Тыа сирэ

Биир сүрүн соругунан сокуоннарга киирбит уларыйыылар ньымаларын туһунан хаһаайыстыбаларга быһааран, туох түмүгү ситиһэри чуолкайдаан биэрдилэр. Ону кытта, бородууксуйаны оҥорооччулар этиилэрин, санааларын барытын түмэн, былааны толорууга үлэни хайдах тэрийэр туһунан киэҥ кэпсэтии тэрилиннэ. Өрөспүүбүлүкэ парламенын бөлөҕө бастатан туран, хас улуус аайы 3-4 хаһаайыстыбаҕа сырытта уонна иккиһинэн, уопсай этиилэри, туруорсуулары истэр, дьүүллэһэр төгүрүк остуоллары ыытта. Онуохаҕа, бу төгүрүк остуоллар боломуочуйалары хайдах сөпкө туһанар, үлэлэтэр туһунан дьүүллэһии былаһааккатынан буоллулар диэххэ сөп.

Бу үс улууска үлэлиир хаһаайыстыбалар Саха Сирин холугар балайда улахан кээмэйдээх эт, үүт, үүнээйи бородууксуйатын оҥорон таһаараллар. Онон уларыйыылары киллэрии кинилэргэ бастакынан улаханнык дьайарынан, хаһаайыстыбалар салайааччылара долгуйаллара, сэрэхэчийнэллэрэ биллэр. Туруорсуулартан уонна этиилэртэн сирдэттэххэ, бары хаһаайыстыбалар боломуочуйалар улуустарга бэриллибиттэрин сэргииллэр, өр кэмҥэ кэтэспит дьайыыбыт оҥоһулунна диэн бу сокуон үлэлииригэр бигэ эрэллээхтэр. Сыаналаан көрдөххө, бу эрэл уларыйыыга  маҥнайгы хардыы буолуон сөп.

Кырдьыга да, парламент салайааччыта Алексей Еремеев буолбут бары көрсүһүүлэргэ: "Тыа хаһаайыстыбата, төрүт дьарыкпыт - бу омук, норуот быһыытынан тыыннаах хаалар хайысхабыт буолар. Бырамыысыланнастан ураты, дьиҥнээх оҥорон таһаарар салаабыт тыа сиригэр баар. Олорон биэрэр сатаммат. Тыа хаһаайыстыбабытын өйөөбөтөхпүтүнэ тыабыт сирэ эстэр. Билигин тыа сиригэр уопсайа 335 тыһ. киһи олороро биллэр. Улуустар  урут да тыа хаһаайыстыбатын сайыннарыыга судаарыстыбаттан үбүнэн көмө ылаллара, туһаналлара. Ол гынан баран, үөһээттэн тыырыллыбыты тутталлара, улуустар дьаһалталара үп хамсааһыныгар, быһаччытынан эттэххэ транзит оруолун толороллоро. Оттон бу сылтан ыла улуустар тыа хаһаайыстыбатыгар кэлэр үбү бэйэлэрэ ыстатыйалаан, тыыран, хонтуруоллан толорторуохтара уонна сайыннарыахтара диэн эрэнэбит. Ол курдук, 2025 сылга тыа хаһаайыстыбатын салаатыгар 16 млрд. солк. көрүллүбүтэ ону кэрэһилиир», -диэбитин бу сырыы бастакы соругун быһыытынан ылынныахха сөп.

Ил Түмэн бөлөҕөр бэрэссэдээтэл Алексей Еремеевы тэҥэ парламент тыа сиригэр уонна аграрнай бэлиитикэҕэ сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Александр Атласов, олохтоох салайыныыга сис кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ Владимир Прокопьев киирэн бары көрсүһүүлэргэ сылдьан, хаһаайыстыбаларга, баазаларга сырыттылар, үлэһиттэри кытта элбэх боппуруоһу дьүүллэстилэр. Ону таһынан,   норуот дьокутааттара Александр Корякин (Амма), Павел Пинигин, Дмитрий Поисеев (Чурапчы),  Прокопий Рахлеев ( Таатта) киирэн, быыбардааччыларын кытта ыкса үлэлэһэ сылдьалларын, бары боппуруостары билэ-көрө сылдьалларын бэлиэтиэххэ сөп. Билиҥҥи интэриниэт, информация үйэтигэр дьон кыһалҕата диэн кыһаллар киһиэхэ ол дьиҥэр кыаллар да дьыала буолан турар.

