Уопсастыба

Аан дойду таһымнаах судаарыстыбаннай уонна бэлитиичэскэй диэйэтэлэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин төрүттээччи уонна Бастакы Бэрэсидьиэнэ Михаил Николаев Улуу Арассыыйа састаабыгар саҥа Саха Сирин тутууга сүҥкэн кылааты киллэрбит, норуотун инники күөҥҥэ сирдээбит муударай салайааччы этэ. Итиэннэ кини биир дойдулаахтарыгар, хас биирдии саха киһитигэр олус чугас, истиҥ-намыын уонна төрөппүт аҕа кэриэтэ ытыктанар киһинэн буолара.Кини көтөхпүт уонна олоххо киллэрбит идиэйэлэрэ Саха Сирин дьылҕатын быһаарар, сайдыыга саҥа суолу тэлэр сүҥкэн суолталаммыттара.

Бу күннэргэ өрөспүүбүлүкэ хаһыаттарыгар  Михаил Ефимович туһунан үгүс ахтыылар, ыстатыйалар тахсаллар.  Бу барыта - Бастакы Бэрэсидьиэммит аата, үлэтэ, ыра санаата төрөөбүт норуотугар үтүө өйдөбүл, истиҥ махтал санаа, дириҥ ытыктабыл буолан сылдьарын бэлиэтэ.  Дьоно-сэргэтэ  кини аатыгар сүгүрүйэрин көрдөрөр. Бу таһаарыыга биһиги улуу киһибит төрүт, күн сирин көрбүт, таптыыр Хаҥалаһын дьонугар аадырыстаммыт, ол гынан баран, Саха Сирин бары олохтоохторун ситимниир аналлаах, кини сырдык аатын үйэтитэр соруктаах.    

Саха  Өрөспүүбүлүкэтин төрүттээччи

Сахабыт Сирин  устуоруйатын хаамыытын балысханнык уларыппыт ытык киһибит,  Өрөспүүбүлүкэбит Бастакы Бэрэсидьиэнэ Михаил Ефимович Николаев  2023 сыллаахха олохтон барбыта быйыл атырдьах ыйын 4 күнүгэр үс сыла ааста. Барбыта биһиэхэ,  норуотугар, кини кэскилигэр эрэлин хаалларан...

Саха Сирин,  Хаҥалас дьонугар-сэргэтигэр бу улахан сүтүк. Биһиги бөдөҥ бэлиитиги эрэ буолбакка, ытык Эркээни сиригэр  күн сирин көрбүт, кини олоххо күүһүн, бары муудараһын иҥэринэн кэлэр Өйдөбүнньүк ааптарынан  көлүөнэлэрбитигэр  хаалларбыт  сүдү киһибитин,  биир дойдулаахпытын кэриэстиэх тустаахпыт.

Михаил Ефимович  биһиги  олоххо сыһыаммытын, өйбүтүн-санаабытын олохтообут, билиигэ-көрүүгэ туһулаабыт Духуобунай лиидэрбит,  Учууталбыт этэ. Кини  бүгүҥҥү күнүнэн муҥурдаммакка уонунан сыллары өтө көрөн  сайдарга үөрэппитэ-такайбыта. «Образование – это лучший способ самосохранения народа” диэн этиитэ бүтүн көлүөнэлэргэ сыал-сорук буолбута.

Кини  Сахабыт Сирин  Брэсидьиэнин быһыытынан салайан олорор уон сылыгар 252  аныгы тутуулаах оскуола уонна 215 оҕо уһуйаана баар буолбута. Ыччат бэйэтин өрөспүүбүлүкэтин иһигэр үөрэнэрин, билиитин хаҥатарын инниттэн  манна 15  саҥа үрдүкү үөрэх кыһата арыллыбыта, М.К. Аммосов аатынан Саха судаарыстыбаннай үнэбэрсиэтигэр уон куорпус өрөспүүбүлүкэ бүддьүөтүн суотугар дьэндэйбитэ. Михаил Николаев СӨ Акадьыамыйатын,  Култуура уонна ускуустуба Аартыкатааҕы  судаарыстыбаннай үнүстүүтүн, Чурапчытааҕы физическэй култуураҕа уонна успуортка  үнүстүүтүн, Муусука Үрдүкү оскуолатын, улуустарбытыгар 47 лиссиэйи уонна гимназияны  арыйтарбыта. Билигин үлэлиир Бастакы Бэрэсидьиэн М.Е. Николаев ситимин оскуолалара баар буолбуттара.

