Все новости

“Слободалар” сылабаардарын сылаас чэйэ

Итиниэхэ олоҕуран Хатастааҕы “Тускул” Култуура киинин иһинэн биир саамай көхтөөх “Түөлбэ” түмсүү “Өбүгэ үгэһэ-үйэлээх тирэхпит” диэн бырайыагы оскуола оҕолоругар 2025 с. сүрүннээн үлэлэтэр.  Быйыл Сомоҕолоһуу уонна Култуура сылын алтыһыннаран ыаллыы олорор Табаҕабыт нэһилиэгэр тиийэн, “Слобода” диэн этнотуристическай уһаайба тиэргэниттэн саҕалаатыбыт. Манна түөрт үйэ тухары эн-мин диэн алтыһан кэлбит нуучча омук култууратын тутан олорбут дьаамсыктартан төрүттээх үтүө санаалаах, дьоҥҥо-сэргэҕэ элбэхтик көмө-тирэх буолбут атыыһыт Петр Кушнарев олорон ааспыт.

Бу атыыһыт дьон сыдьааннара манна хонон-өрөөн, сынньанан ааһар усулуобуйаны олохтообуттар. Биһиги көрдөһүүбүтүн ылынан, оҕолорго сөптөөх бырагыраама оҥорон көрүстүлэр. Оҕолорбут сайыҥҥы дьон сиэринэн сарсыарда өттүгэр аһаабатах буоланнар “Слободалар” сылабаардарын сылаас чэйин бэрт хамаҕатык астына-дуоһуйа истилэр, бэлэмнээбит минньигэстэрин бэрт түргэнник мотуйдулар.

Дьэ ол кэннэ   сыаллаах-соруктаах сирбитигэр “Буҕалаах”   күөлүн диэки түһүнэн кэбистибит. Суолбут остуол ньуурун курдук көбүс көнө буолбатаҕа, мырааҥҥа туруору тахсыылааҕа оҕолорбутугар эмиэ сонун, саҥа көстүү. Бэрт түргэнник УАЗ-ик массыына туһунан хоһоон айа охсон: “Биһиги көлөбүт туохтан да иҥнибэт”, — диэн буолла. Аар айылҕа биир дьикти кэрэ муннугар тиийдибит. Барыта уу-нуурал чуумпу, дьоһун, мас-от барыта силигилии ситэн, солко суугунугар сууланан харах хайҕала, нохтолоох болгуо сүрэх үөрүүтэ хартыынаны көрөн, бэл диэтэр орой мэник уолаттарбыт чуумпурбукка дылы буоллулар.

Биһиги дьахтар өттө ас астааһын түбүгэр түстүбүт. Алексей Дмитриевич уолаттарбытыгар балыктыыр тэрил арааһын тэлгэтэн туох, хаһан, ханна, хайдах диэни быһаарыыттан саҕалаан, сыыйа балыктааһын эйгэтигэр киллэриини саҕалаата. Николай Семенович маһы-оту бэлэмнээтэ, оттон биэрдэ. Киэһэ дьиэлэригэр барыахтарыгар диэри оҕолорбут төлөпүөннэрин таһы бааччы умуннулар. Иван Захарович, Николай Семенович тыыларын үрдэрэн, күөлгэ киллэрдилэр. Оҕолор туу үс көрүҥүн, илими үтэн, күөгүлээн баран эбиэккэ итии миин иһэн бурулаттылар, сибиэһэй оҕуруот аһыттан салааты, Табаҕа бэтэрээннэрин түмсүүтүн асчыттара оҥорбут балыктаах бэрэскилэрин, балыктаах бөрүөктэрин астына-дуоһуйа сиэтилэр. “Тайҕа баайа” диэн чугастааҕы эргин хомуллубут отунан көйөрүллүбүт сылабаар чэйин амтана өссө тупсан биэрдэ.

Өбүгэ өркөн өйүн сыдьаана

Сэниэ-күүс ылан баран былаан быһыытынан, күүрээннээх күрэхтэр, оонньуулар бардылар. Оҕолор эстафеталаан бурҕаҥнастылар, уһун тыыҥҥа, болҕомтолоох буолууга, бүгүн күннээҕи билбит саҥа тылларын, этиилэри төһө ылыммыттарын, өйдөөбүттэрин тургутустулар. Тиритии-хорутуу, хамсаныы, утатыы, былчыҥ-илчиҥ хамсааһына барыта астык көстүү. Манна эт-хаан өттүнэн ким бэлэмнээҕэ көһүннэ. Тустуунан, мас тардыһыынан дьарыктанааччылар чорбойдулар.

Болдьоммут чааска күөлгэ киирэн илими, туу үс арааһын хомуйан аҕаллылар. Мунду балык киирбитин куоскаларыгар кэһии оҥостооччуларга түҥэттибит. Денис Попов үөрбүт хараҕын бу баардыы санаан үөрэ олоробун. “Билигин дьиэбэр тиийиэм, бу балыктарбын кырааҥҥа сууйуом уонна Гришабын аһатыам” – диир уонна олох ис-иһиттэн сырдыктык мичээрдиир. Бу буоллаҕа дьол биир түгэнэ!

