Сыананы соруйан үрдэтэллэр...
Маннык балаһыанньаны туһанан, сорох иҥсэлээх урбаанньыттар соруйан сыананы үрдэтэллэр. Новак Федеральнай антимонопольнай сулууспа маны болҕомтоҕо ылан, үспүкүлээннэри тохтоторго сыананы кэтээн көрөрүгэр ыҥырбыта. Вице-премьер Арассыыйаҕа уматыгы оҥорорго кыах баарын, былаас уорганнара ньиэби переработкалыыр собуоттары харыстыыр үлэни күүһүрдүбүттэрин, оҥорон таһаарыы тохтооботун туһугар күүстэрин түмэллэрин туһунан эппитэ.
Кини уматыгынан хааччыйарга федеральнай уонна эрэгийиэн былааһын уорганнара хоту табаар тиэйиллэр эрэгийиэннэригэр улахан болҕомтолорун ууралларын бэлиэтээбитэ. Киин сиртэн ыраах сытар эрэгийиэннэргэ суол-иис мөлтөх, тырааныспар сырыытын ороскуота үрдүк. Ол иһин маннык субъектары хааччыйарга түргэнник быһаарыныыны ылыныахтаахпыт диэн эппитэ.
Уматык ырыынагын чөлүгэр түһэрэргэ дойду Бэрэсидьиэнэ Владимир Путин Түһээн кодексатыгар көннөрүүлэри киллэрэргэ сокуоҥҥа илии баттаата. Сокуон этэринэн, бэнсиини атын эбиликтэри кытта буккуйан оҥоһуллубут уматык массыына бэнсиинин аксыыһын курдук түһээни төлүөхтээх. Итинник ньыманан оҥоһуллубут үрдүк октаннаах бэнсиин уматыгы кытта тэҥнэһиэҕэ.
Сорох эспиэртэр Арассыыйаҕа уматык дэписиитэ үөскээбитигэр беспилотниктар ньиэби переработкалыыр собуоттарга саба түспүттэрэ сүрүн биричиинэ буолбатын этэллэр. Маннык балаһыанньаны туһанар үспүкүлээннэр бааллар, улахан трейдердэр уматыгы тиэйиинии хойутатан, соруйан бэнсиин дэписиитин үөскэтэн, үрдүк барыһы ылаллар диэн быһаараллар. Онон Арассыыйаҕа уматык кириисиһэ искусственнайдык оҥоһуллар диэн санаа эмиэ баар.
«Дьиҥэр, бэнсиин дойдуга баар, ким эрэ балаһыанньаны туһанан, харчы оҥосто сатыыр, биир ньиэби переработкалыыр собуоту атаакалаабыттарын аайы уматыгы оҥоруу тохтообот», — диэн Судаарыстыбаннай Дуумаҕа «Сиэрдээх Арассыыйа» фракция салайааччыта Сергей Миронов санаатын үллэстибитэ.
Бэнсиин ыарыы турар
Уматык дэписиитэ улахан куораттары эрэ буолбакка, үгүс эрэгийиэннэри, ол иһигэр өрөспүүбүлүкэни эмиэ хаарыйан, бэнсиин сыаната ыарыы турар, сапыраапкаларга биир массыынаҕа 20 лиитэрэ лимиит киирдэ. Суһал сулууспаларга уматыгы хааллараары «Сибойл» уматык каарталаах эрэ дьоҥҥо бэнсиини кутарын туһунан биллэрбитэ. «Туймаада-нефть» автоматическай сапыраапкаларыгар эмиэ уматык каартатынан эрэ үлэлииллэр. Оттон кассирдаах АЗС-тарга уу харчытынан, эбэтэр баан каартатынан уматыгы куттуохха сөп.
Итинтэн сылтаан бэнсиин сыаната ыараата, сайын саҕаланыаҕыттан «Туймаада-нефть» иккистээн сыанатын көтөхтө. От ыйын 4 күнүгэр АИ-92 — 13 солк. ыараан, 93 солк., АИ-95 — 12 солк. ыараан, 96 солк., диисэл 9 солк. эбиллэн, 106 солк. тиийдэ.