Боломуочуйаны биэрии туһунан сиһилии

Бу салааҕа улуустарга бородууксуйа оҥоруутунан үксүгэр чааһынай уонна кэлэктиибинэй хаһаайыстыбалар дьарыктаналлар. Судаарыстыбаннай диэн племенной уонна научнай сыаллаах-соруктаах тэрилтэлэр буолалларын өйдүөххэ сөп, оннуктар биһиги өрөспүүбүлүкэбитигэр элбэҕэ суохтар.  Онон бу бородууксуйа оҥорооччуларбыт бэйэлэрин уонна кэлэктиип (хас да киһи) туһугар, бородууксуйа оҥорон дохуот киллэрэр интэриэстээхтэр. Судаарыстыба ити түгэҥҥэ нэһилиэнньэни аһылыгынан хааччыйыы бэлиитикэтин чэрчитинэн, кинилэр оҥорор бородууксуйаларыгар улахан интэриэстээх, ол сыалтан субсидия биэрэр.

Тыа хаһаайыстыбатыгар судаарыстыбаннай боломуочуйалары улуустарга биэрии боппуруоһун сокуоннарынан, мэхэньиисимнэринэн быһаардахха бэрт уустук. Оттон, судургутук, биир-икки тылынан быһаардахха, судаарыстыба чааһынай киһиэхэ, эбэтэр кэлэктииптээх  хаһаайыстыбаҕа бородууксуйа иһин көмөтө диэн буоллаҕа. Баччаҕа диэри ол көмө оҥоһуута барыта сокуоннарынан салайыллан иһэрэ эмиэ биллэр.

Сокуоннарынан бу иннинэ судаарыстыба боломуочуйаларын Саха Өрөспүүбүлүкэтэ - эрэгийиэн көрүллүбүт үп харчытын хас биирдии улууска 10-тан тахса ыстатыйанан чопчу көрөн, баччаны үүккэ, оччону төбөҕө, итиччэни тутууга, бурдукка, оҕуруот аһылыгар, сылгыга, табаҕа... диэн барытын хас кэппиэйкэтигэр тиийэ тыыран биэрэрэ. Үбүлээһин харчыта улуустарга тиийэн, тыа хаһаайыстыбатын управлениеларынан ити ыйыллыбыт ыстатыйаларынан тыырыллан, түҥэтиллэрэ. Биллэрин курдук, бу эппиэтинэһи  үксүн тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтэ толорон  кэллэ. Ил Түмэн тыа сиригэр уонна аграрнай бэлиитикэҕэ сис кэмитиэтин салайааччыта Александр Атласов үөһээ этиллибити бэлиэтээн, улуустарга боломуочуйалары биэрии сыһыаннаһыы саҥа кэрдииһигэр таһаарарын уонна миэстэтигэр тыа хаһаайыстыбатын бэлиитикэтин бэйэлэрэ ыыталларыгар кыах үөскэтэр диэн көрсүһүүлэргэ бэрт ылыннарыылаахтык быһаарда. 

