Уопсастыба

Иккис сийиэс: үлэ салҕанар

Иккис уочараттаах сийиэһи тэрийиигэ уонна ыытыыга бэлэмнэнии үлэлэр Ил Түмэҥҥэ 2019 сылтан саҕаламмыттара, ол эрээри, хоруона хамсыгын сыстыганнаах ыарыыта тарҕаммытынан, СӨ Ил Дарханын, РФ кылаабынай судаарыстыбаннай санитарнай бырааһын уураахтарыгар олоҕуран, 2020 сыл кулун тутар 20 күнүгэр ыытыллыахтаах болдьоммут кэмиттэн тохтоторго быһаарыы ылыммыттара. Ол курдук, устуоруйаҕа киирэр II сийиэс бастакы тэрээһинтэн алта сыл ааспытын кэннэ, 2023 сыл кулун тутар бүтэһик күннэригэр ыытыллыбыта.

Бигэргэммит бырагыраама чэрчитинэн, кулун тутар 27-29  күннэригэр бэрт элбэх тэрээһин буолбута.

Ол курдук, СӨ Ил Дарханын иһинэн инновационнай менеджмент Үрдүкү оскуолатыгар эбии үөрэхтээһиҥҥэ тириэниннэр, сэминээрдэр, сиэссийэлэр бэрт элбэх дьокутааты үмүрү тардыбыттара. Киин куорат мээрийэтин улахан мунньахтыыр саалатыгар Ил Түмэн судаарыстыбаннай тутууга уонна олохтоох салайыныыга сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Владимир Прокопьев салайыытынан «СӨ олохтоох салайыныы суолталаах боппуруостара», СӨ Бырабыыталыстыбатын 2№-дээх дьиэ аактабай саалатыгар Ил Түмэн Сир сыһыаннарыгар, айылҕа ресурсаларыгар уонна экологияҕа сис кэмитиэтин тэрийиитинэн салайааччылаах «СӨ экология, сир баайын туһаныы, тыа хаһаайыстыбатын, Аартыка зонатын, хомунаалынай хаһаайыстыба уонна энэргиэтикэ боппуруостара», Ил Түмэн мунньахтыыр саалатыгар Ил Түмэн билимҥэ, үөрэхтээһиҥҥэ, култуураҕа, маассабай информация сириэстибэлэригэр уонна уопсастыбаннай үлэ дьыалаларыгар сис кэмитиэтин салайыытынан «Үөрэх, култуура, дьиэ кэргэн уонна оҕо аймах, патриотическай иитии боппуруостара» диэн тиэмэлэргэ төгүрүк остуоллар тэриллибиттэрэ.

Горнай-Бүлүү бөлөх улуустарын (оройуоннарын) баһылыктарын кытта Ил Дархан дьыалабыай көрсүһүүтэ, СӨ тыа сирин нэһилиэнньэлээх пууннарын сайыннарыы кэскиллээх стратегическай сиэссийэтэ буолбуттара. Ону кытта муниципальнай оройуоннарга уонна куораттааҕы уокуруктарга бырамыысыланнай оҥорон таһаарыы салааларын сайыннарыыга дискуссионнай былаһаакка үлэлээбитэ.

Сийиэс иккис күнүгэр СӨ муниципальнай тэриллиилэрин Сэбиэтин – Муниципалитеттар икки ардыларынааҕы бииргэ үлэлээһин Ассоциациятын IX сийиэһин пленарнай мунньаҕа, Ассоциация, хонтуруоллуур хамыыһыйа саҥа састааптарын сүбэ мунньахтара, куорат уокуруктарын уонна Илиҥҥи улуустар (оройуоннар) бырамыысыланнай бөлөхтөрүн баһылыктарын Ил Дарханы кытта оробуочай көрсүһүүлэрэ, «Олохтоох салайыныы сүрүн боппуруостара» диэн Ассоциация төгүрүк остуола, Дмитрий Николаевич Горохов төрөөбүтэ 75 сылыгар  уопсастыбаннас үөрүүлээх мунньаҕа ыытыллыбыттара. Дойду духуобунай сыаннастарын харыстааһыҥҥа уонна бөҕөргөтүүгэ анал дискуссионнай былаһаакка үлэлээбитэ. Бу күн киэһэ Д.К.Сивцев-Суорун Омоллоон аатынан Опера уонна Балет тыйаатырыгар «Ньургун Боотур» опера көрдөрүллүбүтэ.

Салгыы киин улуустар (оройуоннар) баһылыктарын кытта Ил Дархан дьыалабыай көрсүһүүлэрэ, СӨ Счетнай палаататын иһинэн хонтуруоллуур-счетнай уорганнар Сэбиэттэрин уонна СӨ муниципальнай хонтуруоллуур-счетнай уорганнарын Сойууһун кэмпириэнсийэтэ, 35 саастарыгар диэри эдэр баһылыктар Сэбиэттэрин мунньаҕа уонна стратегическай сиэссийэтэ ыытыллыбыта. Тэрээһиннэр духуобунай сиэр-майгы сыаннастарын бөҕөргөтүүгэ уопсастыбаннас улахан мунньаҕынан (Түмүү) түмүктэммитэ.

Манна даҕатан, Саха Өрөспүүбүлүкэтин муниципальнай тэриллиилэрин бэрэстэбиитэллээх уорганнарын дьокутааттарын сийиэһин Ил Түмэн пленарнай мунньаҕар үс сылга биирдэ ыытарга быһаарыы ылыныллыбыта.