Михаил Ефимович билиигэ-көрүүгэ философиятынан биһиги оҕолорбут дойду бастыҥ үөрэх кыһаларыгар үөрэнэллэр, учуонайдарбыт аан дойдутааҕы таһымнаах арыйыылары оҥороллор, Өктөмҥө Билим дьоҕус Акадьыамыйата эдэр талааннары  олоххо чочуйан таһаарар.  Михаил Ефимович Аан дойду  киэҥ киэлитигэр тыйыс хотугу сиргэ олорор аҕыйах ахсааннаах да норуот  аныгы  үөрэҕи, билими сайыннаран экэниэмикэни айар-тутар, инникини эрэллээхтик көрөр  кыахтаах диэн дакаастаан турар. Ытык киһибит итини сэргэ хайаан даҕаны бэйэбит устуоруйабытынан, култуурабытынан, үгэстэрбитинэн, төрүт тылбытынан  киэн туттарга,  киһи-аймах  туох үчүгэйи айбытын иҥэринэргэ, Аан дойдуга аһаҕас буоларга үөрэппитэ умнуллубат.

Бүгүн биһиги көрөбүт – Олоҥхобут наассыйа ураты бэлиэтинэн ааҕыллан ЮНЕСКО  матырыйаалынайа суох сыаннаһа буолбутун, Оһуохайбыт Гиннесс чыпчаалын олохтообутун, Ыһыахпыт хатыламмат көстүүтүнэн судаарыстыбаннай бырааһынньык быһыытынан билиниллибитин. Билигин атын дойдулар, ол иһигэр Татарстаантан тиийэ, омук быһыытынан үгэстэрбититтэн уопут ыла  кэлэллэр.

Бу киэн туттууга  кынат эрэ буолбат, бу  Бастакы Бэрэсидьиэммит сөпкө дьаһайбытын, норуоппут бэйэтин   үгэстэрин илдьэ сылдьарын, кэскиллээҕинэн салайтарарын, ханнык даҕаны үрдэллэри ылар кыахтааҕын  туоһута. Биһиги аан дойдуга билигин үтүө үгэстэрбитин өрө туппутунан, төбөбүтүн өрө көтөхпүтүнэн киирэбит.

Ол гынан баран өрөгөйбүт аан дойду  түһүлгэлэринэн муҥурдаммат, кини хас биирдиибит  күннээҕи олохпутугар иитиэхтэнэн сылдьар. Ол биһиги таҥаспытыгар-саппытыгар, иһиппитигэр-хомуоспутугар эрэ буолбакка, саха буоларбытынан киэн туттуубутугар  баар. “Бэйэм норуоппунан киэн туттабын!” диэн тыллара олоҕун тирэҕэ. Биһиги, кини биир дойдулаахтара, Бастакы Бэрэсидьиэммитинэн киэн туттабыт диэн этэр толору бырааптаахпыт.

 Саха Өрөспүүбүлүкэтин баһылыга Айсен  Сергеевич Николаев 2023 сыл сэтинньи 13 күнүгэр СӨ Бастакы Бэрэсидьиэнин М.Е.Николаев аатын үйэтитии туһунан  Ыйааҕа тахсыбыта. Бу докумуон  - Өрөспүүбүлүкэбитин төрүттээбит ытык киһибит оҥорон хаалларбыт  сүдү өҥөтүн, баай  нэһилиэстибэтин билинии, харайан, сайыннаран кэлэр көлүөнэлэргэ  дьоһуннук тириэрдии буолар.