Бары да билэбит, уруккуттан бу ааспыт сылга диэри ким - хайдах сатыырынан, кыайарынан дьаһаммыппыт - биир улуус төбөҕө төлөбүрэ үчүгэй, иккис улуус үүт харчытын ыларбыт ордук, өссө салгыы баран, биир улууска нэһилиэктэр тус-туспа, аны биир нэһилиэккэ хаһаайыстыбалар төбөҕө-үүккэ диэн эмиэ хайдыһан, соннук тэринэн кэллэхпит дии. Ол өрөспүүбүлүкэттэн биир мэхэньиисиминэн быһаарыллар үбүлээһиҥҥэ уустуктардааҕа чахчы уонна уопсай сайдыыны, үлэ көрдөрүүтүн сороҕор туорайдаһан да кэлбитин мэлдьэһэр сатаммата буолуо.

Билигин өрөспүүбүлүкэттэн кэлэр биир субсидияны улуус 14 көрүҥүнэн барытын бэйэтэ быһаарар, арай, улуустарга тыа хаһаайыстыбатын управлениетын исписэлиистэрин хамнаһыгар уонна аччыгый кыамталаах инвестиционнай тутуулары ыытарга (хотон, сылгыны, табаны иитэр, оҕуруот аһын, бурдугу харайар бааза, сайылык уо.д.а тутуу) көрүллэр үп өрөспүүбүлүкэ улууска быспыт сыыппаратынан тыырыллыаҕа..

Ил Түмэн бэрэссэдээтэлэ Алексей Еремеев сокуон уларыйыытынан, быйылгыттан улуустарга кэлэр үбүлээһин биир субсидия быһыытынан кэлэр диэн тоһоҕолоон эппитин бары сөпкө өйдөөн ылыннылар. Сокуоҥҥа улахан уларыйыы бу ааспыт 2024 сыл ахсынньытыгар Ил Түмэммит “Саха Өрөспүүбүлүкэтин муниципальнай оройуоннарын уонна куораттааҕы уокуруктарын олохтоох салайыныы уорганнарыгар тыа хаһаайыстыбатын оҥорон таһаарыыга сорох судаарыстыбаннай боломуочуйалары биэрии туһунан” 2020 сыл ахсынньы 2 күнүнээҕи 2282-3 475 -VI №-дээх  Саха Өрөспүүбүлүкэтин сокуонугар уларытыы киллэрии түмүгүнэн кыалынна. Өрөспүүбүлүкэ парламенын чилиэннэрэ бэлиэтээбиттэринэн, бу сокуоҥҥа киирбит уларыйыылар Саха Сирин тыатын сиригэр өрөбүлүүссүйэлии киэптээх хамсааһыны таһаарыахтаах. 

Ол гынан, улуустар, хаһаайыстыбаларын, бородууксуйа оҥорооччулар билигин сүнньүнэн тугу туруорсаллар, былаанныылларын ырытан көрүөҕүҥ.   

Үүт харчытын үрдэтиэххэ 

Үүт харчыта диэн 1990-с сыллартан саха тыатын сирин олоҕун кытта быстыспат ситиминэн өһүллүбэттии баайыллыбыт, эккэ-хааҥҥа иҥиэр диэри дириҥник киирбит  өйдөбүл. Бу 30 сыл устата тыа сирэ үүт харчытынан өллөнөн, инчэҕэй тирбэҕэ быстыбатыныы бур-бур буруо таһааран, сайдан баччаҕа диэри кэллэхпит. Сүөһүлээх, сылгылаах, табалаах буолан, хотугулуу-илиҥҥи Азия киэҥ иэнинэн тэнийэн, билиҥҥэ диэри бу ирбэт тоҥ-чэҥ дойдуну иччилээн олордохпут. Ил Түмэн испиикэрэ бэлиэтииринии, саха норуота ынах сүөһүтэ, сылгыта, төрүт дьарыга   суох омук, норуот быһыытынан силиспитин-төрдүбүтүн сүтэрэбит. Билигин аны куоракка симиллэн хааллыбыт, оттууру, бултууру, хотон үлэтин “хартыынаттан көрөн билэр” бүтүн көлүөнэ араҥата улаатта. Ол туһунан бары көрсүһүүлэргэ тыа дьоно долгуйа, кистээбэккэ эттэххэ, харааста эттилэр. «Дэриэбинэҕэ оскуола, балыыһа, социальнай эбийиэктэр тутуллаллар, исписэлиистэри араас үчүгэй угаайылаах бырагыраамаларынан болдьохтоох кэмҥэ да буоллар булаллар, үлэлэтэллэр. Арай дьэ, үүппүтүн-эппитин оҥорон таһаарыыга, бородууксуйаны дэлэтиигэ, саҥалыы үлэлээһиҥҥэ кэлэн кыайтарыылаах буоларбыт кыһыылаах, хомолтолоох», - диэн этэллэрин кытта сөпсөһөргө эрэ тиийэбит.

