Уопсастыба

-Аян Сергеевич, аатыҥ даҕаны айан диэн тимир суол үлэһитин идэтин хайдах талбыккыный?

- Мин Хабаровскайга ДГУПС-ка тимир суол үлэһиттэрин бэлэмниир университекка үөрэммитим, ааппын оччоттон сэҥээрэллэр этэ, преподавателлэрим ыйытааччылар, ону аатым “суол” диэн быһаарарым. Мэҥэ Хаҥалас Төҥүлү орто оскуолатыгар 9 кылааска үөрэнэ сырыттахпына тимир суол туһунан кэпсии, билиһэннэрэ кэлэ сылдьыбыттара.

Толкуйдаан баран ити идэни таларга быһаарыммытым. Буһа-хата үөрэх туттарсыы, саҥа куоракка, билбэт сиргэр муна-тэнэ сылдьыы диэни билбэтэҕим. Киин үөрэх кыһаларыгар тус сыаллаах үөрэххэ докумуоннары эрдэ хомуйаллар, онно туттарбытым. Үөрэххэ киирбиппин истээт, тута үөрэнэ барбытым. 

-Хайдах дьиэ кэргэҥҥэ улааппыккыный, төрөппүттэриҥ, бииргэ төрөөбүттэриҥ туох идэлээхтэрий?

-Оҕо сааһым тыа сиригэр, Төҥүлүгэ ааспыта. Аҕам Сергей Егорович Степанов тустуу тириэнньэрэ, бэйэтин кэмигэр аан дойду таһымыгар биллэр тустуук, успуорт маастара. Ийэм Саргылана Семеновна атыыһыт, бииргэ төрөөбүт балтым Москваҕа үөрэҕин бүтэрэн баран онно олохсуйан олорор, тутууга инженеринэн үлэлиир.

Чоҕу кытта бииргэ айаннаабытым

-Устудьуоннуу сылдьан быраактыкаҕытын ханна, хайдах барааччыгытый?

-Хабаровскай-2 диэн тимир суол улахан ыстаансыйатыгар быраактыламмытым, бастаан көннөрү билсиһии курдук этэ. Саамай сөхпүтүм онно сортировкалыыр хайалар бааллар, вагоннары үөһэттэн соһон таһааран ыыталлар, оччоҕуна тепловоһа суох бэйэлэрэ айанныыллар. Дьуһуурунай «Тетрис» оонньуу курдук сааһылаан, хомуйан, таҥан биэрэр.

Онтон үһүс куурустан саҕалаан, Алдаҥҥа Саха Сирин тимир суолугар быраактыкаламмыппыт. Ол кэмҥэ Аллараа Бэстээххэ диэри пассажирскай пуойас сылдьыбат буолан, дьиэбитигэр таксинан айанныырбыт. Биирдэ харчыга ыктаран, айан-суол сулууспатыгар киирэн кэпсэппитим, аан бастакыбын тимир суолунан таһаҕаһы тиэйэр састаабынан Бэстээххэ диэри айаннаабытым. Тепловоз иһигэр чоҕу кытта айаннаан тиийбитим.

-Үөрэххин бүтэрэн баран үлэ булар чэпчэки этэ дуо? Саха Сирин тимир суолларыгар үлэ миэстэтэ баар дуо, ханнык идэлээх дьоҥҥо наадыйалларый?

-Тимир суол үлэһиттэрин бэлэмниир тиэхиньикум Бэстээххэ аһылла илик буолан, үрдүк үөрэҕи бүтэрээппин кытта тута үөрүүнэн үлэҕэ ылбыттара. Каадыр олох тиийбэт этэ. Бастаан пуойаһы таҥар сулууспаҕа үлэлээбитим, онтон оператор, ыстаансыйа дьуһуурунайа буолбутум. Билигин Алдан оройуонун Кураанах ыстаансыйатын начаалынньыгынан үлэлии сылдьабын. Билигин даҕаны тимир суолга үлэһиттэр наадалар, үксүн Бэстээх тиэхиньикумун бүтэрбит эдэр ыччат кэлэр.

Кэлэктииппит барыта эр дьон

-Үлэҕин төһө сөбүлээтиҥ? Куруук айаннаан тахсаҕын дуо, ханнык куораттарга сырыттыҥ?

-Кэлэктииппит наһаа үчүгэй, барыта эр дьон, Аллараа Кураанахха көмүс хостооччулар бааллар, онон киириилээх-тахсыылаах, үгүстүк таһырдьа үлэлиибит. Бэйэ-бэйэбитигэр көмөлөсүһэбит, өйөһөбүт, кэллиэгэлэр табаарыстыы сыһыаннаахпыт, онон үлэбин наһаа сөбүлүүбүн.

Кыраапык быһыытынан, 15 күн үлэлиибит, онтон 15 күн сынньанабыт. Машинист буолбатахпын, онон биир сиргэ, ыстаансыйаҕа олоробун, араас куораттары кэрийбэппин.

-Дьиэ кэргэҥҥин уонна үлэҕин хайдах алтыһыннараҕыный?

