Общество

Биһиги быйылгы лауреттары кытары үөрүүлэрин тэҥҥэ үллэстэ таарыйа кыратык билистибит.

Владимир Сидоров, “В.С. Сидоров аатынан Хоту дойду аҕыйах ахсааннаах төрүт норуоттар – эбэҥкилэр көс аҕа ууһун общинатын” табаһыта:

– Бэйэм төрүт Алдан улууһун олохтооҕунабын. Аҕа ууһун общинатыгар эдэр сааспыттан үлэлиибин. Оскуола кэнниттэн, 1978 сыллаахха, биир сыл үөрэнээччи быһыытынан сылдьыбытым, ол кэннэ икки сыл аармыйаҕа сулууспалаан баран, үлэҕэ киирбитим. Билигин ыстаадабытыгар 100-тэн тахса таба баар. Кэргэним Евгения Семеновна Өлөөнтөн төрүттээх, идэтинэн бэтэринээр. 1985 сыллаахха холбоһуохпутуттан тэбис-тэҥҥэ тыаҕа сылдьабыт. Иккиэн бултуубут, балыктыыбыт, сир астыыбыт. Түөрт оҕолоохпут, 14 сиэннээхпит, онон бэйэбитин “баай дьоннорбут” дэнэбит. Оҕолорбут үлэттэн туора турбаттар, кыра эрдэхтэриттэн ыстаадаҕа сылдьаллар.

Билигин үксүн ыччакка настаабынньыктыыбын. Үөрэрбит диэн, идэбитигэр эдэр дьон кэлэр буоллулар. Ыстаадаҕа олорор үчүгэй, умсугутуулаах, айылҕаны кытары алтыһар туспа эниэргийэлээх. Сыллааҕы аспытын кыһыҥҥы суолунан тиэйэбит. Миэстэтигэр интэриниэти хабар тэриэлкэлээхпит, онон сайдыыттан хаалан иһэбит дии санаабаппыт.  

Таба иитиитигэр бөрө ахсаана элбээбитэ сүрүн, улахан куттал дии саныыбын. Маныаха урукку сыллар курдук, бөртөлүөтүнэн көтө сылдьан ахсаанын аччатыа этилэр диэн этиилээхпин. Киһи баарын аахайбат, куттаммат буолан иһэллэр. Урукку сылларга киһи сылдьар сириттэн орохторо ырааҕынан ааһара. Ити сүрүн биричиинэтэ -- олус элбээбиттэриттэн. Сотору сылгыга, ынахха эмиэ куттал үөскэтиэхтэрэ.

Ыстаадабыт Хабаровскай кыраай кыраныыссатын кытары силбэһэр. Онтон эбитэ буолуо, Хабаровскай кыраайтан, Амурскай уобаластан ойуур баһаарыттан куотан кэлбит эһэлэр ахсааннара элбээтэ. Сайын устата айаҥҥа сүрүн тырааныспарбыт – мотуордаах оҥочо буолар, Алдаҥҥа түһэр Учур үрэҕинэн айанныыбыт. Бу сиргэ былырыын аҕыйах биэрэстэ иһигэр 10-ча эһэни көрдүбүт. Үксэ үстүү, иккилии оҕолоохтор.

Үс сыллааҕыта Амурскай тигр ыкса кэлэ сылдьыбыта. Дьиэбит таһыгар турар баанньык кэннинэн суолларын хаалларбытын көрөн, улахан кыыл эбит диэн дьаархаммыппыт.

Бу адьырҕа кыыллары бултаһарга анал көҥүл ирдэнэр. Аны көмүскэнэрбит эрэ саабыт тимир сиэйпэ иһигэр хатанар. Ол бу буолар түгэнигэр, хостоон, сааһылаан, иитэн ытарга бириэмэ ирдэнэр. Онон бу ирдэбили тутуһуу ыраах тыаҕа олорор дьоҥҥо барсыбат, сокуону хаттаан көрөллөрө буоллар.