Хас биирдии көрсүһүүгэ туруорсааччылар: “Тыа сирин экэниэмикэтэ үүт харчытыгар бэрт элбэҕи баайар, ситимниир. Ньирэйи төрүөҕүттэн ынах буолуор диэри 3-4 сыл иитэҕин-аһатаҕын. Ыанар ынах буолуоҕуттан үүтүҥ ыан, үүтү тутар пууҥҥа тириэрдэн туттарыаххар диэри барыта харчы. Ол эрэ кэннэ дьэ үүтүн  харчытын көрүөххүн сөп.

Оттуур ходуһата суох сатаммаккын, оккун оттуоххун наада, эбии аһылык эмиэ ирдэнэр, сиилэс, сенаж, комбикорм, хотон тутуута, сылытыыта, уота-күөһэ, уута - хаара, ноһуому таһыы-тиэйии, тыраахтар, атын тиэхиньикэ, үлэһит хамнаһа... Бу өссө сүрүн ороскуота. Өссө сиэмэлээһин, бэтэринээр өҥөтө, үүтү туттарыы ыспыраапката, уматык, тырааныспар уо.д. а самалык ороскуот элбэх. Өйдөөҥ көрүҥ эрэ, бу ороскуот диирбит барыта саха тыатын сирин тутан турар кыһалҕалара, күннээҕи олоҕо. Бу биһиги олохпут», -диэн биир куолаһынан эттилэр.

Ил Түмэн бөлөҕүн  сырыытынан үс улууска биир сүрүн боппуруоһунан туттарыллар үүт сыаната буолла. Үүтү туттарыы сыаната билигин сорох кэтэх хаһаайыстыбалар туһанар төбө иһин  39 тыһ. солк. харчыны кытта ыкса ситимнээх. Бу харчы барыта судаарыстыбаттан субсидия быһыытынанан төлөнөр.  Туттарыллар үт сыанатын халбаҥнааһына бу төбө иһин бэриллэр көмө харчыны кытта биир баайыылаах оҥорбут. Ол гынан баран, билигин хаһаайыстыбалар ааҕынан көрөн баран, үүтү туттаран харчы аахсыахха, дохуот киллэриниэххэ, өссө сөптөөхтүк тэриннэххэ барыстаах буолсу  дииллэрин бэлиэтиэххэ наада.

Манна кэпсэтиини уонна дьүүллэһиини бу тыын хайысхаҕа күннэтэ үлэлэһэр парламент сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Александр Атласов иилээн-саҕалаан, чопчу сыыппараларынан, көрдөрүүлэринэн быһааран биэрдэ уонна хас улуус аайы үүтү соҕотуопкалыыр тэрилтэлэр салайааччыларын уонна дьон ортотугар чопчулаан истэ. Ол курдук, үүтү тутууга судаарыстыбаттан субсидия  көрүллэринэн илин эҥээр улуустарга былырыын 2024 сылга 65 солк. тэҥ этэ. Быйыл 2025 сылга судаарыстыбаннай боломуочуйалар улуустарга бэриллэн, 14 хайысханан үбүлээһин барыта улуустар дьаһалталарын көрүүтүгэр бааллар. Ол иһигэр үүтү тутуу сыаната, билигин биэрэр иһитиннэриилэринэн, улуустарга күүстээх ааҕыныы-суоттаныы бара турар, хас да көрүҥнээх сыыппараллар тахсаллар, уопсайынан чугаһаппыттар да, бигэргэнэ илик, барыллааһынынан, былырыыҥҥыттан балачча үрдүөхтээх.

