Все новости

Дьокуускай куорат 1 №-дээх поликлиникатын педиатра Светлана Анисимова оҕо бырааһын анал үрдүк үөрэҕин бүтэрэн, үлэлээбитэ номнуо 22 сыл буолбут. Киниэхэ араас саастаах төрөппүттэр оҕолорун итэҕэйэллэр, оттон кини кэбиниэтэ оҕо ытаабат сирэ.

-- Светлана Вадимовна, быраас идэтин хайдах талбыккытый?

-- Бу санаатахха, хайдах эрэ барыта эрдэттэн быһаарыллыбыт курдук эбит. Төрөппүттэрим олус болҕомтолоохторо. Бэйэм Абый улууһун Сутуруоха нэһилиэгиттэн төрүттээхпин. Элбэх оҕолоох, киэҥ аймахтаах удьуорбут. Ол иһин да буолуо, оҕо ыарыйдаҕына наһаа чугастык ылынар этим. Биһиэхэ, Уһук Хоту дойдуга быраас даҕаны тиийбэт курдуга. Онон, оскуоланы бүтэрээт, баҕа санаабын толорон, Санкт-Петербургтааҕы Мэдиссиинэ академиятыгар туттарсан киирбитим, 2004 сыллаахха бүтэрбитим. Балачча өр сылларга Мэҥэ Хаҥалас улууһун Наахара учаастактааҕы балыыһатыгар үлэлээбитим. Манна кэргэн тахсан, ыал буолбутум. Билигин үс уол оҕо төрөппүттэрэ буолабыт. Кинилэр эт-хаан өттүнэн сайдыылаах, чэгиэн-чэбдик буола улааталларыгар кыһаллабыт. Холобур, быйыл улахан уолбут «Дыгын оонньууларыгар» кыттыахтаах. Онон долгуйуу улахан.

-- Педиатр дириҥ билиилээх, сатабыллаах буолуохтаах, ону таһынан?

-- Оҕо туһунан барытын билиэхтээх, ийэтин иһигэр үөскүөҕүттэн, сайдыаҕыттан, төрүөҕүттэн улахан киһи буолуор диэри. Биһиги тустаах ыарыыны эмтиири таһынан, төрөппүттэри кытары юридическай боппуруостары ырытыһарбыт, оҕо уйулҕатын сайдыытын быһаарсарбыт баар суол. Холобур, элбэх төрөппүт оҕо кыра сааһыгар доруобуйатыгар хааччахтаах буоллаҕына хайдах, тугу гыныан билбэт. Маныаха бастакы сүбэһит – педиатр.

-- Ордук элбэхтик ханнык ыарыы көстөрүй?

-- Наахараҕа даҕаны, Дьокуускайга даҕаны тэҥнээн көрүүбүнэн, оҕоҕо саамай тарҕаммыт ыарыынан үөһэ тыынар уорганнар сытыган тумуулара (ОРВИ) буолар. Бу оҕо сааһыттан уонна иммуннай систиэмэтэ ситэтэ суоҕуттан тутулуктаах. Дьиҥэ, оҕо бу орто дойдуга ыраас туруктаах төрүүр. Ийэтин иһигэр киниэхэ куттал суоһаабат, онно сылаас, чуумпу, вирус да, бактыарыйа да суохтар. Кырачаан оҕо төрөөт даҕаны микробтардаах уонна да атын куһаҕан микроорганизмнардаах саҥа эйгэҕэ түбэһэр, салгын сиигиттэн-тымныытыттан саҕалаан салгын баттааһыныгар тиийэ араас уларыйыыларга үөрэнэн иһиэхтээх. Хас биирдии оҕо иммуннай систиэмэтин сайдыыта сыыйа барар – бастаан уларыйа сылдьар буолан, вирустары уонна бактыарыйалары аһардар. Улаатан истэҕин аайы, иммунитета күүһүрэн иһэр, бары куһаҕан дьайыыларга утарсар кыахтанар. Үс сааһыттан уһуйааҥҥа сылдьан саҕалыыр. Ити кэмҥэ иммунитета күүһүрэр, ыарыыттан көмүскэнэр буолар.
Оҕо улаатан истэҕинэ, кини организма айылҕа сокуонунан харыстанар эттиктэри – антителалары оҥорор. Ол гынан баран, 5000 инфекция баарынан сибээстээн, оҕо иммунитета олорго барыларыгар биирдэ антителалары оҥорор кыаҕа суох. Сорох ыарыыларга аһардан эрэ баран, айылҕаттан көмүскэнэр функциялар үөскүүллэр, холобур, ветрянка, дизентерия, дифтерия, корь курдук ыарыыларга үйэ тухары иммунитет үөскүүр.
Сорох төрөппүт оҕо кыратык ыарыйда да күүстээх эмп-томп үрдүгэр түһэр. Ардыгар төрүт да быраас анааһына суох эмтэри биэрэр. Бу олус кутталлаах. Ханнык баҕарар эмтээһиҥҥэ күүстээх антибиотиктары биэрэртэн туттунарга сүбэлиибин, хас биирдии оҕо иммунитета бэйэтин кэмигэр ситэр-хотор, ону тиэтэтимэҥ.

-- Сыстыганнаах ыарыылартан иммунитеты хайдах бөҕөргөтүөххэ уонна тымныйыы сезона саҕаламмыт кэмигэр оҕону хайдах харыстыахха сөбүй?