Ыйаахха М.Е.Николаев үтүө аатын үйэтитиигэ үлэ сүрүн хайысхалара торумнаммыттара. Ытык киһибит олохтон барбыта үһүс сылыгар сүрүн соруктар туолаллара көстөр. Дьокуускай Киин уокуругар М.Е.Николаевка пааматынньык сирэ быһаарыллан турар. Өйдөбүнньүк эскиһэ оҥоһуллан  куонкурус түмүгүнэн биллэр. Бу сир аҥаардас  пааматынньыгынан эрэ муҥурдаммат, дьон-сэргэ, кэлбит  ыалдьыт  бүтүн уопсастыбннай  эйгэтэ  буолар аналлаах сир. Дьокуускайга Автодорожнай уулусса  М.Е.Николаев төрөөбүт Хаҥалаһын кытары ситимниир  проспекка кубулуйда. Манна ытык киһибитигэр дьоһун өйдөбүнньүк туруоҕа.

Покровскайга хаҥаластар биир бастакынан М.Е.Николаевка  боруонса пааматынньыгы 2024 сыл балаҕан ыйын 27-гэр, СӨ Судаарыстыбаннаһын күнүгэр, туруорбуттара. Өйдөбүнньүк ааптарынан РФ худуоһунньуктарын сойууһун чилиэнэ Николай Огонеров буолар. Бу  пааматынньык биир дойдулаахпытыгар Михаил Ефимовичка ытыктабылбыт, тапталбыт, сүгүрүйүүбүт бэлиэтэ .

Салгыы хас биирдии нэһилиэккэ өйдөбүнньүктэр туруоруллуохтара (бааллар даҕаны), уулуссалар ааттаныахтара, култуура, үөрэх тэрилтэлэригэр  муннуктар, истиэндэлэр М.Е.Николаев олоҕун, сүдү үлэтин кэпсиэхтэрэ.

Чапаевка, Михаил Ефимович күн сирин көрбүт  сиригэр, мемориальнай комплекс тутуута барар. Бу тутуу Свято-Троицкай таҥара дьиэтин, Билим дьоҕус Акадьыамыйатын, Николаев-Киини, култуураны-үөрэҕи ситимниир уопсастыбаннай эйгэ буолуохтаах. Онтон  Михаил Ефимович көҕүлээһининэн арыллыбыт “Өлүөнэ кыраайа” билим-технология кластера технопааркатынаан научнай чинчийиилэри ыытыы, аныгы технологиялары  тарҕатыы,  кэскили түстүүр киинигэр кубулуйан эрэр. Кэнсиэпсийэтэ оҥоһуллан технологическай  кластерга  кубулуйуоҕа. Айар-тутар өй-санаа - бу норуоту инникигэ  сирдиир – «Созидательное мышление – вот что двигает народ вперед” диирэ ытык киһибит, биһиэхэ эрэнэрэ.

Бастакы Бэрэсидьиэммит аатын норуоппут сүрэҕин чопчутун курдук харыстыахтаахпыт, идеала суох инникигэ хардыы суох.

Сиэргэ-майгыга хайысхата суох сайдыы  өйдөбүлэ сүтэр. Михаил Ефимович бэйэтин дьоһун холобурунан бу идеалы баар гыммыта. Кини уобараһа – бу  дойдуга ытыктабыл, төрүт дьонун муудараһын уонна  кэскиллээххэ көтүүгэ толкуйу ситимнээһин. Биһиги биир дойдулаахпыт  норуотун дьылҕатын иннигэр эппиэтинэһи толору ылыммыт, ол эрээри  бэйэтэ олус сэмэй, Киһи киһитэ этэ... Михаил Ефимович туһунан үтүө өйдөбүлү хаалларыы бу кини саҕалаабыт дьыалатын олоххо киллэрии буолар.

Юрий СЕМЕНОВ,

Николаев-Киин – Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бастакы Бэрэсидьиэнин бибилэтиэкэ-архыыбын салайааччыта

Өктөм, Хаҥалас

Хаартыскалар бибилэтиэкэ-архыыптан