Оттон үүтү соҕотуопкалааһын сыаната улуус аайы соҕотуопкалыыр тэрилтэ бэйэтэ бигэргэппит сыанатынан олохтонор. Улуус аайы ол сыана туспалаах. Ортотунан көрдөххө, киин, илин эҥээр улуустарга биир лиитэрэҕэ субсидия харчыта 65 солкуобайтан балачча үрдүүрэ сабаҕаланар уонна соҕотуопка сыанатын кытта эбиллэн, биир лиитэрэ үүт иһин 95-97 солк. эбэтэр кыратык тахсыан сөп. Хаһаайыстыбалар этиилэринэн, үүтү туттарыы сыаната 100-120 солк буолара наадалаах. Билигин үүтү туттарыы бүтэһик сыаната улуустарга үүтү соҕотуопкалыыр тэрилтэлтэртэн быһаччы тутулуктанна. Онон үүт тула билигин бэрт киэҥ дьүүллэһии, чуолкайдаһыы бара турар. Кырдьыга да, үүтү туттарааччы, астааччы уонна кылаабынайа атыылаһааччы интэриэһэ биир бастакынан көрүллүөхтээх. Онон сыананы бас-баттах ыллыҥ да ыаратар эмиэ сатаммата биллэр.

Ил Түмэн бөлөҕүн бу сырыытын биир куоһур түмүгүнэн үүтү туттарыыга тыа дьонун интэриэһин үөскэттилэр уонна онно хаһаайыстыбалары көҕүлээтилэр диэн этиэххэ сөп. Үүтү туттарааччылар дьокутааттар этиилэриттэн уонна эрэннэриилэриттэн - үүттэн дохуоту аахсыахха сөбүн, судаарыстыба көмөтө баар буолбутун бигэтик өйдөөтүлэр. Ону хас көрсүһүү ахсын биир ынахтан сылга хас үүтү ыан, туттаран, көҕүрэтэн-эбэн төһөнү аахсаргын  тарбаҕынан баттаан, суоттаан көрдөрдүлэр, быһаардылар.

Алексей Еремеев манна биир сүрүннээх көрүүтүн өссө төгүл чорботон бэлиэтиэххэ сөп:“ Үүт сыанатын таһаарыы, үрдэтии соругун толоруу уонна эппиэтинэс билигин барыта улуустарга сытар!” Онон үүккэ былааһы улуустар ыллылар, аны хардатынан бэйэбит үүппүт дэлэйэрэ хаалла. Манна биир улахан оруолу улуустарга үүтү соҕотуопкалыыр, переработкалыыр тэрилтэлэр ылалларын уонна сыананы олохтооһуҥҥа уруккуттан да, билигин да туттар ырычаахтардаахтарын бэлиэтиэххэ наада.

Ынаҕы эттэһэн иитиини болҕойуоҕуҥ

Былыр былыргыттан сахаларга ынаҕы эттэһэн иитии диэн бэрт киэҥник тэнийбит, билиҥҥинэн эттэххэ хаһаайыстыбаннай ньыма баарын билэр, истибит буолуохтааххыт. Баай, дьадаҥы диэн кылаассабай араарыы үөскүөн инниттэн өбүгэлэрбит түҥ былыргыттан тутуһан кэлбит хаһаайыстыбаны тутар көрүҥнэрэ.

