Все новости

Оҕо оҕотуттан

Людмила айылҕа муҥутаан ситэн-силигилээн турдаҕына, от ыйыгар Христина Семенова, Афанасий Сидоров дьиэ кэргэннэригэр күүтүүлээх бастакы кыыс оҕонон кылбас гынан дьоннорун үөрдүбүтэ. Төрөппүттэрэ саастарын тухары «Кириэстээх» сопхуоска буҕаалтырынан үлэлээбиттэрэ. Кыыс оскуолаҕа киириэҕиттэн үөрэх бастыҥа, үрдүкү кылаастарга хомсомуол лиидэрэ буолан, оскуолатааҕы сыллара биллибэккэ ааспыттара. Оччолорго оскуоланы бүтэрбит ыччаттар «Оскуола – производство – үрдүк үөрэх» дэбиһиинэн сопхуос пиэрмэтигэр үлэлии тахсаллара, 15 %-ҥа хапсыбыт үчүгэй үөрэнээччилэр эрэ үөрэххэ барар путевканы туталлара. Люда кыысчаан хомсомуол лиидэрэ буоларын өрө тутан, төһө үөрэҕэр үчүгэй буоллар, дойдутугар үлэлии хаалбыта. Икки сыл устата олох оскуолатын толору ааспыта.
Кыыс оҕо аналын толорон, Алексей Даниловка кэргэн тахсыбыта, ийэ буолар иэһин толорон икки уол оҕоҕо олох утаҕын бэлэхтээбитэ. Олоххо араас тургутук кэлэн ааһар, кэргэнэ олохтон эрдэ туораабыта. Уолаттар улаатан, оннуларын булан үлэһиттэр, кэргэннээхтэр, минньигэс бэйэлээх сиэнчээннэри бэлэхтээн, күн күбэй ийэлэрин олоҕун киэргэтэллэр.
Людмила Данилова 2002 сылтан нэһилиэгэр бибилэтиэкэрдиир. Бастаан анал орто үөрэҕи бүтэрбитэ, онтон 2012 сыллаахха Аартыкатааҕы култуура судаарыстыбаннай үнүстүүтүн бүтэрэн, үлэтэ-хамнаһа ордук тахсыыламмыта.

Кинигэ саарыстыбатыгар

Кириэстээх бибилэтиэкэтэ үгүс сыллар усталарыгар араас тэрилтэлэргэ кыбыллан, тымныыга тоҥон, бэрт ыарахан усулуобуйаҕа үлэлээбитэ кистэл буолбатах. «Кириэстээх» кэпэрэтиип бастыҥ ыанньыксыта Владимир Африканович Михайлов чулуу көрдөрүүлэри ситиһэн, Арассыыйа Үлэҕэ Дьоруойун кыһыл көмүс сулуһун тутар үөрүүлээх, долгутуулаах түгэнигэр дойду Бэрэсидьиэнэ Владимир Путиҥҥа Кириэстээххэ саҥа Култуура дьиэтэ наадатын туһунан эппитэ. Үлэ дьоруойун туруорсуута олоххо киллэриллэн, билигин бөһүөлэк килбэйэр киинигэр толору хааччыллыылаах Култуура киинэ дьэндэйэн турар.

Култуура киинин биир киэҥ хоһо бибилэтиэҕэкэ бэриллибит. Биир үтүө күн Людмила Афанасьевна киэн тутта бибилэтиэкэтин көрдөрдө: 25 миэстэлээх ааҕар саалалаах, биэс тус-туһунан тиэмэлэринэн анал муннуктардаах, кинигэ харайар туспа сирдээх. «Маны оҥосторбор-тэринэрбэр урбаанньыт Нина Ордахова уонна дизайнер кыргыттар, аҕас балыс Оля, Лена Саввиновалар көмөлөспүттэрэ», – диэн дириҥ махталынан этэр. Дьэ чахчы даҕаны хас биирдии хаартыска араамата, араас сувенирдар олбохторо, күөх үүнээйи иһиттэрэ... барыта маһынан бэрт тупсаҕайдык чочуллан оҥоһуллубуттар, миэбэли кытта бэркэ барсаллар. Ити омос көрдөххө эрэ судургу курдук эрээри, туох баар улахан кыраттан таҥыллар. Оҕолор муннуктарыттан киһи төрүт тахсыан баҕарбат.
– Бибилэтиэкэ үлэһитэ кинигэни ааҕа-ааҕа, кэлбит дьоҥҥо кинигэ биэрэ-биэрэ олорор курдук саныыр киһи элбэх. Ис дьиҥэр киирдэххэ, бу кэчигирээн турар кинигэлэрбитин аҥардас бэрээдэгинэн да сааһылааһын, учуоттааһын улахан түбүгү, билиини эрэйэр. Саамай уустуга библиография – анал ирдэбилинэн кинигэни нүөмэрдээн, сааһылаан туоруоруу буолар, ол иһин, ааҕааччы наадалаах кинигэлэрин чуо булар, -- диир Людмила Афанасьевна.
Билиҥҥи сайдыылаах үйэҕэ көмпүүтэри ыарырҕатааччы үгүс. Оттон Кириэстээх бибилэтиэкэрэ дойдутун, үлэтин сырдатар араас матырыйаалары оҥорон, бассаап, тэлэгэрээм уонна маакс нөҥүө ыыталыыр. Оҥоһуу өйү баһылаан, өссө дьону үөрэтэр, билиитин үллэстэр. Бибилэтиэкэҕэ туох үлэ барбытын, туох саҥа баарын куйаар куодунан тыктаран көрөн булан ылаҕын, барыта дьон туһугар, кинилэр тутталларыгар табыгастаах буоллун диэн оҥоһуллубута тута харахха быраҕыллар. Сынньалаҥ кэмигэр сетевой маркетиҥҥа үлэлэһэн бэйэтин, дьон олоҕун уйгутун тупсарарыттан, араас ас астаан, тупсаҕайдык киэргэтэн ууран, ыалдьыттары көрсөрүттэн дуоһуйуу ылар.
– Людмила Данилова биһиги бастыҥ үлэлээх, киэн туттар кэллиэгэбит. Элбэхтэн аҕыйаҕы холобурдаатахха, 2021 с. «Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр тыа сирин култууратын бастыҥ үлэһитэ» аатынан бэлиэтэммитэ, иллэрээ сыл «Толору ситиһиигэ суол» диэн сценарийы суруйуу өрөспүүбүлүкэтээҕи куонкуруска 2-с миэстэни ылбыта, 2025 сыл түмүгүнэн улуус бастыҥ үлэһитэ буолбута. Кини тустаах идэтин дэгитэр баһылаабыт исписэлиис буоларын сэргэ, тугу барытын, үлэлиир сириттэн саҕалаан аһыыр остуолугар тиийэ олус үчүгэйдик, тупсаҕайдык дьүөрэлиир улахан Эстет, – диэн улуустааҕы киин бибилэтиэкэ дириэктэрэ Изабелла Жиркова Кириэстээх бибилэтиэкэрин үрдүктүк сыаналыыр.

