Бэлиэ күн

Г.С. Ефимовка анаммыт “Арассыыйа национальнай эрэгийиэннэригэр судаарыстабаннас төрүттэниитигэр интэлигиэнсийэ оруола” бүтүн Арассыыйатааҕы билим конференцията Судаарыстыбаннас күнүн көрсө балаҕан ыйын 25 күнүгэр буолла.

2021 с. сэтинньи 27 күнүгэр СӨ Бырабыыталыстыбата “Об организационном комитете по подготовке и проведению юбилейных мероприятий, посвященных 130-летию со дня рождения Г.С. Ефимова” дьаһалы бигэргэппитэ.  Конференция ХХ үйэ саҥатыгар Саха сирин интэлигиэнсийэтин бэлитиичэскэй бэрэстэбиитэлэ Г.С. Ефимов аатын үйэтитэр тэрээһиннэр былааннарын чэрчитинэн ыытылынна. Тэрийээччилэр – СӨ Бырабыыталыстыбата, СӨ Култууратын уонна духуобунай сайдыытын министиэристибэтэ, Гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах хотугу омуктар кыһалҕаларын института уонна Дьааҥы дьаһалтата.

Конференция саҕаланыытыгар СӨ Бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Анатолий Семенов, СӨ култууратын миниистирэ Афанасий Ноев, Үөһээ Дьааҥы улууһун баһылыга Владислав Иванов (быһа сибээскэ холбоһон), Гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах хотугу омуктар кыһалҕаларын институтун дириэктэрэ Сардаана Боякова тыл эттилэр. Талааннаах ырыаһыт, СӨ култууратын туйгуна Иннокентий Васильев-Лэгэнтэй эҕэрдэ ырыатын бэлэхтээтэ.

Биэс чаас устата киэҥ хабааннаах кэпсэтии барда. Манна Георгий Ефимов аймахтара,  биир дойдулаахтара – Дьааҥыттан бэрэстэбиитэллэр, учуонайдар,  суруйааччылар, суруналыыстар уо.д.а. кытыннылар. Уопсайа сүүстэн тахса кыттааччы регистрацияланна. Георгий Ефимов олоҕор, үлэтигэр сыһыаран ХХ үйэ саҥатыгар Саха сиригэр былаас институттарын төрүттэниитин уонна национальнай идентичность оҥоһуллуутун сүрүн боппуруостарын тула кэпсэтии барда.

Георгий Ефимов олоҕун суола, үлэтэ-хамнаһа сүнньүнэн биллэр. Ол гынан баран Кытай Харбиныгар олорбут сыллара, ханна көмүллүбүтэ билигин да чуолкайдана илик. Ил Дархан сүбэһитэ, “Пути великих свершений” бырайыак ааптара Георгий Никонов “Г.С. Ефимов в Харбине” дакылааты бэлэмнээбит. Харбин архыыбыгар ыытыллыбыт үлэ түмүгүн билиһиннэрдэ. Архыып матырыйаалларын хасыһыы-чинчийии түмүгэр урут биллэ илик интэриэһинэй чахчылары булбуттар.

Филология билимин кандидата, “Илин” сурунаал сүрүн эрэдээктэрэ Олег Сидоров “Автономнай өрөспүүбүлүкэ идиэйэтэ уонна ХIХ-ХХ үйэлэр кирбиилэригэр төрөөбүт саха көлүөнэтэ” киэҥ ис хоһоонноох дакылаата аахта. 2001 сыллаахха Г.С. Ефимов олоҕун сырдатар төгүрүк остуолу тэрийбиттэр. Оччолорго Багдарыын Сүлбэ, Баһылай Бырдьахаанап, Е.Е. Алексеев, Баһылай Харысхал бааллара. Кинилэр этиилэриттэн устуулары (видеолары) быһа тардан көрдөрдүлэр.

Краевед, чинчийээччи Илья Колосов Г.С. Ефимов 1921 сыл бүтүүтүгэр, 1922 сыл саҕаланыытыгар олоҕун, ол иһигэр бутуурдаах уустук кэмнэрин – кыһылтан үрүҥнэргэ барбыт ыйдарын – туһунан санаатын сааһылаан эттэ.