Таатта улууһун Тыараһа нэһилиэгэр "Кыйы" ТХПК комплексыгар сылдьан, кыстык туругун билистибит. Хаһаайыстыба толорооччу дириэктэрэ Евдокия Васильевна Антонова үлэлиир бөлөҕү көрсөн хаһаайыстыбатын көрдөрдө, баар кыһалҕаларын билиһиннэрдэ. Хаһаайыстыбаны 2019 сыллаахха Михаил Иванович Игнатьев тэрийбит. Кэпэрэтиип билигин 34 пайщиктаах, 4 үлэһиттээх. 2021 сылга грант ылбытынан 8 мөл. солк. хотон туттарбыттар. Билигин Кыйыттан, Чөркөөхтөн, Боробултан, Чурапчы Хатылытыттан  28 кэтэх хаһаайыстыбалаах дьонтон ынах сүөһүнү дуогабар түһэрсэн кыстатан тураллар. «Дьон ынахтарын аҕалан күүстэринэн кэриэтэ хаалларан бараллар, 100 ынахха суоттаммыт хотоҥҥо билигин уопсайа 150 сүөһүнү туруорабыт. Дуогабарынан ынах, субан, торбос диэн арааран анал тарыыбынан төлөһөллөр. Ынахтарын ыаммыт үүтү туттарабыт, онон төһө үүт ыаммытынан эмиэ аахсан төлөбүрбүт хамсыы турар. Сорохтор ол гынан төлөбүрдэрин үүт суотугар аахсаллар.

Билигин сүрүн туруорсуубутунан диэн хотоммутун кэҥэттэрбитигэр, саҥардарбытыгар бырагыраамаҕа киллэрии буолар. Хаһаайыстыбабыт сайдар, атын да хайысхаларынан үлэлиир кыахтаах», -диэн Евдокия Васильевна көрдөһүүтүн ылыныахтара диэн көрөбүн. Тоҕо диэтэргит, бу билиҥҥи балаһыанньаҕа маннык эттэһэн иитэр хаһаайыстыбалары үөрэтэн,ааҕан көрөн баран, туһалаах буолсу диэн аахтахха атахтарыгар туралларыгар көмөлөһүөххэ сөп эбит. Нэһилиэктэргэ билигин сүөһү иитэр чааһынайдарбыт сааһыран иһэллэр, үөс сирдэргэ көһөллөр. Төһө да аһынналлар, сүөһүлэрин сүүскэ биэрэргэ күһэллээччи да үгүс. Оттон маннык сүөһүнү эттэһэн иитэр өҥөнү оҥорор хаһаайыстыбалар хас нэһилиэк аайы үлэлииллэрэ экэнэмиичэскэй өттүн ааҕынан көрүөххэ наада , онно бу Кыйы хаһаайыстыбатын бастыҥ уопутун үөрэтиэххэ. Ону кытта Евдокия Васильевна Ытык Күөлгэ буолбут төгүрүк остуолга этиитин санаан кэллим: «Ити төбөҕө диэн харчы көрөннөр, дьон сүөһүтүн сайын бэйдиэ ыытан кэбиһэр буолла. Ньирэйдээх ынаҕы ыыталлар, ынахтара эмиийэ бааһырар, ньирэйдэрэ үчүгэйдик эмпэт. Бу ынах маститтыыр, бу ынах үүтүн анаалыһа мөлтөх буолан аны үүтүн туппаттар. Бу ынах барахсан быраактанар, эккэ эрэ ыытарга сөп буолар», -диэн бэрт кыһалҕалаах, үтүргэннээх дьыаланы көтөхтө. Онон төбөнөн субсидия диэччилэр үчүгэйдик толкуйданыахтарын наада, үүт ыан дохуоттанар ордук буолаарай?! Субаннары уонна сүөһүлэрин кырыы учаастактарга тутааччылар арай төбөҕө суоттаныахтарын сөп буолуо.

