Все новости

Кини туһунан өссө оскуолаҕа үөрэнэр сылларбар, аҕам Алексей Семенович  Наахараҕаи “Правда” холкуос Тиэлигитээҕи учаастагар сэбиэдиссэйинэн, кэлин холкуос бэрэссэдээтэлин солбуйааччынан, К.К. Байкалов аатынан сопхуос рабочкомун бэрэссэдээтэлинэн үлэлиир сылларыгар, оччолорго салайааччы аҥардас тэрийээччи эрэ буолбакка, дьону иитэр-үөрэтэр үлэни ыытыахтааҕа ирдэнэр бириэмэтигэр, Филипп Гаврильевич ССКП Мэҥэ-Хаҥаластааҕы райкуомун пропагандаҕа уонна агитацияҕа отделын сэбиэдиссэйинэн, кэлин райком иккис сэкирэтээринэн үлэлиирин саҕана кинилиин алтыһан ааһарын ахтарыттан истэр этим.

Тус бэйэм кинини кытта 1988 с. ЫБСЛКС Саха Уобаластааҕы кэмитиэтин  тэрийэр отделын сэбиэдиссэйинэн үлэлии олорон билсибитим. Ити сыл Филипп Гаврильевич баартыйа Мэҥэ Хаҥаластааҕы райкуомун бастакы сэкирэтээринэн талыллыбыта.

Биир үтүө күн хомсомуол обкуомун бастакы сэкирэтээрэ Валентин Никифоров ыҥыран ылан:

-- Филипп Охлопков этиитинэн, баартыйа обкуомун  тэрийэр отделын сэбиэдиссэйэ Артур Алексеев эйигин баартыйа Мэҥэ Хаҥаластааҕы райкуомун тэрийэр отделын сэбиэдиссэйинэн ыытабыт диэн этии киллэрдэ, --  диэн соһуппута.

Инньэ гынан, 1988 с. муус устар 4 күнүгэр ССКП Мэҥэ Хаҥаластааҕы райкуомун тэрийэр отделын сэбиэдиссэйинэн анаммытым. Дьиҥэр, эдэр киһиэхэ отдел үлэтэ балай да уустуктардаах, эппиэтинэстээх этэ, баартыйа райкуомун тэрийэр үлэтин итиэннэ оройуон каадырдарын кытта үлэлиир сүрүн аналлааҕа.

Филипп Гаврильевич дойдуга үөскээбит бэлитиичэскэй-экэнэмиичэскэй киэҥ өрүттээх уларыта тутуу реформаларын олоххо киллэриигэ, оройуон социальнай-экэнэмиичэскэй хайысхаларыгар итиэннэ ону олоххо киллэрэргэ эдэр, эрчимнээх каадырдары буларга болҕомтотун уурбута. Кини этии киллэриитинэн, өрөспүүбүлүкэ араас оройуоннарыгар уонна Дьокуускай куоракка үлэлиир эдэр дьону оройуоҥҥа аҕалан үлэлэтии саҕаламмыта. Ол курдук, хомсомуол обкуомугар үлэлии сылдьар Александр Ким, Надежда Оконешникова, Маргарита Сон, Сергей Эверстов уонна Сергей Попов баартыйа райкуомун аппааратыгар уонна сопхуостарга парткуом  сэкирэтээрдэринэн үлэии кэлбиттэрэ. Оройуон иһиттэн эдэр каадырдар араас үлэҕэ аттарыллан туруоруллубуттара.

Филипп Гаврильевич оройуон сайдыытыгар туhуламмыт бары хайысхаларга улахан тэрээhин үлэлэри ыыппыта. Урукку өттүгэр үлэ барыта былааны оҥоруу нөҥүө барар буоллаҕына, кини үлэ саҥа хайысхатынан тускуллары (бырагыраамалары) оҥорору ирдиирэ. Кини көҕүлээhининэн, “Ыччат – 2000” тускул оҥоһуллан, обкуом бюротугар итиэннэ Миниистирдэр Сэбиэттэригэр  бигэргэнэн үлэҕэ киирбитэ. 1990-2000 сс. “Ыччат -- 2000” тускул чэрчитинэн Мэҥэ Хаҥаласка 5006 миэстэлээх үөрэх тэрилтэлэрэ, 1850 миэстэлээх 21 оҕо уһуйаана, 28 успуорт эбийиэгэ, 13 култуура тэрилтэтэ, 11 балыыһа о.д.а.  эбийиэктэр тутуллубуттара.