Онтон күннээҕи түбүкпүтүн түмүктүүр линейкаҕа туруу буолла. Бастыҥнар анал бэлэх туттулар уонна тэрээһин хас биирдии кыттыылааҕа “Тускул” киинэ көрөр саалаҕа билиэти кытта хас биирдии оҕо кыра өйдөбүнньүк бэлэх ылла. Бу күн оҕолор кэлиэхтэриттэн барыахтарыгар диэри төлөпүөнэ суох сылдьыбыттара эмиэ туһугар туспа үөрүү. Биир да оҕо кыҥкыйдаабакка бииртэн биир түһүмэххэ барытыгар түсүһэн, кыттыһан испит буоланнар, чуҥкуйарга күлүм да түгэнэ көстүбэтэҕэ.

Онтон биһиги бырайыак ааптардара, бырайыак идиэйэтин олоххо киллэрээччилэр  биир олус көхтөөх хатыламмат астык күнү аһарбыт оҕолорбут тустарыгар ис сүрэхпититтэн үөрбүппүт, өбүгэлэрбит өркөн өйдөрүн сыдьаана оҕолорбутугар баарын уһугуннарбыппытынан киэн тутта санаабыппыт. Оҕолор бу күнтэн өйдөрүгэр-санааларыгар көлүөнэ ситимин тутан, сиэр-туом түһүмэхтэрин билэн, ханнык баҕарар киһини кытта кэпсэтэн-сэһэргэһэн, сүбэлэһэн-амалаһан сылдьарга, сатаабаппын диэн саллыбакка, билбэппин бэриммэккэ, истибэтэҕим диэн кэтэмэҕэйдээбэккэ сырыттахха өбүгэлэргиттэн бэриллибит  искэр баар сатабылыҥ уһуктара бэйэтэ туһугар аптаах-алыптаах түгэн!

Дьэ ити курдук оҕолорбут бу күн икки омук култууратын алтыһыыта аска-үөлгэ, күннээҕи олоххо баарын көрдүлэр, улахан дьону, бэйэ-бэйэлэрин кытта алтыстылар, элбэхтик саҥардылар, кэпсэттилэр. Аныгы оҕо үксүн төлөпүөҥҥэ бүк түһэн олорор диэтэххэ, төннөн иһэн оҕолорбут кэпсээннэрэ – ипсээннэрэ чуопчааран олороро тэрээһин сыалын-соругун сиппитин биир туоһута буоллаҕа.

Төрөппүттэр махтаннылар

Ыаллар оҕолоро астынан-дуоһуйан, кэрэ кэпсээн кэһиилээх кэлбиттэриттэн үөрэн, санааларын үллэһиннилэр:

- Наһаа үчүгэй эбит айылҕаҕа маннык таһаараллара

-  Миэнэ дуоһуйан аҕай кэллэ уонна кэлэн баран утуйан хаалла 

-  Баһыыбаларыҥ! Астынан аҕай кэллэ.

-  Харысхан астынан бөҕө. Үөрэн аҕай кэллэ. Кэһии бөҕөлөөх өссө. Махтал, наһаа үчүгэй тэрээһин!

Тимир көлөнөн бииргэ айаннаан кэлбит түөлбэ салайааччыта  Александра Петровна оҕолор туһунан маннык кэпсээтэ: “Дьэ мин уолаттарым үөрүүлэрэ баһаам, суолбутугар олох айахтара хам буолбата, сүргэлэрэ олус көтөҕүллүбүт,  эһэлэрин Коляны, Баҕарах түөлбэ салайааччыта Николай Попову хайҕаатылар. Алексей Дмитриевич Осипов, Табаҕа олохтоох дьаһалтатын баһылыга, Дьокуускай куорат Дууматын дьокутаата, Хатаска Агрогородок түөлбэ салайааччыта “вообще крутой” дииллэр. Сылдьыбыттарын астыммыттар, ол эрэн биир итэҕэс баар диэбиттэригэр соһуйан ыйыппыппар- “Хонуохтаах этибит” диэн соһуттулар, үөртүлэр даҕаны».

Түмүкпэр түөлбэлэр салайааччыларын өрүү өйдүүр-өйүүр “Тускул” Култуура киинигэр, Хатас нэһилиэгин олохтоох дьаһалтатыгар уонна бу күн биһиэхэ көмө-тирэх буолбут Иван Захарович Игнатьевка махталбытын тиэрдэбит. Бу тэрээһин үп-харчы, ас-үөл өттүнэн, аралдьытар оонньуулара, күрэхтэрэ барыта түөлбэ салайааччыларын көҕүлээһининэн, тэрийээһининэн ыытыллыбытын бэлиэтиир тоҕоостоох.

Хаартыскалары ааптар тиксэрдэ.