Өлөөн улууһун экологическай куттала суох буолуутун хааччыйар үлэтин устуоруйата өссө ыраах 1980-ус сылларга саҕаламмыта. Улуус бэрэстэбиитэллэрэ: Анатолий Филиппович Христофоров, бастакы дипломированнай юрист, Гаврил Николаевич Мигалкин, айылҕаны туһаныы салаатын салайааччыта онно тахса сылдьан, балаһыанньаны билсибиттэрин «Сардаҥа» улуус хаһыатыгар сырдаппыттара. Геологтар эспэдииссийэлэрэ туттуллубут матырыйаалы, хостообут уруудаларын хайдах харайалларын хаачыстыбатын бэрэбиэркэлиирэ. Ол кэмҥэ ити саҥа сүүрээн этэ. Оттон 1990-ус сылларга бары үлэ тохтоон хаалбыта.
«Сыл-хонук ааспытын кэнниттэн 2013 с. улуус баһылыгын Александр Иванову кытта сүбэлэһэн баран миигин Ил Түмэн уонна улуус олохтоохторун бэрэстэбиитэлин быһыытынан Томтор Таас учаастагын үүнэр үүнээйитин уонна хамсыыр харамайын чинчийэр билим үлэһиттэрин кытта ыыппыттара. Ол саҕана Ил Түмэн Бэрэссэдээтэлэ Александр Жирков туруорсуутунан миигин чинчийэр бөлөххө киллэрбиттэрэ. Биһиги миэстэтигэр тиийэн, экологтар үлэлэрин көрүөхтээх, ол туһунан дьоммутугар кэпсиэхтээх, түмүгүнэн Ил Түмэн сис кэмитиэтин кэҥэтиллибит мунньаҕын ыытыахтаах этибит», — диэн Елена Христофоровна саныыр.
Учуонайдар оту-маһы кэрбээччи хамсыыр харамайы туталлара, күөллэри, өрүстэри, үүнэр үүнээйини, хамсыыр харамайы чинчийэллэрэ. Тутуу сир анныгар түһэрэ уонна ааныгар улахан күлүүстээҕэ, онно: «Сэрэхтээх! Кииримэҥ!» диэн сурук ыйанан турарын дьокутаат сөҕө-махтайа көрбүтэ. Туох эрэ биллибэти сэрэтэн, экология боппуруоһугар Госстандарт ирдэбилинэн дьоһуннаахтык сыһыаннаһыахтаахпытын санатар курдуга. Анатолий Филиппович уонна Гаврил Николаевич геологтары кытта сиртэн хостообут уруудаларын отучча сылга кистээн кэбиспиттэрин кини санаан кэллэ.
Кэнэҕэс көлүөнэҕэ эппиэтинэс
2013 с. улуус баһылыга Александр Степанович Иванов хампаанньа хотугу аҕыйах ахсааннаах норуоттар өбүгэлэрэ манна сүүһүнэн сылларга көһө сылдьан олорбут, төрүт олохтоох табаһыттар сирдэригэр үлэлиирин быһыытынан, ыытар үлэтэ аһаҕас буоларын туһугар бары дьаһалы ылбыта. Кырдьаҕастар этэллэринэн, өрүс, ойуур, хоту дойду маанылаах кыыла таба бары иччилээхтэр.
Өлөөҥҥө уонна Дьэлиҥдэҕэ «ТриАрк Майнинг» ХЭТ (үбүлээччи «Ростехнологии») уонна ИСТ бырамыысыланнай бөлөх кыттыгас «Восток Инжиниринг» хампаанньаны кытта кэлбиттэрэ улуус устуоруйатын биир кэрчигэр киирэр бэлиэ түгэн буолбута. Баһылык Александр Иванов, өрөспүүбүлүкэ уонна федеральнай киин сокуоннарыгар олоҕуран, сир баайын хостооччулары кытта аһаҕас уонна чиэһинэй кэпсэтиини ыыппыта. Оччолорго хампаанньа 2015 с. үлэтин саҕалыыр былааннааҕа, технологическай регламены 2017 с. ылыахтааҕа.
2019 с. улуус баһылыгын көҕүлээһининэн «Бураннаах» учаастакка норуот дьокутааттара Иван Андреев уонна Елена Голомарева тахса сылдьыбыттара. Кинилэр сир баайын хостооччулар уонна олохтоох нэһилиэнньэ сыһыаннарын олохтуур историческай докумуоннары ылынарга өрөспүүбүлүкэ сокуону таһаарар уоргана үлэни кэтээн көрөрүн ыҥырарга сыал-сорук оҥостубуттара. «Восток Инжиниринг» үлэтин тохтотон, ол кэмҥэ чинчийээччилэр дакылааттарын иһитиннэрбэтэхтэрэ.
Тэрилтэ улуус олохтоохторун этиилэригэр, сэмэлээһиннэригэр, көрдөһүүлэригэр болҕомтолоохтук сыһыаннаспыта, баһылык Александр Степанович Иванов хас биирдии Өлөөн улууһун олохтооҕор үтүөнү баҕаран, дьон дьылҕатыгар дириҥ эппиэтинэстээҕин көрдөрбүтэ.
Өлөөннөр ыра санаалара
Өлөөн эбэҥки нассынаалынай улууһун олохтоохторо Ил Түмэҥҥэ уонна СӨ Бырабыыталыстыбатыгар маннык ирдэбиллэрин тиэрдибиттэрэ:
Норуот итэҕэйэр дьонун төрүт олохтоохтору уонна учуонайдары ыҥыран, этнологическай эспэртиисэни ыытыахтаахтар. Нэһилиэнньэ Дьэлиҥдэҕэ уонна улуус киинигэр Өлөөҥҥө мустан ону дьүүллэһиэхтээх. Өлөөн эбэҥки нассынаалынай улууһа уонна сир баайын хостуур хампаанньа дуогабар-сөбүлэһиини түһэрсиэхтээхтэр.
Томторго сэдэх сиргэ көстөр урууданы хостуур хампаанньаны буларга Ил Түмэн сис кэмитиэттэрин кэҥэтиллибит мунньаҕын ыытарга. Ол туһунан Дьэлиҥдэ олохтоохторо көрдөһүү суруктарын парламент салалтатыгар 2024 с. атырдьах ыйыгар ыыппыттара.
«Дойду стратегическай соруга өйдөнөр, хас биирдии Саха Сирин олохтооҕо сарсыҥҥы күҥҥэ эрэли уонна бигэ туругу баҕарар. Дойдубут сайыннаҕына уйгу-быйаҥ олоххо үктэниэхпит.
Тустаах үлэ аһаҕас, эппиэтинэстээх кэпсэтиигэ олоҕуран ыытыллыахтаах, нэһилиэнньэ, улуус бэрэстэбиитэллээх уоргана Суглан, Саха өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнэ булгуччу онно кыттыахтаахтар», — диэн этэр норуот дьокутаата Елена Голомарева.
Хаартыска: Елена Голомарева архыыбыттан.
-
2
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
