Уопсастыба

Ыччаты түмэр пуорум

Алтынньы 5-7 күннэригэр Саха Сиринээҕи Епархия ыччаттарга анаан Сибэтиэй Иннокентий аатынан XVI Духуобунай-сырдатар пуоруму тэрийэн ыытта. Пуорум аһыллыытыгар Ил Дархан Айсен Николаев, М.К. Аммосов аатынан ХИФУ ректора, Ил Түмэн дьокутаата Анатолий Николаев, билим уонна үөрэх миниистирэ Ньургууна Соколова уо.д.а. кыттыыны ыллылар.
– Билигин тэлэбиисэр, смартфон экрааннарыттан, интэриниэттэн араас саарбах иһитиннэриилэр кутуллан, эдэр дьон өйүн-санаатын сүүйэллэр, сымыйа сыаннастары үөскэтэллэр. Биһиги уопсастыбабыт сиэрдээх, түмсүүлээх, күүстээх буоларыгар уонна иннибит диэки хардыылыырбытыгар үгэс буолбут, дьиҥнээх сыаннастар тирэх буолуохтаахтар. Дьэ ол иһин, маннык пуорумнар, ыччаттар, педагогтар, Епархия салайааччылара, эспиэртэр бииргэ түмсэннэр, үйэлээҕи, кэскиллээҕи, үгэс буолбут сыаннастар итиэннэ дойдубут талар суолларын тустарынан сэһэргэһэллэрэ олус наада, – диэтэ Айсен Николаев.

Пуорум чэрчитинэн тэриллибит дьаһаллартан биирдэстэрэ Суорун Омоллоон тиһэх үлэтин – Биибилийэ биир саамай чулуу айымньыта «Песнь песней» сахалыы тылбааһын, «Ырыалар ырыаларын» биһирэмэ буолла.
Дмитрий Кононович дьалхааннаах 1990-с сс. сырдык православнай итэҕэли норуокка тарҕатар туһуттан саҥа храмнары тутарга туруорсубута, урукку сиэркэптэри сөргүтэргэ сүҥкэн кылаатын киллэрбитэ. Олоҕун тиһэх сылларыгар Биибилийэ тылбааһын үнүстүүтүн кытары үлэлээбитэ. Саха дьоно Таҥара тылын төрөөбүт тылларынан ааҕыахтаахтар диэн санаанан салайтаран, «Саҥа Кэс тылы» уонна «Саалтыыры» уус-уран өттүнэн эрэдээксийэлээбитэ, «Эргэ Кэс тылтан» «Руфь туһунан кинигэни», «Ырыалар ырыаларын» тылбаастаабыта. Епархия «Саҥа Кэс тылы» 2005 с., «Руфь туһунан кинигэни» 2021 с. бэчээттээбитэ. Быйылгы сылы Суорун Омоллоон 120 сылын бэлиэтээһиҥҥэ анаан, «Ырыалар ырыаларын» туспа кинигэнэн таһаарда.
Санатан эттэххэ, балаҕан ыйын 14 күнүгэр, Суорун Омоллоон төрөөбүт күнүгэр, Епархия Суруйааччылар сойуустарын кытары «Саха Сиригэр православие. Д.К. Сивцев-Суорун Омоллоон киллэрбит кылаата» диэн төгүрүк остуолу ыыппыта.

Быһах биитинэн хаамыы курдуга

Биибилийэ тылбааһын үнүстүүтүн үлэһитэ, богословие эрэдээктэрэ, Епархия Сибэтиэй Суруйуулары тылбаастааһыҥҥа салаатын салайааччы Саргылаана Леонтьева иһитиннэрбитинэн, «Ырыалар ырыаларын» Улуу Суорун өссө эдэр сылдьан, 1937 с. сахалыы тылбаастаан испит, ол эрээри, сотору хаайыллан, ону тохтоппут. Онтон Епархия уонна Биибилийэ тылбааһын үнүстүүтүн көрдөһүүлэринэн, «Саҥа кэс тыл» тылбааһын истиил өттүн көрөр-истэр эрэдээктэринэн үлэлии сылдьан, 2003 с. ыам ыйыгар хаттаан ылсыбыт.
– Ол туһунан Дмитрий Кононович бэйэтэ маннык суруйан хаалларбыта: «Били мин 1937 с. Соломуон Муударай «Ырыалар ырыалара» диэн айымньытын тылбаастыыр ыра санаам, Өлүөнэ өрүс күрүлгэн долгунугар туос тыы тимирбэккэ өрө күөрэс гына түһэрин курдук, эмиэ күөрэйэн кэллэ». Биллэн турар, былыргы Чугас Илин дойдулар култуураларыгар үөскээбит уобарастары, тэҥнэбиллэри тылбаастыыр олус уустук. Онно олорбут оччотооҕу дьон өйө-санаата, олоҕун быһыыта-майгыта биһиэниттэн чыҥха атына. Таптаһар уоллаах кыыс бэйэ-бэйэлэрин сөҕө-махтайа туойсалларыгар күннээҕи тус олохторугар көрбүт-билбит саамай кэрэ уобарастарын тутталлар. Сыыдам атахтаах, чочуонай бэйэлээх туртас (былыргы төрүт тиэкискэ – газель), сыһыыга үүнэн турар сардаана сибэкки, дуоҕа былаахтарын тэлимнэтэн иһэр сүдү күүстээх сэрииһиттэр, сиппит дьаабылака минньигэс сыта, киһини туймаардар бинэгирээт саамал арыгыта – айымньыга элбэхтик хатыланар уобарастар. Дмитрий Кононович биһикки тылбааһы мэлдьи ырытар, санаа атастаһар этибит. Бу кинигэҕэ үлэ хайдах эрэ быһах биитинэн хаамары санатара, биир эмит тылы сыыһа тутуннахха, дириҥ иэйиини биэрэр тэҥнэбил өлбөөрөн, сымсаан хаалар кутталлааҕа. Үлэтин түмүктүүрүгэр Суорун Омоллоон маннык суруйбута: «Перевод этой книги Библии -- моя лебединая песнь. Надеюсь на милось Божью и доброе восприятие якутского народа. Не берусь судить, как все дальше пойдет и что со мной будет... Одно я твердо знаю: хочу завершить свой творческий и общественный труд распространением на моем родном языке спасительного учения Иисуса Христа». Кини олохтон барбытын кэннэ, тылбаас балачча уһуннук сыппыта, баҕар, бэйэбит даҕаны бэлэмнэнэрбит, ситэрбит-хоторбут эрэйиллибитэ эбитэ буолуо. Ол кэмҥэ Ытык Суруйуулартан атын кинигэлэр тылбаастара бэчээттэммиттэрэ. Онтон уон сыллааҕыта Биибилийэ тылбааһын үнүстүүтүн үлэһитэ, учуонай Алексей Сомовы кытары көрөн-истэн бараммыт, бэчээккэ бэлэмнииргэ быһаарбыппыт, – диэтэ Саргылаана Леонтьева.

