Дьон сүүрдэн ылбыт сибиэһэй мүөттэрин Ыспааһап Таҥара күнүгэр Таҥара дьиэтигэр илдьэн уурдахтарына туох баар ыарыыттан барытыттан эмтиир күүһэ улаатар диэн итэҕэйэллэрэ.
Бастакы Ыспааһаптан салгын сойон, халлаан, уу тымныйан барар, сайын түмүктэнэр, күһүн күлүмүрдээбитинэн тиийэн кэлэр. Ардахтаах буоллаҕына эһиилги дьыл тымныы, онтон куйаас күн турдаҕына сылаас кыһын кэлэр диэн сылыктыыллара. Ыспааһап Таҥара күнүгэр кыаммат дьоҥҥо мүөт бэристэххинэ, харчы биэрдэххинэ айыыҥ-хараҥ бырастыы гыныллар дииллэрэ.
Оттон мүөт састаабын ырытан көрдөххө, манна киһи доруобуйатыгар туһалаах эттиктэр элбэхтэр: калий, магний, араас битэмиин, минерал баар. Мүөт элбэх глюкозалаах буолан, баһа-баһа сиэбэккэ, эмп курдук биирдии ньуосканан сарсыарда сылаас ууну кытта суурайан иһиллиэхтээх, утуйаары сытан мүөтү сиэтэххинэ, саахарыҥ үрдүөн сөп. Тигээйи биэрбит сүмэтэ сэниэ-күүс киллэрэр, ыарыыны утары охсуһар иммунитеты күүһүрдэр.
Ыспааһап кэмигэр дьон сибиэһэй мүөтү атыылаһан, кыһыҥҥыга хаһааналлара. Дьокуускай куорат Бааһынай ырыынагар тиийэ сылдьыбыппар Алтай, Башкортостан, Краснодарскай кыраай, Приморье мүөтүн атыылыы тураллар. Араас оттон хомуллубут уонна гречишнэй мүөтү киилэтин 500 солк. саҕалаан, хайа тэллэҕиттэн хомуллубуту 600 солк., липовайы 800 солк., дягилевайы 1200 солк. атыылыыллар. Саамай сыаналаах мүөт Саха Сирин өлгөм үүнүүлээх хонуутуттан, Нам улууһун Эҥсиэли хочотуттан кэлбити киилэтин 1700-2000 солк. биэрэллэр.
Суордуттан көрөн сорох мүөт сырдык, хараҥа өҥнөөх, ону таһынан, прополистаах, мумиелаах, малиналаах мүөттэр бааллар. Бэлэх набордарын иһигэр от чэйэ, суоталаах мүөт, эриэхэ угуллубут, үгүс ыарыыттан эмтиир Алтай эмтээх отторун арааһа кэчигирэһэ сыталлар.
Сайын–күһүн сибиэһэй мүөт убаҕас буолар, хас да ый турбут түргэнник хойдор, ол эрэн кыһын ортото убаҕас мүөтү көрдөххүтүнэ, сиробунан убатыллыбыт, эбэтэр оргутуллубут буолуон сөп. Оттон оргуйбут, итии ууга кутуллубут мүөт иҥэмтэлээх эттиктэрин барытын сүтэрэр.
Дьиҥнээх мүөтү таларга ньуосканан баһаат сүүрдэн көрүҥ, өскөтүн сап курдук субуллан, өрөһөлүү кутуллар түгэнигэр бу чахчы натуральнай мүөт диэххэ сөп. Оттон убатыллыбыт тус-туһунан таммахтарынан түһэн, ньалҕарыйан хаалар.
Иһитин арыйан көрдөххө, аһыы сыттаах мүөт аһыйан, көөнньөн эрэр сибикитэ, манныгы ылыллыбат, саахардаах сироптар сыттара суох, мүөт бэйэтэ туһунан сыттаах буолар. Мүөт үрдүгэр үөскүүр чараас үрүҥ күүгэн фруктоза, онтон халыҥ үрүмэ эбии тугу эрэ буккуйбуттарын туоһулуур.
Онон мүөтү элбэҕи сиэбэккэ кэмнээн амсайдахха, күөмэй ыарыытын, тымныйыыны, тыынар, ас буһарар уорганы, хондуруоһу эмтиир, холестерины түһэрэр, шлагы таһаарар, күүс-уох, сэниэ биэрэр, доруобуйаҕа туһата элбэх.
Ааптар хаартыскаҕа түһэриитэ.
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
