Киһи олоҕун биир кэрэ-бэлиэ кэрдиис кэмэ — биэнсийэ. Сорох дьон сынньанан, күнү-күннүктээн сылаас дьиэҕэ бүгэн хаалар эбит буоллахтарына, сорохтор олоххо көхтөрүн сүтэрбэккэ, өссө ордук далааһыннаахтык үлэлээн-хамсаан бараллар. I Өспөх нэһилиэгин «Оҕо сааспыт доҕотторо» түмсүүтүн салайааччыта Анна Алексеевна Васильева оннук дьонтон биирдэстэрэ.
Үөрэх эйгэтигэр лоп курдук 40 сылын анаабыт учуутал, ол иһигэр төрөөбүт дойдутун уһуйааныгар 30-ча сыл устата сэбиэдиссэйинэн таһаарыылаахтык үлэлээн, 2019 сылтан бочуоттаах сынньалаҥҥа тахсыбыта. Ол эрээри, «үлэттэн тохтобул» диэни билбэт киһи: билигин да кини күүһэ-уоҕа, өйө-санаата сырдыкка тардыһар.
— Кэргэннээхпин, биир кыыс оҕолоохпун, икки сиэннээхпин. Үлэлээн бүтэн баран дууһабын ууран таптаабыт уһуйааммар «Эбээ үөрэҕэ» диэн настаабынньык быһыытынан педагогтарга сүбэ-ама биэрэбин. Оҕолорго анаан араас тэрээһиннэри ыытабын, ардыгар бэтэрээн убайдарбын-эдьиийдэрбин илдьэ барабын, — диэн Анна Алексеевна санаатын үллэстэр.
«Үһүс саас оскуолата»
2019 сылтан Анна Васильева улуустааҕы «Үһүс саас оскуолатын» чилиэнэ буолан, нэһилиэгэр салааны салайар. Манна аҕам саастаахтары мунньан, көҕүлээн, олохтон туора турбаттарын курдук элбэх тэрээһин ыытыллар.
— Биһиги сүрүн сыалбыт — биһиги сааһырбыт дьон тугу сатыырбытын, билэрбитин кэнэҕэски кэнчээри ыччат үөрэнэн, ылынан хаалыахтаах. Уопсайа 28 чилиэннээхпит, бары биэнсийэҕэ тахсыбыт, олоххо актыыбынай көрүүлээх дьоммут, — диэн салайааччы киэн тутта кэпсиир.
Бу түмсүү иһинэн тэриллибит скандинавскай хаамыы (сал. А.П.Лыткина) туспа бренд буолла. Бу бөлөх өрөспүүбүлүкэҕэ тиийэ биллэр, бастыҥнар ахсааннарыгар сылдьар.
Анна Алексеевна үлэтин соҕотоҕун буолбакка, нэһилиэк актыыбын кытта ыкса ситимнээхтик ыытар. Олохтоох бибилэтиэкэр Марияна Николаевна Алексеевалыын, «Аргыс» сынньалаҥ киинин кытта былааннаах үлэ тиһиктээхтик барар.
Кинилэр халандаарынай күннэри сөп түбэһиннэрэн: кинигэ быыстапкаларын, бырааһынньык күннэригэр аналлаах ааҕыылары, куонкурустары уонна көрсүһүүлэри тэрийэллэр.
Улуус, нэһилиэк дьаһалтата, ыччаттара мэлдьи өйөбүл-тирэх буолаллара кырдьаҕастар сүрэхтэрин долгутар, махтал тылларын этэллэригэр төрүөт буолар. Дойдуга таптал, норуокка бэриниилээх буолуу диэн итинник көлүөнэлэр ситимнэриттэн, бэйэ-бэйэни өйөһүүттэн саҕыллан тахсар.
Төрүттэниитэ уонна Ирина Кириллова нэһилиэстибэтэ
Анна Алексеевна маны сэргэ «Оҕо сааһым доҕотторо» түмсүүнү ситиһиилэхтик салайар. Түмсүү силиһэ-мутуга 1997 сылга тиийэр. Оччотооҕу кэм эдэркээн эрчимнээх кыргыттара — Ирина Николаевна Кириллова, Александра Алексеевна Никитина, Саргылана Николаевна Бурнашева уонна Александра Петровна Алексеева сүбэлэһэн баран, дойдуларыгар тапталларын сомоҕолуур соруктаах хамсааһыны тэрийбиттэрэ.