Филипп Гаврильевич араас салайар үлэҕэ сылдьыбыт уопуттаах буолан, оройуон дьонун-сэргэтин таhаарыылаах, үтүө түмүктэрдээх үлэҕэ-хамнаска түмпүтэ. Кини үлэлиир сылларыгар оройуон бары хайысхаларга былааннарын толороро. Тыа хаhаайыстыбатын ыллахха, 1989 с. урукку өттүгэр ылыллыбатах үрдүк кирбии ситиһиллибитэ – хортуоппуйу үүннэрии 1029 гааҕа тиийбитэ, биир ынахтан үүтү ыаhын көрдөрүүтэ 2000 кг буолбута. Ити барыта оройуон үлэһит дьонун ситиһиитин тэҥэ, оройуон бастакы салайааччытын кылаата буолар.

Филипп Гаврильевич 1990 с. Мэҥэ Хаҥалас оройуонун Хаҥаластааҕы быыбардыыр уокуругуттан Саха АССР 12-с ыҥырыылаах Үрдүкү Сэбиэтин дьокутаатынан талыллыбыта. Бу Үрдүкү Сэбиэт 1990-1993 сс. өрөспүүбүлүкэ инники кэскилин, тускулун оҥорбута. Үрдүкү Сэбиэт Президиумун Бэрэссэдээтэлинэн Михаил Николаев талыллан үлэлээбитэ. 1990 с. Саха Өрөспүүбүлүкэтин судаарыстыбаннай суверенитетын туһунан Декларация, 1992 с. Саха Өрөспүүбүлүкэтин Төрүт Сокуона ылыллыбыттара. Бу сүрүн докумуоннары оҥорууга Филипп Гаврильевич тус кылаата улахан этэ.

1991 с. дойду үрдүнэн хомуньуус баартыйа үлэтин тохтотуу кэнниттэн, Филипп Гаврильевич “Кыым” хаһыат отделын эрэдээктэринэн, өрөспүүбүлүкэ Билимҥэ акадьыамыйатын Эрэгийиэннээҕи экэниэмикэҕэ үнүстүүтүн ыстаарсай научнай үлэһитинэн, “Россаха» страховкалыыр хампаанньа   пуондатын сүрүн исписэлииһинэн үлэлээбитэ.

Филипп Гаврильевич 1997 сыллаахха 21 №-дээх Майатааҕы быыбардыыр уокуруктан Ил Түмэн дьокутаатынан талыллыбыта. Ити быыбарга мин эмиэ кыттыбытым. Оччолорго өрөспүүбүлүкэ Бэрэсидьиэнин  Дьаhалтатын каадырдары кытта үлэҕэ управлениетын отделын сэбиэдиссэйинэн үлэлиирим. Быыбарга биир уокурукка алта хандьыдаат турбутуттан, Филипп Гаврильевич баhыйар элбэх куолаhы ылан, дьокутаат буолбута, мин иккис миэстэни ылбытым. Ити быыбарга дойдум дьоно этии киллэрбиттэригэр сөбүлэhэн кыттыбытым, ол туһунан эппиппэр, Филипп Гаврильевич өйүүрүн биллэрбитэ. Быыбар кэнниттэн Филипп Гаврильевичка дьиэтигэр тиийэн, кыайыытынан эҕэрдэлээбитим.

Ил Түмэҥҥэ Филипп Гаврильевич Бэрэстэбиитэллэр Палааталарын аграрнай бэлиитикэҕэ, айылҕаны туhаныыга уонна экологияҕа сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлинэн талыллан, үтүө түмүктэрдээх үлэлээбитэ.

2008 с.  КПРФ баартыйа Саха сиринээҕи тэрилтэтин бартыыйынай испииһэгэр киирэн, төрдүс ыҥырыылаах Ил Түмэн дьокутаатынан талыллыбыта итиэннэ  кимиилээхтик үлэлээбитэ. Мин санаабар, кини курдук үлэлээбит норуот дьокутаата аҕыйах буолуо.

Ханна даҕаны үлэлээтэр, туох да дуоһунаска сырыттар, Филип Гаврильевич  дьыаланы иhиттэн  билэр, идэтийбит салайааччы уонна тэрийээччи  быhыытынан өрөспүүбүлүкэтин, норуотун интэриэстэрин туруулаһара. Төhөлөөх өйүн-санаатын, дууһатын, этин-хаанын, билиитин-көрүүтүн ууран, салайбыт тэрилтэлэригэр, өрөспүүбүлүкэ парламеныгар, бэчээккэ, араадьыйаҕа уонна тэлэбидиэнньийэҕэ тыа сирин олохтоохторун, тыа хаhаайыстыбатын үлэhиттэрин кыhалҕаларын уонна ону туоратар дьаhаллар тустарынан эппитэ-тыыммыта, суруйбута, туруорсубута буолуой?