«Сибойл» уматык сыанатын бэс ыйын 22 күнүгэр үрдэппитэ: АИ-92 +2,5 солк. ыараан 81 солк., АИ-95 +2,5 солк. ыараан 83,50 солк., диисэл + 3 солк. ыараан 97 солк. буолбута.
«Саханефтегазсбыт» от ыйын 7 күнүгэр эмиэ сыанатын үрдэтэн, АИ-92 +12,4 солк. ыараан 89,5 солк., АИ-95 + 11,5 солк. ыараан 92,5 солк., диисэл +7,4 солк. эбиллэн 103,5 солк. тиийдэ.
Биллэрин курдук, бэнсиин ыараата даҕаны аһы-үөлү, табаары тиэйии ороскуота үрдээн, бородуукта, туттар тэрил, тутуу матырыйаала барыта ыарыыр. Уматык кириисиһин Бырабыыталыстыба тус хонтуруолга тутар эрээри, балаһыанньа хаһан көнөрө биллибэт.
Килиэп, ас, табаар сыаната үрдээтэ
От ыйын 10 күнүттэн Нөмүгүтээҕи килиэби уонна бурдук аһы буһарар собуот килиэп сыанатын 12 солк. үрдэтэрин туһунан биллэрбитэ. Уматык, бурдук, доруоһа, логистика сыаната ыараабытынан сибээстээн, тэрилтэ ночоокко үлэлиир кыаҕа суох, дьон хамнаһын төлүөххэ наада диэн быһаарбыттара. Собуот биир килиэби 79 солк. биэрэр, оттон Дьокуускай маҕаһыыннара ону өссө эбэн атыылыыллар.
Уматык сыаната ыараан, Арассыыйаҕа килиэп эрэ буолбакка, куурусса этэ, оҕуруот аһа, фрукта, саахар, тутуу матырыйаала ыараата, ону таһынан, такси, айан, туристическай өҥө төлөбүрүгэр эмиэ охсор. Оттон хамнас быйыл үрдүү илик, үрдээтэҕинэ даҕаны 3000 солк. эбиллибитэ билиҥҥи сыанаҕа эппиэттэспэт. Бэнсиин өссө аҕыйаатаҕына сыаната эмиэ өрө көтөн тахсыа, ону кытта барыга-бары сыана өссө үрдүө. Сыл бүтүөр диэри сыана хаста үрдүүрэ биллибэт.
Судаарыстыба хонтуруоллаабат
СӨ Сыана бэлиитикэтигэр кэмитиэт пресс-сулууспата быһааран биэрбитинэн, уматык розничнай сыанатын судаарыстыба хонтуруоллаабат, уматыгы атыылыыр тэрилтэлэр сыананы бэйэлэрэ быһаллар. Кинилэр ньиэби переработкалыыр собуоттан бэнсиини төһө сыанаҕа атыылаһалларыттан сыана быһаччы тутулуктаах. Сокуон быһыытынан, судаарыстыба ону хонтуруоллаабат, ньиэп бородууктатыгар биржа сыаната уонна аксыыс уларыйыыта сабыдыаллыыр.
Бэнсиин сыанатын 65-70% нолуок уонна аксыыс ылар, ол иһигэр айылҕа баайын хостооһунтан тутуллар түһээн НДПИ – 30%, НДС – 20%, аксыыс 20%. Розничнай сыанаҕа оҥорон таһаарыы кээмэйэ, ньиэби переработкалыыр собуоттан төһө ыраах эрэгийиэҥҥэ тиэйэн илдьии ороскуота дьайар.
Ньиэби переработкалыыр собуоттар ГСМ-нарын биржаҕа атыылыыллар. Онтон бэнсиин нэһилиэнньэҕэ атыыга тахсар сыанатыгар нефтебаазаҕа уонна АЗС сапыраапкатыгар диэри тимир суолунан уонна массыынанан уматыгы тиэйэн аҕалыы ороскуота, уматыгы суһаллык тиэйэн аҕаларга ылбыт кирэдьииттэрин бырыһыана, нефтебаазалары, АЗС-тары хааччыйыы төлөбүрэ, нолуоктара киирэр.
