Все новости

Аны күһүн тэрилтэ 55 сылын туолуоҕа

«Якутцемент» оҥорон таһаарар АУо салайар дириэктэрэ, Ил Түмэн дьокутаата Алиш Мамедов тэрилтэ устуоруйатын кэпсиир түмэлтэн саҕалаан, сиэмэни хостуур карьеры, тааһы үлтүрүтэр, итии оһоххо уһаарар сүрүн эбийиэктэри көрдөрдө.

Аны күһүн балаҕан ыйыгар тэрилтэ төрүттэммитэ лоп курдук 55 сылын туолуоҕа. Күн бүгүн собуот төһө даҕаны ыарахаттары көрсүбүтүн иһин, тиһигин быспакка үлэлии турар. Санатан эттэххэ, «Якутцемент» АУо «Востокцемент» киирэр этэ. 2025 с. балаҕан ыйыгар Москубатааҕы Тверской суут быһаарыытынан, Владивосток куорат урукку баһылыга Игорь Пушкарев бас билэр «Востокцемент» уонна тутуу хампаанньаларын судаарыстыба бас билиитигэр биэрбиттэрэ. Онон «Востокцемент» холдинг, ол иһигэр «Якутцемент» РФ Оборонаҕа министиэристибэтин бас билиитигэр киирбиттэрэ.

Алиш Забидович этэринэн, аҕый ый тухары Росимущество анаабыт дириэктэрэ кэлбэккэ, үпкэ-харчыга кэккэ ыарахаттар үөскээтилэр. Тэрилтэ бас билэр актыыптарыгар арест оҥоһуллан, ону солуок уган, кирэдьиит ылар кыахтара суох.  «Алмаасэргиэнбаан» солуога суох 500 мөл. солк. кирэдьиит биэрэргэ сөбүлэспит эрээри, салайааччы суох буолан, дуогабарга илии баттаабаттар. Тэрилтэ эргинэр үбүнэн хамнаһы төлүүр, поставщиктары кытта төлөһөн олорор.

Дьиҥэр, үлэһиттэр үөрэ-көтө табыгастаах усулуобуйаҕа үлэлииллэрин туһугар манна успуорт саалата, сөтүөлүүр бассейн, остолобуой, медпуун баар, тиэргэҥҥэ күөх үүнээйи быыһыгар фонтан ыһыахтана оонньуур. Урут оннооҕор сибиэһэй оҕуруот аһынан хааччыйар тэпилииссэ баар этэ диэн кэпсиир Алиш Забидович. «Якутцемент» өрөспүүбүлүкэҕэ 23 таас оскуоланы, хас да социальнай эбийиэктэри тутан таһаарбыта.

Экскурсияҕа кэлбит оскуола оҕолоругар, ыалдьыттарга тэрилтэ үлэтин көрдөрөр улахан, тыыннаах макет кими баҕарар сөхтөрөр, самосвал, экскаватор массыыналар паараларын уотун холбоон, сиэмэни тиэйэллэр, кыраан үлэлиир, тааһы уһаарар оһохтон буруо тахсар, собуот хас биирдии эбийиэгэ хайдах үлэлиирэ киинэ курдук көстөр. Ону тиэхиньикэ тыаһа-ууһа, күлүмүрдэс уот-күөс дьиҥнээх курдук көрдөрөр.

Урут собуот аһыллыытыгар туттуллубут 15 киилэлээх улахан күлүүс тыла киһи хараҕар быраҕыллар. Сиэмэни хостоон, туһаҕа таһаарыы устуоруйатын, үлэһит династиялары сырдатар истиэндэлэр кэчигирэспиттэр.

700 тахса киһи үлэлиир, орто хамнас 140 000 солк.

Мохсоҕоллооххо, Өлүөнэ эбэ кытылыгар баар карьерга ыйга иккитэ дэлби тэптэрии түмүгэр төгүрүк сыл штукатуркаҕа туттуллар испиэскэ тааһын, туой буору, сиэмэни хостууллар, саппааһа өссө 100 сылга тиийиэн сөп, ону тиэйэн аҕалан, кыра гына үлтүрүтэн, сиэмэни мэлийэр миэлиҥсэҕэ ыыталлар. Аныгы миэлиҥсэ чааска 100 туонна сиэмэни оҥорор, биир күн 800 туонна тахсар. Мииринэй аэропуордун тутуутугар от күөх куулга сиэмэни кыстаан уурбуттар, ону өрүһүнэн устар аал илдьиэхтээх.

