Биэнсийэ саҥа сокуонунан, уустук уонна доруобуйаҕа буортулаах үлэҕэ сылдьааччылар, доруобуйа харыстабылын үлэһиттэрэ уонна учууталлар (уһуйааччылар) эрдэ биэнсийэҕэ тахсар бырааптаахтар диэн Елена Бибикова эттэ. Маннык быраабынан өссө биэнсийэҕэ тахсар саастарыгар чугаһаабыт уонна үлэлэриттэн ууратыллыбыт дьон туһанар кыахтаахтар эбит. Ону сэргэ, элбэх оҕолоох ийэлэр эрдэ биэнсийэҕэ барыахтарын сөп. Маны таһынан, Уһук Хоту оройуоннарга уһун кэмҥэ үлэлээбит уонна элбэх үлэ ыстаастаах дьон тахсар бырааптаахтар.
– Элбэх оҕолоох ийэлэр хас саастарыгар биэнсийэҕэ тахсаллар?
– Биэнсийэ саҥа сокуона үлэҕэ киирбитин кэннэ, элбэх оҕолоох ийэлэр эрдэ биэнсийэҕэ тахсар бырааптаннылар. Өскөтүн урукку өттүгэр биэстэн элбэх эрэ оҕолоох ийэлэр эрдэ биэнсийэҕэ барар эбит буоллахтарына, билигин чэпчэтиинэн үс уонна түөрт оҕолоох ийэлэр кытта туһанар кыахтаннылар.
Холобур, түөрт оҕолоох ийэ 4 сылынан эрдэ биэнсийэҕэ тахсар кыахтаах. Ол гынан баран, 55 сааһын иннинэ буолбатах. Өскөтүн ийэ үс оҕолоох буоллаҕына, 3 сылынан эрдэ биэнсийэҕэ тахсар. Өскөтүн ийэ биэстэн элбэх оҕолоох буоллаҕына, биэнсийэҕэ 50 сааһыгар тахсар бырааптаах. Ол эрээри, 15 сылтан итэҕэһэ суох үлэ ыстаастаах буолара ирдэнэр. Оҕотун балтараа сааһыгар диэри көрөн олорбут кэмэ эмиэ үлэ ыстааһыгар киирэр. Ол гынан баран, уопсайа 6 сылтан элбэх буолуо суохтаах.
Маны таһынан, икки эбэтэр онтон элбэх оҕону төрөппүт ийэлэр эмиэ сокуонунан эрдэ биэнсийэҕэ бараллар. Ол гынан баран, кэккэ усулуобуйалаах. Холобур, 20 сылтан итэҕэһэ суох үлэ ыстаастаах уонна Уһук Хоту 12 күнтэн итэҕэһэ суох үлэлээбит буолуохтаахтар. Эбэтэр онно тэҥнээх оройуоннарга 17 үлэ күнэ ирдэнэр.
Аны туран, инбэлиит оҕону көрбүт биир төрөппүт эрдэ биэнсийэҕэ тахсыан сөп. Манна ийэттэн 15 сыл үлэ ыстааһа, оттон аҕаттан – 20 сыллаах ыстаас ирдэнэр.
– Буортулаах уонна доруобуйаҕа кутталлаах үлэҕэ сылдьааччыларга туох чэпчэтиилэр көрүллэллэрий?
– Буортулаах уонна доруобуйаҕа кутталлаах усулуобуйаҕа өр кэм устата үлэлээбит дьон эрдэ биэнсийэҕэ тахсар бырааптаахтар. Ити идэлэр испиэһэктэрин РФ Бырабыыталыстыбата бигэргэтэр. Холобур, шахтаҕа үлэлээбит киһи 50 сааһыгар биэнсийэҕэ тахсарыгар 20 сылтан итэҕэһэ суох үлэ ыстаастаах буолара ирдэнэр. Онтон 10 сылын булгуччу шахтаҕа үлэлээбит буолуохтаах. Дьахтар 45 сааһыгар биэнсийэҕэ тахсыан сөп. Ол гынан баран, 15 сыл үлэ ыстаастаах уонна онтон 7,5 сыл чопчу ыарахан усулуобуйаҕа үлэлээбит буоллаҕына.
Ити курдук, оптуобус, трамвай уонна троллейбус суоппардара, тырахтарыыстар, таҥас бырамыысыланнаһын үлэһиттэрэ, о.д.а. эрдэ биэнсийэҕэ тахсыахтарын сөп.
Маны таһынан, 25 сыл педагогическай ыстаастаах учууталлар уонна уһуйааччылар эрдэ биэнсийэҕэ бараллар. Өр үлэлээбиттэрин иһин быраастар уонна айар үлэһиттэр эмиэ эрдэ тахсыахтарын сөп. Өскөтүн сөптөөх үлэ ыстааһын хомуйбут буоллахтарына.
Эрдэ биэнсийэҕэ тахсар быраабы биэрэр идэлэр испиэһэктэрин кытта биэнсийэ пуондатын салааларыттан билсиэххитин сөп.
– Өр сыл үлэлээбит дьоҥҥо туох чэпчэтиилэр баалларый?
– Өскөтүн дьахтар 37 сыл страховой ыстаастаах, оттон эр киһи 42 сыл страховой ыстаастаах буоллахтарына, эрдэ биэнсийэҕэ тахсар бырааптаахтар. Итинник ыстаастаах дьон 2 сылынын эрдэ биэнсийэҕэ бараллар. Ол гынан баран, 55 уонна 60 саастарын иннинэ буолбатах.
– Биэнсийэҕэ тахсар саастара чугаһаан баран ууратыллыбыт дьон хайдах биэнсийэҕэ бараллар?
– Өскөтүн үлэһит биэнсийэҕэ тахсар сааһын иннинэ икки сыл эрдэ үлэтиттэн ууратыллыбыт уонна уопсай страховой ыстааһа 25 сылтан (дьахтарга 20 сылтан) итэҕэһэ суох буоллаҕына, дьарыктаах буолуу киинин нөҥүө биэнсийэҕэ барар кыахтаах.
– Уһук Хоту олорооччулар хаһан биэнсийэҕэ тахсаллар?
– Өскөтүн гражданин 15 сыл Уһук Хоту эбэтэр 20 сыл онно тэҥнэммит оройуоннарга үлэлээбит буоллаҕына, эрдэ биэнсийэҕэ тахсар бырааптаах.
“Парламентскай хаһыат” матырыйаалынан.
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