* * *

Саха Өрөспүүбүлүкэтин муниципальнай тэриллиилэрин бэрэстэбиитэллээх уорганнарын дьокутааттарын II сийиэһин пленарнай мунньаҕа Д.К.Сивцев-Суорун Омоллоон аатынан Опера уонна балет судаарыстыбаннай тыйаатырыгар буолбута. Онно өрөспүүбүлүкэ 445 муниципальнай тэрээһиниттэн 501 дэлэгээт, ыҥырыылаах ыалдьыттар, уопсастыбаннай тэрилтэлэр бэрэстэбиитэллэрэ, учуонайдар, олохтоох салайыныы эйгэтин исписэлиистэрэ кыттыбыттара.

Ил Түмэн Бэрэссэдээтэлэ Алексей Еремеев бэйэтин дакылаатыгар муниципальнай тэриллиилэр бэрэстэбиитэллээх уорганнарын дьокутааттарын II сийиэһин Быһаарыыларын чэрчитинэн, дьокутааттар үлэлэрин ис хоһоонун тупсарарга, бэрэстэбиитэллээх уоргаҥҥа кинилэр боломуочуйаларын үрдэтэргэ ыытыллыбыт үлэни-хамнаһы сырдаппыта. Бу кэм устатыгар дойду олоҕор тахсыбыт уларыйыылар, Конституция реформатын тустарынан кэпсээбитэ. Саҥа ылыллыбыт федеральнай сокуоннар биһиги усулуобуйабытын учуоттаабат өрүттэрин көннөрөргө ыытыллыбыт үлэни, Судаарыстыбаннай Дуумаҕа киллэриллибит көҕүлээһиннэри билиһиннэрбитэ. Тыа дьонун долгуппут, «балбаах сокуона» диэн сүрэхтэммит сүөһү иитиитин ойоҕос бородуукталарын туһунан сокуон тэрээһиннээх хаһаайыстыбаларга сыһыаннааҕын, кэтэх ыаллары таарыйбатын ыйан, дьокутааттар нэһилиэнньэҕэ таба өйдөтөллөрүгэр эппитэ.

Онно өрөспүүбүлүкэ сокуоннарын тумнубакка, билигин оҥоһулла сылдьар тыа сиригэр урбааны сайыннарарга, саҥа үлэ миэстэлэрин таһаарарга туһуламмыт «Олохтоох производствоны сайыннарыы территорияларын туһунан» саҥа сокуон барылыгар урбаанньыттары, үлэни-хамнаһы тэрийиэхтэрин баҕарар дьону кытары сүбэлэһэн, чопчу этиилэри киллэрэргэ ыҥырбыта. Санаттахха, испиикэр Госдуумаҕа бастакы ааҕыыны ааспыт «Аһаҕас (публичнай) былаас кэлим тиһигэр олохтоох салайыныыны тэрийии уопсай бириинсиптэрин туһунан» федеральнай сокуон барылыттан дьиксинэр сатамматын бэлиэтээбиэ. Ил Түмэн бу сокуон барылыгар ханнык көннөрүүлэри киллэрбитин, ыстатыйаларынан чопчу ыйан, сиһилии быһаарбыта.

– Олохтоох салайыныы уоргана аһаҕас былаас, дьоҥҥо-сэргэҕэ саамай чугас, миэстэҕэ баар кыһалҕаны иһиттэн билэр түһүмэҕэ буолар. Кини үлэтин түмүгүнэн нэһилиэнньэ олохтоох салайыныы уонна судаарыстыбаннай былаас уорганнарын үлэлэрэ төһө көдьүүстээҕин сыаналыыр. Судаарыстыбаннай былаас, бэрэстэбиитэллээх былаас уонна олохтоох салайыныы уорганнара биир тиһиккэ киирдэхтэринэ, биһиги үлэбит көдьүүһэ өссө үрдүүрүгэр эрэнэбит, –  диэбитэ.

Иккис сийиэс кэмигэр дэлэгээттэр үс былаһаакканан тарҕаһан үлэлээбиттэрэ. Ол курдук, бастакы былаһааккаҕа – олохтоох салайыныы тирээн турар боппуруостарыгар, иккискэ – экология, сири туһаныы, тыа хаһаайыстыбатын, Аартыка, ОДьКХ, энэргиэтикэ боппуруостарыгар, үһүскэ – үөрэх, култуура, наука, дьиэ кэргэн уонна оҕо аймах, патриотическай иитии боппуруостарыгар анаммыт төгүрүк остуоллар ыытыллыбыттара. Хас биирдии былаһааккаҕа киирбит этиилэринэн ылыллыбыт Быһаарыылары модератордар ааҕан иһитиннэрбиттэрин дэлэгээттэр биһирээн, сийиэс түмүк Быһаарыытыгар киллэрбиттэрэ. Онно эбии быһыытынан кэккэ этиилэртэн холобурдааттахха, Прокопий Марков (Майа сэл.) үлэтэ суоҕунан учуокка турар киһи улуустааҕы Дьарыктаах буолуу киинигэр ыйга иккитэ регистрацияланара мөлтөх суоллаах-иистээх, ыраах сытар нэһилиэктэргэ төрүт табыгаһа суоҕун бэлиэтээбитэ, бу кыһалҕа тустаах федеральнай сокуон барылыгар учуоттанарын ситис диэн Галина Данчиковаттан этии быһыытынан киллэттэрбитэ.

Хаартыскалар: Дьокуускай куорат Дууматын пресс-сулууспата