Собуот араас быһыылаах, кээмэйдээх үлтүркэй таас 12 көрүҥүн, бетону, суол, аэродром тутуутугар туттуллар билиитэлэри оҥорон таһаарар. Үлтүрүтүллүбүт хайа боруодатын 1500 С ип-итии оһоххо уган, клинкер диэн матырыйаалы оҥорон таһаараллар. Аттынан аастахха, оһох итиитэ уһаара турар, суоһа тугу барытын уулларыах курдук. Бэлэм бородууксуйа транспортер устун барар, ону кырааннар тиэйэллэр. Собуот «Сила Сибири», суол хаһаайыстыбатын, бырамыысыланнас, тутуу хампаанньаларын хааччыйар.

Үлэһиттэр карьерга түҥ былыргы сэлии уҥуоҕун булан ылбыттарын тэрилтэ түмэлигэр туруорбуттар. Аны истиэндэҕэ төгүрүгү баттаатахха, собуот эбийиэктэрэ тугу оҥороллорун, Өлүөхүмэҕэ гиипсэни хайдах хостуулларын диктор кэпсиир.   

«Якутцемент» хампаанньаҕа 700 тахса киһи үлэлиир, онтон 74% оробуочайдар.  Орто хамнас былырыын 128 577 солк. этэ, быйыл 140 000 солк. тиийиэхтээх, ол иһин үлэлиэн баҕалаах дьон хаһан баҕарар элбэх. Күн аайы 167 киһи аттынааҕы нэһилиэктэртэн Булгунньахтаахтан, Өктөмтөн, Покровскайтан үлэлии кэлэллэр.

Хааччахтар уонна харгыстар

«Умнас» эрэгийиэннээҕи суол 65 км. ыарахан таһаҕаһы тиэйэр массыыналар ыйааһыннарын бэрэбиэркэлиир АПВГК пууну ааһыахтарын иннинэ «Якутцемент» иһигэр тиэхиньикэ төһө сиэмэни, бетону тиэммитин анал ыйааһын экраныгар хас биирдии көлүөһэҕэ төһө тиксэрин көрөн накладной оҥорон биэрэллэр. Аҥаардас бу ыйааһын сыаната 18 мөл. солк.

Кыратык даҕаны нуорманы аһары бардаҕына, сиэмэни, билиитэни төттөрү сүөкүүллэр. Сокуон быһыытынан, биир көлүөһэҕэ (оська) 7 туонна көҥүллэнэр, оттон кураанах массыына ыйааһына 22 туонна. Өскөтүн суолга ыйааһыны хонтуруоллуур пууҥҥа көҥүллэммит нуорматтан 15 киилэ даҕаны аһары бардаҕына, 350 000 солк. ыстараабы төлөтөллөр.

Собуот үлэтин көрөн-истэн баран Ил Түмэн экэниэмикэҕэ, инвестиционнай уонна бырамыысыланнай бэлиитикэҕэ сис кэмитиэт мунньаҕын ыыттылар, норуот дьокутааттара өрөспүүбүлүкэ тутуутун сиэмэнинэн, үлтүркэй тааһынан, клинкерынан хааччыйар стратегическай суолталаах эбийиэк баар уустуктары хайдах туоруон сөбүн туһунан сүбэлэстилэр.

«Якутцемент» былааны оҥорор экэниэмикэ салаатын начаалынньыга Акулина Максимова билиһиннэрбитинэн, тэрилтэ сылга 550 000 туонна сиэмэни, 1 мөл. туонна үлтүркэй тааһы биэрэр кыахтаах. Хампаанньа 2025 с. 6 млрд. солк. тахса үбү киллэрбит, быйыл эмиэ ити көрдөрүүнү тутуһар былааннаах.    