Суруналыыс быhыытынан икки тылынан олус бэркэ суруйара, ити хаачыстыба кини тылга ис талааннааҕын уонна бары өттүнэн дьоҕурдааҕын көрдөрөр. Итини таhынан, икки тылынан олус үчүгэйдик араатардыыра, олус логикалаахтык, сибээстээхтик, олохтоохтук, дьоҥҥо тиийимтиэ гына, ылыннарыылаахтык этэрэ-тыынара.

Мин салайааччы, тэрийээччи, уопсастыбаннай уонна судаарыстыбаннай үлэһит буоларбар, Филипп Гаврильевич улахан үтүөлээх. Кини салайар истиилэ — кэскиллээҕи өтө көрөн тускуллары, дьаhаллары ылара, каадырдарга харыстабыллаахтык сыһыаннаһара, тустаах кыһалҕалары быhаарыыга арааран толкуйдуура, билиитин-көрүүтүн хаҥата сылдьара мин үлэбэр-хамнаспар холобур буолбута, билимҥэ олоҕуран үлэлиирбэр өй-санаа сахпыттара диэтэхпинэ сыыспатым буолуо.

Билим уонна анал идэтийбит үөрэх миниистэринэн үлэлиир кэмнэрбэр, ити хайысхаларга араас сокуон барыларын Ил Түмэҥҥэ бигэргэтиигэ киллэрэрбит. Онно дакылаат оҥордохпуна, ону дьүүллэһиигэ Филипп Гаврильевич сокуоннары бэлэмнээһиҥҥэ министиэристибэ үчүгэйдик үлэлээбитин бэлиэтээн, өйүүрүн биллэрэн тыл эттэҕинэ,  дьокутааттар утарсыыта суох куоластыыллара. Филипп Гаврильевич үрдүк сыананы биэрэрэ миэхэ  күндүтүк иһиллэрэ уонна үөрдэрэ. Ил Түмэн оччотооҕу бэрэссэдээтэлэ Ньургун Тимофеев: «Филипп Гаврильевич эн киллэрбит сокуоннаргын уонна дакылааттаргын барытын өйүүрэ дьокутааттарга улаханнык дьайар, кини этэр, ылынар буоллаҕына, барыта сөптөөх диэн сыаналыыллар», -- диэн турардаах. Ити Филипп Гаврильевич аптарытыатын, таhымын көрдөрөр этэ диэн сыаналыыбын уонна улаханнык махтайа-сүгүрүйэ саныыбын.

Киhи быһыытынан судургута, эрэллээҕэ, истиҥ доҕор буолара, үтүө санаалааҕа уонна дьоҥҥо-сэргэҕэ чугаhа сөхтөрөрө итиэннэ оннук буоларга көҕүлүүрэ. Эдэр сааһыттан иитиллибит хомуньуус баартыйатыгар  бэриниилээҕэ, үлэлээн иитиллээччилэр интэриэстэрэ күөмчүлэммэтин туhугар олоҕун тиhэх күннэригэр диэри турууласпыта.

Филипп Гаврильевич 2008 с. таһаартарбыт «Сахаларга саҥа сурук»  диэн кинигэтигэр кини саха омук сайдар кэскилин туһунан суруйуулара, санаалара уонна этиилэрэ киирбиттэрэ. Бу кинигэни билиҥҥи салайааччылар, уопсастыбаннай үлэһиттэр билсэллэрэ туһалаах буолуо этэ.

Дьиэ кэргэнигэр олус сылаас сыһыаннааҕа, кэргэнинээн Светлана Михайловналыын дьоллоохтук олорбуттара, оҕолорун Натальяны уонна Михаилы сөптөөхтүк иитэн-такайан, үтүө үлэhит дьон буолалларыгар олук уурбуттара.

Филипп Гаврильевич дьон-сэргэ туhугар оҥорбут үтүөлэрин учуоттаан Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, Мэҥэ Хаҥалас улууһун уонна Ходоро нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо аат иҥэриллибитэ. Майа 2 №-дээх орто оскуолата 2014 сылтан кини аатын сүгэр.  

Мин санаабар, Филипп Гаврильевич бастыҥ наҕараадата -- дьон-сэргэ таптала уонна ытыктабыла буолар. Кини үтүө аата, сырдык мөссүөнэ дьонугар-сэргэтигэр, кэлэр көлүөнэ ыччакка үтүө холобур буола туруоҕа.

Хаартыска: Ф.Г. Охлопков архыыбыттан.