Все новости

Кыһамньы өссө биир көрүҥэ

2025 с. ахсынньы 10 күнүгэр Нерюнгрига «Утум» өрөспүүбүлүкэтээҕи уопсастыбаннай тэрилтэ Көхтөөх уһун үйэлэнии киинин салаата аһыллыбыта. Бырайыак чэрчитинэн, дьахталлар 55, эр дьон 60, инбэлииттэр 18 саастарыттан итиэннэ Анал байыаннай дьайыы кыттыылаахтара уонна кинилэр дьиэ кэргэттэрэ араас өҥөлөрүнэн туһаныахтарын сөп. Кииҥҥэ 12 куойка-миэстэ баар. Хостор киэҥнэр-куоҥнар, толору хааччыллыылаахтар.

Кииҥҥэ социальнай, мэдисиинэ, култуурунай олох күөстүү оргуйар. Ол туһунан салаа сэбиэдисссэйэ Елена Самсонова маннык кэпсиир:

-- «Утум» уопсастыбаннай тэрилтэ бэрэссэдээтэлэ Мария Христофорова тыыл уонна үлэ бэтэрээннэрин сынньатарга, доруобуйаларын чэбдигирдэргэ сөптөөх дьиэни туруорсубутугар, Нерюнгри улууһун дьаһалтата муниципальнай пуондаттан уруккута устудьуоннар уопсайдарын анаабыта. Кылгас кэм иһигэр өрөмүөн ыытан, «Аврора» мэдиссиинэ килииникэтин салаатын быһыытынан ахсынньыттан үлэлии олоробут. Нерюнгрига Татьяна Кириллова тэрийбит «Клуб долголеток» диэн уопсастыбаннай тэрилтэ баар. Кинилэр үксүн сынньалаҥы тэрийэллэр, маастар-кылаастары ыыталлар. Биһиги кинилэри кытары бииргэ үлэлэһэбит. Ааспыт алта ый устата Кииҥҥэ күнүскү эрэ өттүгэр доруобуйаны чэбдигирдии ыытыллара. Оттон бэс ыйыттан 10 хонук устата Дьокуускай куораттан түөрт бэтэрээн, сэрии сылларын оҕолоро кэлэн сынньаннылар. Бары олус элэккэйдэр, кэпсэтинньэҥнэр, инникитин даҕаны бу курдук олоххо тардыһыылаах, киэҥ көрүүлээх-истиилээх, чөл доруобуйалаах буолалларыгар баҕарабын.
Быраастартан ураты эмтиир физкултуура тириэньэрэ Юрий Арсентьевич Рэйки ньыматынан ис туругу тупсарар сүбэлэри биэрдэ, психолог Мария Самсонова өйү, болҕомтону сайыннарыыга дьарыктаата. Бу саастаах дьоҥҥо олус туһалаах дьарыктар. Сынньанааччыларбыт куорат киин бибилэтиэкэтигэр «Жизнь Макара Явункодэ -- путника из дальних людей» документальнай киинэни көрдүлэр, И.И.Пьянков аатынан түмэлгэ, Култуура-этнография киинигэр сырыттылар, онтон да атын тэрээһиннэргэ сэргэхсийдилэр, куорат устун күүлэйдээтилэр.
Биһиэхэ кэлэн сынньаныахтарын, доруобуйаларын чэбдигирдиэхтэрин баҕарар дьон олорор сирдэринэн социальнай харалта управлениетынан анал социальнай сэртипикээт ылан кэлэллэр. Бырагыраама 10 хонуктаах. Бу кэмҥэ мэдиссиинэ көрүүтүн, ол иһигэр, терапевт, кардиолог, офтальмолог, невролог быраастарга көрдөрүнэллэр, ультразвуковой чинчийиини, электрокардиограмманы ааһаллар, тустаах анаалыстары туттараллар. Мэдиссиинэ өҥөлөрүн оҥорууга Нерюнгри киин балыыһатын кытары дуогабардаахпыт. Кэлэр өттүгэр атын улуустартан, куораттартан сынньанааччылар үксүү туралларыгар баҕарабын. Сынньанар, чэбдигирдэр кииннэр саастаах дьоҥҥо ураты суолталаахтар.

«Өссө да кэлиэхпит»
Түгэнинэн туһанан, биһиги Дьокуускай куорат Губинскай уокуругуттан сынньана кэлбит түөрт ыалдьыттары кытары көрсөн кэпсэттибит. Кинилэр төрдүөн сэрии сылларын оҕолоро, араас эйгэҕэ үлэлээбит бэтэрээннэр. Онон тылы кинилэргэ биэриэҕиҥ.

Зоя Афанасьевна Бурцева: " Уус Алдантан төрүттээхпин, Тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтигэр 25 сыл сүрүн буҕаалтырынан үлэлээбитим. Тыа сирин биэс тарбах курдук билэбин. Нерюнгрига «Золотинка» сопхуос үлэлиир сылларыгар кэлэн турардаахпын. Билигин олус улааппыт, барыта саҥа, олус сөбүлээтим. Кииҥҥэ кэлээппитин кытары, анаалыс ылбыттара, ЭКГ оҥорбуттара, ол түмүгүнэн быраастар көрдүлэр-иһиттилэр, араас сүбэлэри биэрдилэр, дьарыктары көрдөрдүлэр, үөрэттилэр. «Бакалдын» бырааһынньыгар сылдьан олус астынным, таҥастара-саптара, ырыалара-тойуктара, бары үөрэ-көтө сылдьаллара көрөргө астык. Түгэнинэн туһанан, норуот дьокутаата Александр Подголовка махтаныам этэ, ыраахтан кэлэ сылдьарбытын истэн, массыынатынан Бакалдын буолар сиригэр Таастаахха аҕалан биэрбитэ. Инньэ гынан, бырааһынньыгы инники эрээттэртэн көрдүбүт, хотугу норуоттар төрүт култууратыларыгар сыстан ыллыбыт".