«Умнас» эрэгийиэннээҕи суолга ыарахан таһаҕаһы тиэйэр тиэхиньикэ ыйааһынын бэрэбиэркэлиир АПВГК пуун үлэҕэ киириэҕиттэн таһаҕаһы тиэйээччилэргэ 350 000 – 650 000 солк. суумалаах ыстыраабы төлөөҥ диэн сурук кэлбитин туһунан Марина Иванова, хааччыйар киин салайааччыта иһитиннэрдэ.  Ыстараап кээмэйэ 100 мөл. солк. тахсыбыт. Ыйааһыны хааччахтыыр пуун киириэҕиттэн тиэйэр таһаҕастарын кээмэйэ хас да төгүл кыччаабыт. 2025 с. балаҕан ыйыгар «Якутцемент» иһигэр массыына төһөнү тиэммитин хас биирдии көлүөһэҕэ тиксэр ыйааһыны бэрэбиэркэлиир тэрили туруорбуттар эрээри, син биир аҕыйах киилэ аһары бардаҕына ыстараап көтөн кэлэрэ этилиннэ. Итинтэн сылтаан, сиэмэни, үлтүркэй тааһы тиэйии сыаната 2,5 төгүл ыараабыт. 

СӨ Массыына суолугар управление иһитиннэрбитинэн, 2025 с. «Умнас» эрэгийиэннээҕи суолга 1187 уураах тахсыбыт, 556 мөл. солк. ыстарааптан 83 мөл. солк. төлөммүт. Оттон 11200 таһаҕас тиэйэр массыына судаарыстыбаннай нүөмэрин кистээн баран ыйааһыны бэрэбиэркэлиир АПВГК пууну ааспыт. СӨ Тырааныспарга уонна суол хаһаайыстыбатыгар министиэристибэ ирдэбилинэн, өрөспүүбүлүкэ суолугар 4 ыйааһыны бэрэбиэркэлиир пууну туруоруохтаахтар.

Суол тутуутугар миллиардынан үп ороскуоттанар, оттон ыарахан массыыналар аспаалы дьөлүтэ үктээн кэбиһэллэр, ону тохтоторго ыйааһыны хааччахтыыр пууннары оҥороллор. Биир өттүнэн итинник пуун тутуу үлэтин харгыстыыр, массыына аҥаарын тиэнэн баран хаста даҕаны кырынар ороскуоттаах, үлэ бытаарар.

Өрүһүнэн тиэйэргэ   

Алиш Мамедов сайын навигация кэмигэр тутуу матырыйаалларын Ленскэйгэ, Мииринэйгэ, Бүлүү бөлөх улуустарыгар өрүһүнэн, устар аалынан ыыталларын туһунан эттэ. Оттон сүүрүк хоту Дьокуускайга 3 чааһынан тиийиэххэ сөп эрээри, тоҕо эрэ причал, ыскылаат оҥорорго миэстэ суоҕун бэлиэтээтэ. Ол иһин массыынанан тиэйэллэр уонна хас да сүүһүнэн тыһыынча ыстараабы төлүүллэр. Кыһын тендер, хантараак суох буолан, тутуу матырыйаалын кыайан атыыласпаттар эбит.  

Мунньах түмүгүнэн норуот дьокутааттара өрөспүүбүлүкэ экэниэмикэҕэ интэриэһин учуоттаан туран, ыйааһыны бэрэбиэркэлиир пуун тула кэпсэтэргэ СӨ Тырааныспарга уонна суол хаһаайыстыбатыгар министиэристибэни кытта оробуочай көрсүһүүнү ыытарга сүбэлэстилэр. Ону таһынан, Дьокуускайга Өрүс пуордун боппуруоһун быһаарарга, причал, ыскылаат тутарга сир учаастагын буларга, кыһын массыына ыйааһынын хааччаҕын устарга сокуон барылын бэлэмнээн, федеральнай кииҥҥэ тахсарга, эрэгийиэн Суолга-иискэ пуондатыгар үп-харчы киирэрин үөрэтэргэ этиилэрин киллэрдилэр.

Василий Кононов хаартыскаҕа түһэриитэ.