хонуктааҕыта атыыга таһаара сылдьыбыттар. Ол сонно тута бүппүт, киилэтэ 1000-1200 солк. үһү. “Эт быйылгы сыаната күһүҥҥү дьаармаҥка саҕана биллиэҕэ” – диэн атыыһыттар эттилэр.
Быырпах сыаната былырыыҥҥыттан уларыйбатах диэн көрдүм. 1,5 бытыылкалаах быырпах – 200 солк. Ити – Бааһынай ырыынагар. Маҕаһыыннарга – 220-250 солк. “ИП Борисов” быырпаҕа ырыынакка балай эмэ. “Атыыттан тохтооботоҕо дуо?” – диэн атыыһыттан ыйыппаппар, “Суох, састаабын кыратык уларыппыттара, атыыттан таһаарбатахтара. Көөнньөрүүлээх (закваска) буолан оскуола оҕолоругар атыылыыр көҥүллэммэт”, – диэн хоруйдаата. Дьон атыылаһар аҕай үһү.
Сыананы тэҥнээн көрүөх
“Уруккуну түөрэн” диэбиккэ дылы, сыана туһунан кэпсэттэрбит эрэ “Оо, оччо этэ буолбаат?!” диэн бэйэбит да билбэппитинэн тэҥниир үгэстээхпит.
Биэс сыллааҕыта сыана хайдах этэй? 2019 сыл кыһыныгар Бааһынай ырыынагын кэрийэн, олохтоох ас сыанатын туһунан матырыйаалы бэлэмнээбитим. Ол кэмнээҕи уонна быйылгы сыананы тэҥнээн көрүөх.
2019 с. ынах этин – буутун, ойоҕоһун, холун – киилэтин 400-450 солк. атыылаабыттар. Билигин 850 солк. түһэр чинчитэ суох. Хатас сибиинньэтин этэ 280-300 солк. эбит буоллаҕына, быйыл – 500 солк.
Убаһа хаана, иһэ, нууччалыы эттэххэ, саха “деликатестара” сыл аайы үрдүүллэр. Холобур, саас убаһа хаана киилэтэ 1500 солк. атыылана турарын илэ харахпынан көрөн соһуйан турабын. Онтубут биэс сыллааҕыта 800 солк. эбит.
Балыкка эмиэ халбаҥнааһын баар. Собобут ортотунан 150 солк эбит. Быйыл – 500 солк. Уомул балык киилэтэ 450-500 солк. атыыламмыт эбит буоллаҕына, быйыл 1000 солк. турар. Ыыһаммыт чыыр биэс сыллааҕы сыаната – 780 солк., билигин – 1300 солк.
Маннык ылан көрдөххө, биэс-алта сыл иһигэр сыана икки-үс бүк үрдүү охсубут. Оччотугар “аны 5 сылынан сыанабыт төһө-хачча буолуой?” диэн хобдох ыйытыы үөскүүр. Долгутар, салыннарар.
Суруйда Диана КЛЕПАНДИНА.
0
0
0
0
0
0