Баартыйа билиэтинэн, дьокутаат мандаатынан

Людмила Данилова тустаах үлэтигэр уопсастыбаннай үлэни дьүөрэлээн, өр сыллар усталарыгар «Биир ньыгыл Арассыыйа» бэлитиичэскэй баартыйа Кириэстээхтээҕи салаатыгар солбуллубат сэкирэтээр, баартыйа нэһилиэнньэ олоҕун-дьаһаҕын сайыннарыыга ыытар үлэтин ис сүрэҕиттэн өйүүр, нэһилиэнньэҕэ сырдатар. «Биир ньыгыл Арассыыйа» баартыйа улуус уонна өрөспүүбүлүкэ таһымнаах араас кэмпириэнсийэлэригэр кыттара Афанасьевнаны үлэҕэ, олоххо көҕүлүүр сүдү күүс буолар. Ол курдук, кини улуус аатыттан 2014 сыллаахха Егор Борисов Ил Дархан солотугар киирэр сиэригэр-туомугар (инагурацияҕа) кыттыбыта да элбэҕи этэр.
Бу үлэтин ситэрэн, биир дойдулаахтарын үрдүк итэҕэллэрин ылан, 2015 сылтан нэһилиэк сэбиэтин дьокутаатынан талыллан үлэлиир. Нэһилиэк сайдыытын былааннаһар, олохтоох бүддьүөтү аттарыыта итиэннэ ону хонтуруоллааһыҥҥа кыттыһар. Дьон-сэргэ санаатын болҕомтолоохтук истэр, кинилэр кыһалҕаларын быһаарыыга, туохха наадыйалларын толорууга араас таһымҥа туруорсан, бүппэт үгүс түбүгү сүгэр. Холобур, кэнники икки сылга олохтоох салайыныы саҥа сокуонун туһунан нэһилиэнньэҕэ өйдөтүүгэ-сырдатыыга күүскэ үлэлээтэ.

«Тымтык» уота өспөт

Биһиги Афанасьевнабыт түбүгэ итинэн эрэ бүппэт, кини нэһилиэк айар-суруйар дьонун түмэр «Тымтык» түмсүүнү салайар. Даҕатан эттэххэ, бу улуустааҕы «Ньургуһун» литературнай түмсүү саамай сэргэх үлэлээх түмсүүтэ. «Тымтыктар» бибилэтиэкэҕэ араас литературнай тэрээһиннэри тэрийэн ыыталлар. Олортон үгүстэрэ нэһилиэк култуурунай олоҕун байытар үтүө үгэскэ кубулуйдулар.
Ол курдук, бэс ыйын 6 күнүгэр, нуучча улуу бэйиэтэ Александр Пушкин төрөөбүт күнүн быйыл ахсыс сылын бэлиэтээтилэр. Васильевтар араас үүнээйинэн, сибэккинэн симэммит, кустук түспүт чуораалаах тэлгэһэлэригэр сыл аайы араас тиэмэлээн, көстүүмнээх оонньуулары туруоран, хоһоон ааҕаллар, мааны сандалыны тардаллар. Кириэстээх орто оскуолатыгар нуучча тылын уонна литэрэтиирэтин учуутала Маргарита Жиркова Пушкин олоҕуттан сырыы аайы олус интэриэһинэй түгэннэри кэпсиир. Инньэ гынан, олус сэргэхтик ыытыллар «Поэзия күнүгэр» олохтоохтор көхтөөхтүк кытталлар, ону таһынан эрдэттэн үлэһэннэр, атын нэһилиэктэр айар түмсүүлэрэ кэлэн ыалдьыттыыллар. Ким кэлбити барытын «тымтыктар» үөрэ-көтө, истиҥник-иһирэхтик, сылаастык көрсөллөр.

Түмүк оннугар
Олоҕун орто омурҕанын ааһан олорон, Людмила Афанасьевна хаһан да ааспыттан, сыыһа-халты туттууттан кэмсиммэппин, бэйэм күүспэр эрэнэн, олох ыарахаттарын туораан, олохпун салайына үөрэммитим диэн бэрт эрэллээхтик этэр. Аттыгар баар чугас, күн аайы алтыһар дьонун, доҕотторун, үлэҕэ күүс- көмө буолар биир идэлээхтэрин, араас уопсастыбаннай түмсүүлэр салайааччыларын, көҕүлээччилэрин тустарынан киэн тутта кэпсиир.

Хаартысканы ааптар ыытта.