Биибилийэ чулуу айымньыта
Үс тыһыынча сыл анараа өттүгэр суруллубут поэмалар хомуурунньуктарын, «Ырыалар ырыаларын» ааптара Израиль улуу ыраахтааҕыта Соломуон буолуон сөп диэн сабаҕалааһын баар эбит.
Уоллаах кыыс күүстээх тапталларын хоһуйар айымньы Биибилийэҕэ тоҕо киирбитин туһунан, кинигэ Аан тылыгар маннык суруллубут: «Баҕар, кини онон сирдээҕи таптал туох эрэ кирдээх сыһыан буолбатаҕын – Таҥара кэргэннии дьону кэрэ, сырдык аналлаан үрдүк сорукка ыҥырарын туоһулуура буолаарай? Былыргы дьэбириэйдэр «Ырыалар ырыаларын» өссө «Сибэтиэйтэн Сибэтиэй» диэн ааттыыллара. Кинилэр этэллэринэн, бу – Айыы Таҥара талан ылбыт норуотугар тапталын туһунан айымньы. Христианнар, Биибилийэни чинчийэр учуонайдар бу кинигэ сирдээҕи тапталы эрэ буолбакка, ону таһынан Киристиэс уонна кинини итэҕэйээччилэр сыһыаннарын ханалытан көрдөрөр диэн быһаараллар». Онон, «Ырыалар ырыалара» дириҥ ис хоһоонноох айымньы буолар.

Ытык иэспин төлөөтүм

Тылбаас эрэдээксийэтин богословия хайысхатынан Саргылаана Леонтьева, уус-уран өттүнэн суруйааччы Ольга Корякина-Умсуура оҥорбуттар, учуонай Николай Ефремов рецензиялаабыт. Таҥараны таптыыр киһи тапталлааҕын кытары бииргэ буоларга дьулуһарын көрдөрөр дириҥ ис хоһоонноох айымньыны тылбаастаабытын көрөргө-истэргэ хайдах үлэлээбитин туһунан Ольга Корякина-Умсуура маннык этэр:
– Саргылаана Леонтьева көрсөн, бастаан эрэдээксийэттэн саҕалаа, онтон, баҕар, тылбааска киириэҕиҥ диэбитэ. Суорун Омоллоон «Ырыалар ырыаларын» сахалыы саҥардарыгар тылбаас бары ирдэбилин тутуһа сатаабыт, ис хоһоонун толору биэрбит этэ, ол эрээри, миэхэ поэзия айымньытын быһыытынан оҥорорго эппиттэрэ. Биибилийэ тылбааһын үнүстүүтүгэр сэминээргэ сылдьан, тиэкиһи хайдах ырыталларын, ордук туохха болҕомто ууралларын, тылбаасчыттан тугу ирдииллэрин туһунан истибитим. Сыта-тура ааҕан, чинчийэн, үчүгэйдик иҥэринэн бараммын, үлэбин саҕалаабытым. Поэзия киэбигэр киллэриллэр буолан, чахчы да наһаа уустук этэ, инньэ гынан, бытаанннык, үс аҥаар сыл устата үлэлээбитим. Ол сырам Суорун Омоллоон 120 сылын бэлиэтиир үбүлүөйүн көрсө күн сирин көрбүтүттэн үөрэбин. Оҕо эрдэхпиттэн таптыыр, сүгүрүйэр суруйааччым иннигэр ытыс иэспин төлөөтүм дэнэбин.

Дьэ онон, көмүс күһүн күрэнэн, кыс хаар түһэрин кэтэһэн, айылҕа дьиктитик иһийбит кэрэ кэмигэр норуот тапталлаах суруйааччыта, духуобунай учуутала Суорун Омоллоон тиһэх үлэтэ, Биибилийэ саамай поэтическай айымньытын сахалыы тылбааһа күн сирин көрдө! «Ырыалар ырыалара» маннык тылларынан түмүктэнэр:
Таптал өлөр өлүүлүү күүстээх,
Кини күнүүтэ үтүгэн түгэҕинии суостаах,
Оттон ытар оноҕоһо уоттаах.
Таптал – күлүбүрүү умайар одун уот.
Тапталы далай уута да умуруорбат,
Өрүс халааннаан да саба халыйбат.
Баайын барытын да биэрэн туран
Тапталы атыылаһа сатаабыты
Киэр анньыа бар дьон, сиргэнэ.

Хаартыска: Андрей Сорокин (ЯСИА) уонна ааптар түһэриилэрэ.