Раиса Элизаровна Сафонова: " Мин 1944 сыллаах төрүөхпүн. 42 сыл устата буҕаалтырдаабытым, биэнсийэҕэ олорбутум 23 сыл буолла. Уһун үйэлэнии киинигэр астарын-үөллэрин олус астынным, хоспут киэҥ-куоҥ. «Бакалдынтан» ураты тыйаатырга, киин бибилэтиэкэҕэ, Чиряев аатынан пааркаҕа о.д.а. сырыттыбыт. Бибилэтикэлэрэ олус үчүгэй. Дьокуускайга үһүс этээскэ олорор буолан, мээнэ хаампаппын. Онон манна олус үчүгэй. Таһырдьа таҕыстыҥ да күп-күөх куоракка баар буола түһэҕин. Суоллара-иистэрэ үчүгэй. Кэлэктиипкэ дириҥ махталбын тиэрдэбин.Төрүт чугас аймахтарбытыгар сылдьыбыт курдук сананным".

Любовь Викторовна Пушкова:  "Аҕыйах хонугунан 85 сааспар үктэнээри сылдьан, бэртээхэй бэлэҕи ылбыт курдук сананан олоробун. Бу кииҥҥэ атын куораттан кэлбит бастакы ыалдьыттар буоларбыт олус долгутуулаах. Биһигини кытары Нерюнгри олохтоохторо күнүскү өттүгэр сылдьыбыттара. «Уһун үйэлэнии туура» буола турарын туһанан сынньанан, эмтэнэн төннөн эрэбин. Бэйэбит саастаах дьону кытары билсэн, олус астынным. Холобур, олохтоох суруйааччы Наталья Александрова хоһооннорун сэҥээрдим. Кини биһиэхэ кэлэн, олус истиҥ көрсүһүүнү тэрийбитэ. Бырааһынньыктааҕы астары-үөллэри даҕаны амсайдым. Өссө да кэлэ сылдьыам. Кииҥҥэ сайдыыны, табыллыыны баҕарабын. Биһиги курдук махталлах ыалдьыттар үксүү турдуннар, өйөбүл кэҥээтин".

Надежда Прохоровна Баишева: "Быйыл 80 сааспын туолбутум. Таас чохтоох Нерюнгри куоракка аан бастакыбын сырыттым, олус астынным. Ааспыт сыл ахсынньытыгар Дьокуускайга «Аврора» килииникэ «Уһун үйэлэнии киинигэр» сылдьан олус астыммытым. Онно Елена Самсонованы кытары билсибитим. Кини Нерюнгриттан кылгас болдьохтоох хомондьоруопкаҕа Мария Христофорова ыҥырыытынан кэлэн, Уһун үйэлэнии киинин үлэтин-хамнаһын, тэрийэр дьаһалларын кытары билсэн, инники үлэтигэр туһанарыгар уопут атастаһа сылдьара. Онно билсэн, кэпсэтэн баран, биһигини сынньана ыҥырбыта, олус астыммыппыт. Саастаах дьоҥҥо саҥа дьону кытары билсии, кэпсэтии, биир саастаахтарын кытары алтыһыы туохтааҕар да күндү. Зоя Афанасьевна: «Хата, тимир суолунан хатааһылыахпыт», -- диэн онно этэн турардаах. Мин урут Нерюнгрига сылдьыбытым, оччолорго хайдах эрэ тыа ортотугар турар курдук этэ. Үөрэх министиэристибэтин иһинэн тэриллэн үлэлиир бөлөх састаабыгар киирэн, уһуйааннары аһынан-үөлүнэн хааччыйыы туругун билсибитим. Уһуйааннар оччолорго даҕаны олус сайдыылаахтара: бассейнаахтара, анал бөлөхтөр, логопед, психолог үлэлииллэрэ, эбии үөрэхтээһин бэркэ тэриллибит этэ, киэргэтиилэрэ даҕаны олус тупсаҕайа, табыгастааҕа. Куорат билигин даҕаны наһаа ыраас, күп-күөх, киэҥ-куоҥ. Сибэккилэр олус элбэхтэр, ол иһигэр, олбуорга дьэдьэн кытары үүнэрэ экология туругун көрдөрөр дии саныыбын. Киин саҥа арыллыбыт буолан, усулуобуйата табыгастаах. Мэдиссиинэ көмөтүн кэҥэтиэххэ сөп дии санаатым. Чинчийиилэр олус киэҥнэр, быраастар элбэх сүбэни-аманы биэрдилэр. Бибилэтиэкэҕэ юкагирдар олохторун туһунан документальнай киинэни көрдүбүт. Энтография киинигэр Муоматтан кэлэ сылдьар саха ыалын кытары билистибит, кыыстара манна олохсуйбут. «Балаҕан» култуура киинигэр сырыттыбыт. Бу курдук күн ахсын туох эрэ тэрээһиҥҥэ сырыттыбыт. Хата, күммүт-дьылбыт даҕаны анаабыт курдук, туран биэрдэ. Араас интэриэһинэй дьарыктаах дьону кытары билистибит. «Утум» уопсастыбаннай тэрилтэ бэрэссэдээтэлигэр Мария Христофороваҕа махтал тылларын биллэрэбит, өссө даҕаны кэлиэхпит".

Хаартыскалары Елена Самсонова тиксэрдэ.