Сөптөөх туруорсуулар

Парламент бөлөҕүн сырыытыгар сүөһү иитиитин кытта ыкса ситимнээх эрээри, хайысхаларынан чопчулаах бэрт элбэх туруорсуулар иһилиннилэр, этиилэр да киирдилэр. Биир чопчу туруорсуунан Чурапчы улууһун  “Мындаҕаайы” ТХПК сүөһү иитэр комплексын саҥардан тутуу уонна бу эбийиэги кэпэрэтиип балансаатыгар биэрии  боппуруоһа буолла. Итинник хабааннаах туруорсуулар, дьиҥэр, сылдьыбыт хаһаайыстыбаларбытыгар үгүстэригэр иһиллибитин санатыахха сөп. Бииринэн хаһаайыстыбалар кэҥэттэр, саҥардар туруорсуулара сайдыыга сыал-сорук баарын туоһулуур буоллаҕа. Сүөһү, сылгы аһылыгын хааччыйыыга мелиорация үлэтин сөргүтэргэ бэрт элбэх этии киирдэ. Ону тэҥэ, нэһилиэктэргэ сүөһүнү ииппэт дьон оттуур ходуһаларын туһаныыга, ылыыга үгүс мөккүөрдээх балаһыанньа үөскээбитэ тыа хаһаайыстыбатынан сүрүн дьарык гынан дохуоттанар, иитиллэр дьону долгутуон долгутар. Кинилэр Ил Түмэн манна сокуон өттүнэн салайыыны, икки өрүттэргэ сөптөөх быһаарар суоллары тобуларыгар туруорсаллар. Бу ханан да тэнийбит боппуруос буоларын сэрэйэн да билэр буолуохтааххыт.

Сүөһү үүтэ тылыгар диэн бэрт бэргэн этии баар. Сир, ходуһа боппуруостарын кытта олорсон, өртөөһүн курдук сытыы кыһалҕа Аммаҕа, Тааттаҕа иһиллэн ааста. Билигин хас улуус аайы сүөһү аһылыгын бэлэмнээһиҥҥэ анал дьарыктанар хаһаайыстыбалары тэрийэн үлэлэтэн эрэллэр.

Тиэхиньикэнэн, анал тыа хаһаайыстыбатын оборудованиетынан хааччыйыы биир бастакынан туруоруллар. Субсидиянан туһанарга быраап биэрэр анал тыа хаһаайыстыбатын тиэхиньикэтин реестэригэр билигин аны улахан кыамталаах эрэ тыраахтардары киллэрэр буолбуттарынан, аныаха диэри ити реестэргэ турбут бары бэркэ билэр үлэһит МТЗ-82 тыраахтарбыт кыра буолан, таһаарыллан хаалбытын туһунан хаһаайыстыбалар аймана кэпсээтилэр. Ону тустаах тэрилтэлэр болҕомтоҕо ылан быһаарсыахтарын наада. Салгыы диэн эттэххэ, улуустарга быйыл төһө субсидия харчыта бэриллибитин туһунан бэркэ интэриэһиргээн ыйыталастылар. Эмиэ да сөп буоллаҕа, үлэһит дьон сыыппараны куруук кыраҕатык кэтииллэр.

Үлэһит тиийбэтэ, каадыр олохсуйбата билиҥҥи тыа сирин сүрүн кыһалҕата буолбута ыраатта. Бу - куоракка, үөс сиргэ көһүүбүт биир бөрүкүтэ суох өртө. Хаһаайыстыба салайааччылара тоҕо эрэ олохтоохтор соччо үлэлииргэ тардыстыбаттарын туһунан сылайбыттыы хардаралларын өйдүүргэ эрэ тиийэҕин. Ити сылдьан көрдөххө, билистэххэ, туора улуустартан кэлэн үлэлии сылдьааччылар элбэхтэр, омук баарын көрбөтүм. Ол иһин  өрөспүүбүлүкэ хаһаайыстыбаларыгар«Земскай аграрий» диэн бырагырааманы киллэрэргэ диэн туруорсуулар кутталтан, ыксалтан эрэ буолбакка, эрэнэр, кэтэһэр санааттан тахсаллар диэн түмүктүөхпүн баҕарабын.

Алексей МАТВЕЕВ

Хаартыскаҕа Василий КОНОНОВ түһэриилэрэ