Былатыан Ойуунускай аатынан Литературнай түмэл дириэктэрэ, суруйааччы Рустам Каженкин Ойуунускай “Кыһыл Ойуун” поэматыгар Георгий Ефимов оруолун ырытан эмиэ бэрт интэриэһинэй дакылааты оҥордо. Ойуунускай поэматын суруйан бүтэрэн баран чугастык алтыһар, биир идиэйэлээх дьонугар ааҕан иһитиннэрбит. Бастакы ырытыыны Георгий Ефимов оҥорбут, ол ырытыыта “Красный Север” хаһыакка бэчээттэммитэ баар.

Георгий Ефимов сыдьааннарыттан хаан тардыылаах, норуодунай бэйиэт Моисей Ефимов сиэнэ, Саха НКИХ генеральнай дириэктэрин солбуйааччы Ирина Ефимова Саха национальнай хампаанньатыгар Г.С. Ефимов аатын үйэтитэргэ туох үлэ барарын билиһиннэрдэ. Бөдөҥ уопсастыбаннай диэйэтэлгэ анаммыт сквер тутуута быһаарылла охсоро наадатын санатта. Олоҥхо тыйаатырын лектор-искусствоведа, Дьааҥы Дулҕалааҕыттан төрүттээх Виктор Стручков Георгий Ефимов аҕата Дулҕалаахтан төрүттээҕин бэлиэтээн, 1 Дьуһаал нэһилиэгин Ефимовтар аҕа уустарын сырдатта.

Краевед, Дьааҥы краеведтарын түмсүүтүн бэрэссэдээтэлэ Владислав Кривошапкин Георгий Ефимов ХХ үйэ саҥатыгар Дьааҥы үөрэхтээһинин киинин чаҕылхай бэрэстэбиитэлин быһыытынан арыйан сырдатта. Хоту оройуоннарга оскуола арылла илик кэмигэр Верхоянскай куорат бастакынан үөрэхтээһин киинэ буолбутун санатта.

Дьааҥы оройуонун дьокутааттарын сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Екатерина Ноговицына “Георгий Ефимов уонна аныгы кэм ыччата” дакылааты иһитиннэрдэ. Биир дойдулаахтарын олоҕун, үлэтин үөрэтэр үлэ улуус таһымыгар бара турарын, ыччат дьон сүдү киһи суолтатын өйдөөн эрэллэрин эттэ. Георгий Ефимов сырдык аата үйэлээх буоларыгар эрэлин биллэрдэ.  

Мэҥэ Хаҥалас Төҥүлү сэл. краеведческай түмэлин дириэктэрэ Иван Тарабукин Георгий Ефимовка аналлаах экспозицияны бэлэмнээбит,  кыттааччылар сэҥээрэ-сэргии көрдүлэр. Санатан эттэххэ, Иван Николаевич салайар түмэлэ киин улуустарга бастакынан Георгий Ефимовка аналлаах экспозицияны бэлэмнээн туруорбута.

Уус Алдан Бороҕон сэл. Сэһэн Ардьакыап аатынан краеведческай түмэл научнай үлэһитэ Зоя Белолюбская Георгий Ефимов ийэтэ Дүпсүн Афанасьевтарын халыҥ аймахтарыттан төрүттээҕин сиһилии кэпсээтэ.

 “Арассыыйа национальнай эрэгийиэннэригэр судаарыстабаннас төрүттэниитигэр интэлигиэнсийэ оруола” конференция түмүктэниитигэр Дьааҥы улууһун баһылыга Владислав Иванов аатыттан көхтөөх тэрийээччилэргэ, кыттааччыларга махтал суруктары туттардылар. Бөдөҥ уопсастыбаннай диэйэтэл, саха интэлигиэнсийэтин бэрэстэбиитэлэ Георгий Ефимов олорбут олоҕун, үлэлээбит үлэтин-хамнаһын өссө да дириҥник-киэҥник үөрэтэргэ, сырдык аатын үйэтитэргэ резолюция ылыннылар. Чопчулаан эттэххэ, онно Георгий Ефимов олоҕун, үлэтин кэпсиир кинигэ-альбом бэчээттэниитэ, 2026 с. Дьокуускайга сквер тутуута, бюһу туруоруу, ону таһынан архыыбы кытта үлэни күүһүрдүү киирдилэр.

Диана КЛЕПАНДИНА.