Сокуон быһыытынан, ас-үөл сыанатын судаарыстыба эмиэ хонтуруоллаабат. Сыананы атыы-эргиэн субъега бэйэтэ олохтуур. Сыана төһө буолара аһы-үөлү оҥорон таһаарааччы, ону тиэйэн аҕалааччы ороскуотуттан тутулуктаах. Өрөспүүбүлүкэҕэ сыана аһары үрдүүрүн тохтоторго социальнай суолталаах кэккэ бородууксуйа сыанатыгар атыы-эргиэн эбилигин бигэргэтэллэр. Социальнай суолталаах бородууксуйаҕа киирбэт табаар сыанатын урбаанньыттар бэйэлэрэ олохтууллар, онно атыы-эргиэн эбилигэ хааччахтаммат.
Борокуратуура бэрэбиэркэлиир боломуочуйалаах
Социальнай суолталаах бородууксуйаҕа атыы-эргиэн эбилигин төһө сөпкө туттубуттарын Борокуратуура эрэ уоргана бэрэбиэркэлиир боломуочуйалаах. Атыы-эргиэн эбилигин төһө сөпкө туттубуттарын билиҥҥи сыананы уонна табаардарын хантан, төһө сыанаҕа атыыласпыттарын тэҥнээн көрөн баран биирдэ быһаараллар. Атын уорганнар урбаанньыттары бэрэбиэркэлииллэригэр мораторий биллэриллэн, бобуллан турар.
Санатан эттэххэ, социальнай суолталаах бородууксуйаҕа үрдүк суортаах бурдуктан оҥоһуллубут, 1 сортаах килиэп, үрдүк суортаах бурдук, рафинированнай үүнээйи арыыта, 72,5% сыалаах ынах арыыта, 3,2% үүт, песок саахар, шлифованнай эбилигэ суох ириис куруппа, гречка, куурусса сымыыта, оҕо аһылыга (хааһы, үүккэ сухуой симиэс), эбилигэ суох хара байховай чэй киирэр. Ыраах сытар нэһилиэктэргэ ити испииһэк кэҥэтиллэн, сухуой үүт, мохоруон, үрдүк уонна 1 сортаах ынах этиттэн тушенка, сибиэһэй хортуоппуй, эриэппэ луук, дьаабылака киирбиттэрэ.
Суһал ыстаап үлэлиир
СӨ Гражданскай оборона дьыалатыгар уонна өрөспүүбүлүкэ нэһилиэнньэтигэр куттал суоһаабатын хааччыйарга миниистир Дмитрий Лепчиков олоҕу-дьаһаҕы хааччыйар тэрилтэлэр уонна тыа хаһаайыстыбатын аһын-үөлүн оҥорон таһаарааччылар уматыгынан бастатан туран хааччыллалларын туһунан иһитиннэрбитэ.
Ил Дархан сорудаҕынан уматыгынан хааччыйарга суһал ыстаап тэриллэн, олоҕу-дьаһаҕы хааччыйар тэрилтэлэри уонна тыа хаһаайыстыбатын аһын-үөлүн оҥорон таһаарааччылары уматыгынан хааччыйарга болҕомтотун уурар.
Айсен Николаев тэрилтэлэри, хомунаалынай уонна анал сулууспалары, нэһилиэнньэни уматыгынан хааччыйарга олохтоох Бырабыыталыстыбаҕа ньиэп бородууксуйатын тиэйээччилэри кытта үлэни салҕыырга сорудахтаабыта.
Күн бүгүн салгын, уу тырааныспара тиһигин быспакка үлэлии турар, гааһынан барар тиэхиньикэ сапыраапкаларын ураты уочарат суох. Онтон сарсын туох буоларын бириэмэ көрдөрүө. Сорох дьон ыксал тирээтэҕинэ, бэлэсипиэтинэн, эбэтэр ат көлөнөн сылдьыахпыт дэһэллэр даҕаны, ама оннукка тиийбэт инибит.
Ааптар хаартыскаҕа түһэриитэ.
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
