Все новости

Бара сатаабыт баҕа санаам -- сириэн тыллыбытын истэммин, ону көрө анаан-минээн айаннаан, 18-с оптуобус бүтэһик тохтобулугар тиийдим. Үлэх быһыытынан, тылбаасчыт маҕыыстырыгар бииргэ үөрэнэр, биир дойдулааҕым да диэххэ сөп, Ньургуйаана Николаева утары көрсө кэлэн, мунааҕа суох буллум.
Саадка киирээти кытта кэккэлии үүммүт хатыҥнар суугунуу көрүстүлэр. Ону кытта Ботсаад ымыылара, харыстыыр-араҥаччылыыр иччилэрэ «Алдан» уонна «Соня» көрүстүлэр. Бу мастар тоҕо маннык ааттаахтарый? «Алдан» -- Саха Сиригэр Алдаҥҥа эрэ үүнэр сарбынньах чыҥкыныар (рябинокизильник) диэн, сэбиэскэй кэм ботанига Лев Поздняков аатынан ааттаммыт мас, оттон «Соня» эмиэ Саха Сиригэр эрэ үүнэр, нууччалыы «редовские софиелистная» дэнэр сибэкки. Бу үүнээйилэр иккиэн «Кыһыл кинигэҕэ» киирбит эндемиктэр.
Ботсаад хонтуоратын таһын сахалыы саламанан симээбиттэр.

Иһирдьэ иһитиннэрэр-биллэрэр истиэндэлэргэ Ботсаад устуоруйата, үүнээйилэр, оттор-мастар тустарынан сиһилии кэпсэммит. Холл аайы -- тиэмэнэн фотозоналар, уурбут-туппут курдук ууруллубут сибэккилэр. Бу эйгэттэн олох ыраах буоламмын, бибилэтиэкэ курдук кэчигирэччи ууруллан, үүнээйилэр сиэмэлэрэ ыйдара-сыллара ыйыллан, ааттара барыта нууччалыы, латынныы суруллан, чиҥ бэрээдэгинэн туралларын сөҕө көрдүм.
Ньургуйаана Владимировна үүнээйилэр сиэмэлэрин харайар кэбиниэт сэбиэдиссэйэ, билигин биология билимигэр хандьыдаат диссертациятын суруйа сылдьарын таһынан, сахалыы ис-иһиттэн билээри, нууччалыы-сахалыы тылбаас маҕыстырааныгар үөрэнэр. Кэргэнэ Сергей Карсанаев Криолитозона биологическай проблемаларын үнүстүүтүн билимҥэ үлэһитэ. Иккиэн биир идэлээх дьон, элбэх оҕолоох ыал, аныгы кэм учуонайдара.

Ботаническай саадка араас сэдэх үүнээйилэр элбэхтэр эбит. Ол иһигэр бааллар: Өлүөнэ терескена (Крашенинниковия хохолковая) -- 4,5-2,5 тыһыынча сыл анараа өттүгэр үөскээбит, археологтар сир араҥатын быһааралларыгар туһалыыр үүнээйи; хос куорсуннаах редовския (редовския двоякоперистая) -- Аан дойду үрдүнэн Саха Сирин улуустарыгар эрэ үүнэр, сүтэр кутталга киирбит үүнээйи; Пенсильвания сардааната -- дьон олорор сирдэригэр лаппа аҕыйаабыт, харыстанар сибэкки. Маны таһынан, атын сиртэн аҕалыллан олохсуйбут мастар: Берлин тирэҕэ (Берлинский тополь), отоннуҥу яблоня (яблоня ягодная), Маак хаппырыаһа (черемуха Маака), Венгрия сириэнэ (сирень Венгерская), Генри сириэнэ (сирень Генри), көп түүлээх сириэн (сирень мохнатая), Вольф сириэнэ (сирень Вольфа), мастыҥы карагана (карагана древовидная), араҕас акация бааллар.
Дьэ бу үүнээйилэр тустарынан анал оҥоһуулаах ыллыктар устун хаамсан иһэн иһитим, бу кэрэни баччааҥҥа диэри билбэккэ, аахайбакка сылдьыбыппын сөхтүм. Тирэх мастар суугунас тыастарын анныгар анал ыскамыайкаҕа олорон ыллым, араас өҥнөөх сибэкки быыһынан кэрэхсии хаамтым, саха балаҕаныгар дьикти халандаары көрдүм.

Ботсаад улахан күөл үрдүгэр турар, күөл уҥуор тэйиччи соҕус мырааннар кэккэлээбиттэр. Саад устатын тухары күлүк сирдэргэ ыскамыайкалар, остуоллаах ыскамыайкалар, сайыҥҥы бэрээндэлэр, бэсиэккэлэр бааллар.
Үлэһиттэр бэрт эйэҕэстик көрсөн, күргүөмнээх үлэ быыһыгар да сырытталлар, мунаарбыт, кэрэхсээбит ыйытыыга хоруйдуулларыттан, бу саады, бу сэдэх үүнээйилэри көрө-истэ, оҕо курдук бүөбэйдии, бэриниилээхтик үлэлииллэрин киһи тута өйдүүр.
Киһи аттыгар баар дьоно тугу үлэлиирин кэрэхсиэхтээх, эйгэ арааһын билиэхтээх. Уустук эрээри кэскиллээх үлэлээх, Максим Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай үнүбэрситиэт Ботаническай саадын бары үлэһиттэригэр, дириэктэр Наталья Ивановаҕа истиҥ махтал тылларын аныыбын, үлэҕитигэр үрдүк ситиһиилэри, чэгиэн доруобуйаны баҕарабын. "Аны күһүн кэлээр, дьиҥнээх кэрэ көстүү, дьэ, онно буолуоҕа", -- диэбит ыҥырыыгытын үөрүүнэн ылынабын. 

Хаартыска: Ааптар түһэриитэ.