-Хас ый аайы Алдан, Томмот, Аллараа Бэстээх икки ардыгар айанныыбын. Айаммыт ороскуотун барытын төлүүллэр, Дьокуускайга олорон үлэлиибин. Пуойаска босхо киллэрэллэр, дастабырыанньабын көрдөрдүм да ааһан иһэбин. Тимир суол иккис дьиэм курдук, үлэ-дьиэ икки ардыгар куруук айаннаан тахсабын.

Дьиэ кэргэммэр барыта үчүгэй, икки нэдиэлэ диэн олох кыра болдьох, баахта курдук ыйы-ыйдаан тайҕаҕа баран хаалбаппын. Күлэн эттэххэ, икки нэдиэлэ миигиттэн сынньаналлар. Сынньалаҥым кэмигэр төрөппүттэрбэр көмөлөһөбүн, илии үлэтин толоробун.

Бириэмэни сөпкө аттарыы

-Үлэҥ кыраапыга хайдаҕый? Төһө түргэнник начаалынньык буолбуккунуй?

-Сарсыарда 8ч. киэһэ 20ч. диэри үлэлиибин, 12 чаас. Ыстаансыйа кыраныыссатыгар диэри тимир суол учаастага барыта мин эппиэтинэспэр. Бачча пуойас кэлэр уонна маннык чааска барыахтаах диэн биллэрэллэр, ону толоробут. Өскөтүн суолга алдьаныы таҕыстаҕына өрөмүөннүүбүт, путеецтар үлэлэрин хонтуруоллуубун. Барыта бириэмэни сөпкө аттарыы, ону эрдэттэн суоттаан, ким ханна барарын, тугу оҥорорун былаанныыбыт. Ыйыллыбыт бириэмэҕэ пуойас харгыһа суох хойутаабакка ааһарын хааччыйыахтаахпыт. Таһырдьа тахсан тэҥҥэ сүүрэн-көтөн, үлэни үмүрүтэн иһэрбин сөбүлүүбүн.

Үлэлээбитим уопсайа алта сыл буолла, үрдүк үөрэхтээх буоламмын түргэнник салайар үлэҕэ таҕыстым, бастакы үс сылбар саамай намыһах үлэттэн саҕалаабытым. Ыстаансыйа начаалынньыга буолбутум үһүс сылыгар барда, үчүгэйдик үлэлиир, бэйэтин көрдөрөр киһини тута таһааран иһэллэр. Кэлэктиипкэ доҕордуу сыһыаны олохсутаары эдэр исписэлиистэри түмэн, ыччат сүбэтин тэрийэн үлэлэппитим. Генеральнай дириэктэрбит Василий Владимирович Шимохин ону олус өйөөбүтэ. Лебединайга кэлэ сылдьан, Саҥа Дьылынан эҕэрдэлээбитэ.

Биһигиттэн чугас көмүс хостооччулар баар буолан, үгүстүк таһаҕас тиэйэбит, пассажирскай пуойас биирдэ эмит сылдьар.

Саамай баай дьон машинистар

-Москваҕа диэри пуойаһынан хас күн айанныылларый, билиэт сыаната төһөнүй?

-Баҕалаах киһи Бэстээхтэн пуойаска олорсон, ханна баҕарар тиийиэн сөп. Холобур, Владивосток куоракка диэри икки сууккаттан ордук айанныыгын, купеҕа билиэт сыаната 12 000 солк. Дьоннор салгыы тимир суолунан Кытайга тиийэллэр. Москваҕа диэри алта күн айанныыллар, билиэт сыаната 20 000 солк. Сахабыт Сирин олохтоохторо үксэ Уһук Илин куораттарыгар: Владивостокка, Хабаровскайга, Благовещенскайга айанныыллар.

-Тимир суол үлэһиттэрин хамнаһа төһө үчүгэйий?

-Саамай баай дьон машинистар, кинилэр хамнастара уһулуччу үрдүк. Машинист табаарыстарбын дьокутаат курдук улахан хамнастааххын диэччибин.

Эльбрус үрдүгэр — Саха Сирин тимир суолларын былааҕа

-Уоппускаҕыт төһө уһунуй, пуойаһынан ханна баҕарар босхо айанныыгын дуо?

-56 күн сынньанабыт, хамнастаах үлэһит буоламмын, олоҕун тухары кыраныысса таһыгар биирдэ даҕаны тахса илик ийэм баҕа санаатын толорон, Турцияҕа Каппадокияҕа илдьэ сылдьыбытым.

Икки сыллааҕыта Эльбрус хайаҕа тахсаммын, хампаанньам былааҕын күөрэччи туруорбутум, Саха Сирин тимир суолларын аатын ааттаппытым. Тэрилтэм күүс-көмө, өйөбүл буолбута, икки сылга биирдэ төлөнөр айаным төлөбүрүн туһаммытым.

Быйыл Кузбаска Шерегеш куоракка тиийэн, хайаттан сноубордунан түһэргэ үөрэнним, уоппускабар биир сиргэ олорбокко, сири-дойдуну көрөрбүн, айанныырбын сөбүлүүбүн.