-- Иммунитеты бөҕөргөтүү диэн уопсай өйдөбүл. Оскуолаҕа уонна уһуйааҥҥа сылдьар оҕо вируснай инфекциянан ыалдьыбатын туһугар сэрэтэр дьаһаллар бааллар. Онно күннээҕи эрэсиим уонна сынньалаҥ, оҕо аһылыгын сөпкө аттарыы, чөлүгэр түһэрэр дьаһаллар (эмтиир физкултуура), массаас, гимнастическай эрчиллиилэр, ууга харбааһынынан дьарыктаныы, тыынар гимнастика киирэллэр. Организмы көмүскүүр препараттар, адаптацияны судургутутар эмтэр, битэмииннээх, күүһү-уоҕу эбэр комплекстар бааллар.

-- Самаан сайыммын тиийэн кэллэ. Сахабыт Сирин олохтоохторо оскуола уһун өрөбүлүн кэмигэр айаҥҥа турунуохтара, ордук чуолаан муоралаах сирдэргэ. Ол төһө туһалааҕый?

-- Муора туох да мөккүөрэ суох туһалаах, ол эрээри, муора таһыгар өрүү олоруохха наада. Биһиги Сахабыт Сирэ кураанах салгыннаах, онон манна төрөөбүт оҕолор субтропик эбэтэр тропик дойдуларыгар тиийдэхтэринэ, организмнара оннооҕу килиимэккэ үөрэниэх тустаах. Онуоха сэттэ күн ирдэнэр. Ол эбэтэр, сынньалаҥ бастакы 7 күнүгэр саҥа усулуобуйаҕа үөрэнэр. Оттон дойдуларыгар кэлэн баран, иммуннай систиэмэлэрэ олус уйан буолар, вирустарга уонна бактыарыйаларга хаптарар куттал улаатар. Дьиҥэ, оҕону үс сааһыгар диэри муора интэриэhиргэппэт. Киниэхэ таптыыр дьоно: ийэтэ, аҕата, эбэтэ, эһэтэ аттыгар баар буолуулара ордук улахан суолталаах. Онон оҕобут доруобуйатын бөҕөргөтөбүт диэн наһаа кыра киһини атын килиимэккэ кылгас кэмҥэ илдьэр улахан көдьүүһэ суох.

--Быһыы ылар наада дуу, суох дуу диэн ыйытыы элбэх мөккүөрү таһаарар.

-- Вакцинация, биллэн турар, наадалаах. Ыстатыыстыка көрдөрөрүнэн, быһыы ылбатах оҕолор ордук элбэхтик ыалдьаллар. Тумууну утары быһыыны ылбыт оҕо төһө даҕаны ыарыйдар, ону кэм чэпчэкитик, туох да содула суох аһардар. Ол иһин, биллэн турар, мин быһыыны туруортарарга сүбэлиибин.

-- Оҕо быраастан куттанар үгэстээх. Маннык балаһыанньаҕа тугу гыныахха сөбүй?

-- Быраастартан бары да куттаналлар. Биhиги ыарытыннарабыт: анаалыс ылабыт, быһыы туруорабыт, таҥаһын устан билбэт сиригэр тутабыт-хабабыт, муннуларын уонна куолайдарын көрөбүт. Онон, кырачааннар биhигиттэн үчүгэйи күүппэттэр. Улахан да дьон ортотугар «үрүҥ халаат синдромнаах» элбэх киhи баар, барыта оҕо саастан тахсар. Үчүгэй быраас маны билэр уонна эйэлээх сыhыаны олохтуурга дьулуһар. Бырааска барарга аралдьытар түгэннэргэ болҕомтону ууруллуохтаах. Ханнык баҕарар оҕо аан бастаан тулалыыр эйгэни кытары билсэр. Дьэ ол иһин мин кэбиниэппэр мэлдьи кыра оонньуурдар, харандаастар, блокноттар бааллар. Оҕо ону көрөр, тутар-хабар кэмигэр ийэтин кытары кэпсэтэбин, туох боппуруостахтарын быhаарабыт. Ити кэмҥэ оҕо ийэтэ холкутун көрөн, бэйэтэ да сымнаан барар. Бырааска барарга оҕо таптыыр оонньуурун эбэтэр кыра суорҕанын да илдьэ тиийиэххэ сөп, оччоҕуна оҕо бэйэтин харыстанар сиригэр, билэр эйгэтигэр сылдьар курдук сананар.
— Эн идэҥ оҕолору кытары үлэлиири ирдиир. Үлэҕэр, эмтиири таһынан, саамай суолталааҕынан тугу ааҕаҕыный?
— Ийэтин кыһалҕатын, долгуйуутун оҕо барытын олус үчүгэйдик билэр. Бэйэм ийэ буолан бараммын, быраас быһыытынан сайдыым улахан түһүмэҕин ааспытым, тоҕо диэтэххэ, академияҕа ттөрүт үөрэппэтэх өрүттэрбин билбитим. Биһиэхэ, оҕо быраастарыгар, иккис былааҥҥа турар элбэх «кыра» чахчылар бааллар, ол – оҕону көрүү-истии, эрэсииминэн аһатыы, утутуу итиэннэ дьиэ кэргэн уопсай туруга, төрөппүттэр бэйэ-бэйэлэригэр сыһыаннара. Ити барыта оҕо уйулҕатыгар, доруобуйатыгар күүскэ дьайарын уонна ону барытын учуоттуур хайаан да наадалааҕын өйдөөбүтүм. Онон биһиги, оҕо быраастара, бастатан туран ийэни, кини бырааска, оҕоҕо, кыһалҕаҕа (ыарыыга) сыһыанын көрөбүт уонна эмтээһини аныырбытыгар кини туругун эмиэ учуоттуубут.

-- Светлана Вадимовна, олус интэриэһинэй сэһэргэһиибит түмүгэр төрөппүттэргэ тугу сүбэлиэҥ этэй?

-- Күндү төрөппүттэр, оҕолоргутун хайдах баарынан таптааҥ. Доруобай буолуҥ!

Хаартыска: Светлана Анисимова тус архыыбыттан.