Экэниэмикэ

– Билигин нолуокка улахан уларыйыылар киирэн эрэллэр, холобур, 2025 с. НДС төлөнөр, ону урбаанньыттары кытта төгүрүк остуолларга дьүүллэспиппит. Судаарыстыбаннай Дуумаҕа төгүрүк остуолга кыттыбыппыт. Сорох эрэгийиэннэр логистикалара үчүгэй, ол иһин нолуокка киирэр уларыйыылары чэпчэкитик ылыналлар. Биһиги өрөспүүбүлүкэбитигэр урбаанньыттар УСН судургутуллубут нолуок ситиминэн үлэлээн кэллилэр.

Тус бэйэм урбааҥҥа 20 тахса сыл үлэлээтим, оҥорон таһаарыынан дьарыктанабын, оттон төлөбүрдээх өҥө уонна атыы-эргиэн эмиэ тус-туһунан эрээри уопсай биир халыып курдук көрөллөр. Итиччэ кэм тухары дойду үрдүнэн улахан уларыйыы-тэлэрийии буолан эрэр. Маннык уларыйыы киирэрэ эмиэ да сөптөөх быһаарыныы курдук сыаналыыбын эрээри, чуолаан Сахабыт Сирин Аартыка улуустарыгар кэккэ уустуктардаах буолуон сөп. Уһук хоту аһы-үөлү, табаары тиэрдэргэ тырааныспар сырыыта аҕыйаҕын ааһан, сыаната олус ыарахан, ол иһин сыана эмиэ үрдээн тахсар. 

Биһиги дойдубут наһаа улахан, хас биирдии эрэгийиэн тус-туһунан уратылаах, онон урбаанньыттар ити уларыйыылары эмиэ араастык ылыналлар. УСН судургутуллубут нолуок ситиминэн үлэлиир урбаанньыттар урут НДС төлөөбөт этилэр. УСН диэн сылга биирдэ төһө дохуот киирбититтэн көрөн төлөнөр судургутуллубут нолуок. Оттон билигин нолуок ый ахсын төлөнүөхтээх, онон урбаанньыттар буҕаалтыры үлэҕэ ылан, үлэлэрэ-отчуоттара эбиллиэхтээх.

Бу саҥа сылтан 60 мөл. солк. үөһэ дохуоттаах урбаанньыттарга 5% НДС нолуога эбилиннэ, Саха Сиригэр хайа баҕарар бородуукта маҕаһыына сылы супту үлэлээн, 60 мөл. солк. киллэрэр кыахтаах. Ол эрэн ити үп кини барыһа диэн буолбатах, урбаанньыт муҥутаан 10% эрэ ылыан сөп.

СӨ Экэниэмикэтин министиэристибэтэ уонна Федеральнай нолуогабай сулууспа Саха Сиринээҕи салаата иһитиннэрэринэн НДС нолуокка хапсар урбаанньыт бэрт аҕыйах.

Кэлиҥҥи кэмҥэ улахан федеральнай ситим маҕаһыыннара «М-видео», «ДНС», «Эльдорадо», «Лэтуаль», «Рив гош», «Ostin», «Спортмастер”, “Глория джинс”, “Пятерочка” о.д.а. кимэн киирэннэр, олохтоох ырыынагы баһылаатылар, урбаанньыттар да хаалбатылар. Улахан урбаан ол НДС нолуок киирбититтэн оҕустарбат, кыра маҕаһыыннар ыарырҕатыахтарын син.

Аны хотугу улуустарга субсидия көрүллэн, Аартыкатааҕы логистика хампаанньата оҕуруот аһын, хортуоппуйу, бородууктаны чэпчэки сыанаҕа атыылыыра нэһилиэнньэҕэ үчүгэй эрээри, биир өттүнэн олохтоох урбаанньыттар сыаналарын алдьатарын, атыылаһааччыларын куоттарарын туһунан этэллэр. Социальнай суолталаах аһы-үөлү чэпчэтиллибит сыананан атыылыыллара, биллэн турар, нэһилиэнньэҕэ бары өттүнэн көдьүүстээҕин бары өйдүүллэр. 

Хоту нэһилиэнньэтэ аҕыйах буолан, олохтоох урбаанньыттар бары күрэхтэһиилэри, тэрээһиннэри үбүлүүллэр, бириис булан биэрэллэр уонна итинник халбаххай балаһыанньаҕа олороллор.

НДС эмиэ араастаах, толуйуллар-толуйуллубат диэн арахсар. Саха Сиригэр үгүс урбаанньыттар хос атыынан (перепродажанан) дьарыктаналлар. Кууһунан ылан биирдиилээн маҕаһыыннарга, улуустарга, Аартыка нэһилиэктэригэр ыыталлар, итинник уһун тиһилиги ааһарга сыана хас да төгүл эбиллэр.

Биири өйдүөххэ наада, урбаанньыт хаһан даҕаны бэйэтигэр ночоокко үлэлээбэт, ол иһин НДС нолуок киирдэҕинэ, ас-таҥас, туттар тэрил сыаната өссө ыарыаҕа. Табаар атыылаһааччыга тиийиэр диэри хас урбаанньыт илиитин нөҥүө ааһарый, хас биирдии атыыһыт 5% нолуок эбэн истин, оччотугар сыана хас да төгүл үрдүүр. Онон хас биирдии атыылаһааччы хармааныгар охсуулаах буолан тахсар. Итиннэ наһаа аймаммакка, урбаанньыттар, былаас уорганнара, дьокутааттар бары күүспүтүн түмэн үлэлиэхтээхпит.

Кистээбэккэ эттэххэ, урбаанньыттар нолуоктан куота сатаан, тугу эмит атыылаһар түгэҥҥэ мобильнай баанынан тута харчыны ыытан төлөттөрө сатыыллар, араастаан дохуоттарын кыччаталлар. Билигин улахан нолуогабай амнистияны оҥоруохтарын баҕараллар, атыыһыттар күлүктэн тахсан салгыы нолуоктарын төлөөн баралларын туһугар. Хас биирдии урбаанньыт нолуогун төлөөн, чиэһинэйдик үлэлии үөрэниэхтээх. Оччоҕуна эрэ төрөөбүт дойдубут, судаарыстыбабыт сайдар кыахтаах.

Кэнники кэмҥэ куйаар ситимэ, оҥоһуу өй (искусственнай интеллект) күүскэ сайдан, дохуоттарын кыччата сатаабыттарын син биир билиэхтэрэ. Ол иһин урбааҥҥа улахан уларыйыы саҕаланна, ону дьон ситэ өйдүү илик. Өрөспүүбүлүкэҕэ нэһилиэнньэ улахан аҥаара бүддьүөттэн хамнастанан олорор. Мин санаабар, урбаан сайыннаҕына биирдэ экэниэмикэбит сайдар.

Онон НДС нолуок киирбитэ урбааҥҥа хайдах дьайбытын, сыанаҕа хайдах сабыдыаллаабытын аны саас ырытан көрүөхпүт.

Хаартыска: Ньургуйаана Заморщикова архыыбыттан.