Салайааччынан талыллыбыт Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай маастара Ирина Николаевна Кириллова айар куттаах, тэрийэр дьоҕурдаах киһи этэ. Кини идиэйэтинэн сылга иккитэ үбүлүөйдэри бэлиэтиир үтүө үгэс олохсуйбута, тыа хаһаайыстыбатын бэтэрээннэригэр ытыктабылы көрдөрүү сиэрэ-туома ыытыллара. Ону таһынан сайын аайы сайылык ыһыахтарын тэрийэн, көлүөнэлэр алтыһыыларын күүһүрдэрэ. Ирина Николаевна күн сириттэн күрэммитин да кэнниттэн, кини сырдык идиэйэтэ симэлийбэтин туһугар, Анна Алексеевна Васильева салайааччы быһыытынан ылсан, түмсүүнү ыспакка, өссө сайыннаран кэллэ.
Түмсүү туспа тыыннаах, «хааннарын хамнатар» сүрүн киһилээх. Нэһилиэк бочуоттаах олохтооҕо Светлана Дмитриевна — кинилэр информатордара. Кини нэһилиэгин сонунун, ыытыллыбыт тэрээһиннэри тута суруйан, социальнай ситим бөлөҕөр ыытан иһэр. «Төрөөбүт дойдубут солуна сибиэһэйдии кэлэ турар» диэн этии киниэхэ анаммыт курдук. Инньэ гынан, ким ханна барбытын, туох саҥа тутуллубутун, ким туох наҕараадаламмытын барытын истэ-билэ, көрө-истэ сылдьаллар.
Киэн туттар дьоммут
«Оҕо сааһым доҕотторо» — бу боростуой биэнсийэлээхтэр мустуулара буолбатах. Манна СӨ, ССРС, РФ үтүөлээх учууталлара, доруобуйа харыстабылын уонна култуура эйгэтин биллэр үлэһиттэрэ, норуот маастардара бааллар.
Кинилэр ортолоругар СӨ норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, агропромышленнай комплекс бочуоттаах үлэһитэ, оскуола мецената, «Пионерия» хамсааһыны тэрийээччи, Кыайыы болуоссатын туппут патриот Николай Николаевич Оллонов, норуот маастара, култуура туйгуна Матрена Даниловна Ильина (кини дойдутугар тахсан элбэхтик быыстапкалыыр, иис-уус кистэлэҥнэрин эдэрдэргэ тиэрдэр, утуму салгыыр) бааллар.
Инникигэ анаан: «Оҕо сааһым ахтылҕана»
Былырыын, 2025 сыллаахха, Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Кыайыы 80 сылын көрсө, түмсүү сүҥкэн суолталаах бырайыагы олоххо киллэрдэ. «Оҕо сааһым ахтылҕана» диэн девизтээх көрсүһүүгэ кинилэр икки сүрүн соругу туруоруммуттара:
– Нэһилиэк түмэлигэр (оскуола түмэлэ) 80 эспэнээти туттарыы.
– Барыта холбоон 16 ахтыыны хомуйан, устуоруйа докумуонун оҥоруу.
Маны таһынан Анна, Елизавета Федоровна Сивцевэлэр курдук педагогическай династиялар бэйэлэрин кэлиэксийэлэрин, хаартыскаларын уонна урукку малларын бэлэхтээтилэр. «Бу матырыйааллартан кэлин биһиги оҕолорбут, сиэннэрбит дойдуларын устуоруйатын билиэхтэрэ, үөрэтиэхтэрэ», — диэн Анна Алексеевна эрэнэр.
Сайылык салгына уонна махтал тыллара
Урукку кэм дьоно барыта кэриэтэ сайылыкка улааппыттара. Ынах ыаһан, оттоон-мастаан, эппиэттээх үлэҕэ миккиллэн тахсыбыттара. Кинилэр Бөрөлөөх сайылыкка мустуулара — бу көннөрү сынньалаҥ буолбатах, бу — оҕо саас умнуллубат сытын, амтанын тилиннэрии. Баянист Валентин Куприянов доҕуһуолунан урукку ырыалары ыллаан, дууһалыын сынньанан, алаадьылаах, үтэһэлээх эттээх саха ыалдьытымсах остуолун тула олорон кэпсэтии — бу буолар истин доҕордоһуу тыына.
Нэһилиэк олоҕор куруук кыттыһаллар: выпускниктарга анал ааттары олохтууллар, ыһыахтарга спонсордаан сэртипикээттэри туттараллар. Оттон олохтоох дьаһалта, тэрилтэлэр уонна ыччаттар өттүлэриттэн маннык болҕомто, ытыктабыл баара — сааһырбыт дьоҥҥо саамай күндү наҕараада.
Галина МАТВЕЕВА.
Хаартыскалар: Анна Алексеевна Васильева тус архыыбыттан.
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
