Общество

Сүрүн кыһалҕанан сервернай кыамта тиийбэтэ буолла: бырабыыталыстыба Дааннайдары обработкалыыр киинэ (ЦОД), онно Доруобуйа харыстабылын министиэристибэтин систиэмэтэ холбонон турар, 90% туолан турар.

Быраас хараҕа — ыарыһахха

Мунньаҕы арыйарыгар кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ Светлана Давыдова өрөспүүбүлүкэҕэ доруобуйа харыстабылын сыыппараҕа көһөрүү 1990-с сыллар бүтүүлэригэр статистика отчуотун кииннээһинтэн саҕаламмытын санатта. Оттон оҥоһуу өй (ИИ) систиэмэлэрин аан бастаан 2020 сыллаахха пандемия кэмигэр рентгенологтар ноҕуруускаларын чэпчэтээри туһаммыттара.

«Бүгүн быраастар көмпүүтэр иннигэр олороллор уонна ыарыһах диэки көрбөттөр диэн элбэхтик этэллэр. Биһиги сорукпут — прием кэмигэр быраас бириэмэтин 80%-н ыарыһахха аныахтаах. Бу соругу сыыппара үнүстүрүмүөннэринэн быһаарыахха сөп», — диэн Светлана Давыдова тоһоҕолоон бэлиэтээтэ.

Туох оҥоһулунна?

Доруобуйа харыстабылын миниистирин солбуйааччы Надежда Федорова иһитиннэрбитинэн, эмтиир өҥөнү оҥорор 56 тэрилтэ бары интэриниэтинэн хааччыллыбыт, ол иһигэр Аартыка улуустарын балыыһалара спутник ситиминэн үлэлииллэр. «ЕЦП.МИС» платформаҕа олоҕурбут Биир кэлим мэдиссиинэ информационнай систиэмэтигэр 526 подразделениелара уонна 15,8 тыһ. тахса киһи холбоммут. Федеральнай электроннай мэдиссиинэ докумуоннарын реестрыгар 110 мөлүйүөнтэн тахса докумуон бэриллибит (2019 сылга баара-суоҕа 1266 этэ).

2025 сылга өрөспүүбүлүкэ олохтоохторо бырааска 5,7 мөлүйүөн төгүл ыраахтан суруттарбыттар. 2026 сыл сэтинньи 5 күнүнээҕи туругунан — 4 мөлүйүөнтэн тахса төгүл, ол иһигэр «Госуслуги» нөҥүө 611 тыһыынчаттан тахсата. Сыл саҕаланыаҕыттан приемҥа уонна телемэдиссиинэ консультациятыгар нассынаалынай MAX мессенджер чат-ботун нөҥүө суруттарыахха сөп.

Киин архыыпка 48 мэдиссиинэ тэрилтэтигэр 291 сыыппара аппараата холбонно. 2025 сылга архыыпка 1 мөлүйүөнтэн тахса снимок киирбит. Улууска оҥоһуллубут түһэриини быраас ханнык баҕарар балыыһаҕа арыйан көрөр кыахтаах, онон ыарыһахтан кумааҕы эбэтэр  диискэ илдьэ сылдьыы ирдэммэт.

Суһал көмө салаллар систиэмэтэ 112 сулууспаны уонна мэдиссиинэ информационнай систиэмэтин кытта холбонон турар. Ыҥырыыга тахсыбыт фельдшер ыарыһах устуоруйатын көрөр кыахтаах.

Доруобуйа харыстабылыгар 5оҥоһуу өйдөөх  мэдиссиинэ оҥоһуга туттуллар. «Webiomed» быраас быһаарыытын өйүүр систиэмэҕэ бу сыл 8 ыйын устатыгар быраастар 168 тыһыынча кэриҥэ төгүл (2024 сылга 4 тыһ. эрэ этэ) киирбиттэр.

«Sciberia Lungs» диэн Саха Сиригэр айыллыбыт бырагыраама 31 мэдиссиинэ тэрилтэтигэр үлэлиир. Быйыл 10 ый устата кини 450 тыһыынча түөс килиэккэтин ойуутун ырыппыт. Оҥоһуу өйү киллэрии рейтинигэр Саха Сирэ 84 эрэгийиэнтэн үһүс миэстэни ылар.

Уларыйбат спутник уонна 500 мөлүйүөн наада

Доруобуйа харыстабылын миниистирин солбуйааччы Надежда Федорова кыһалҕалартан саамай суолталаахтарын ааттаата. Бастатан туран, спутник сибээһэ мөлтөҕүн түмүгэр, ыарыһахтар ойууларын (снимок) ыарахан файллара өр кэм устата барар. Иккиһинэн — тиийбэт үп. Сыл ахсын Дааннайдары обработкалыыр киин (ЦОД) кыамтатын кэҥэтэргэ, импорт солбуйуутугар уонна информация куттала суох буолуутугар 500 мөлүйүөн солкуобайтан тахса наада.

Быйыл мэдиссиинэ информационнай систиэмэтин сайыннарарга федеральнай үптэн 108 мөлүйүөн солкуобай бэриллибит, ол эрээри кинини көрүү-истии (сопровождение), сылга 140 мөлүйүөн солкуобайтан тахса, өрөспүүбүлүкэ эбэһээтэлистибэтэ буолар. Маныаха учаастактааҕы терапевт бырааска кэтэһэр кэм уһуна 1,5 күнтэн 2,2 күҥҥэ диэри уһаабыт.

Сыыппара сайдыытын миниистирин солбуйааччы Дмитрий Васильев Доруобуйа харыстабылын министиэристибэтин өйөөтө: бырабыыталыстыба ЦОД-ун хаалбыт 10% кыамтатын бары эйгэ информационнай систиэмэлэригэр үллэрэр ирдэнэр.

ОМС, оҥоһуу өй уонна быраас сурук үлэтэ

Булгуччулаах мэдиссиинэ страховкатын территориальнай пуондатын (ТФОМС) дириэктэрин солбуйааччы Прокопий Дьячковскай ОМС судаарыстыбаннай иһитиннэрэр систиэмэтин биир кэлим «контурыгар» көһүү туһунан кэпсээтэ. Саха Сиригэр 155 тыһыынча киһи полистара номнуо сыыппара көрүҥэр эрэ баар, оттон саҥа төрөөбүт оҕолор ЗАГС дааннайдарынан, төрөппүттэр сайабылыанньалара суох страховкаламмыттарынан ааҕыллаллар. Хас биирдии страховкаламмыт киһиэхэ «Госуслуги» порталга «Мин доруобуйам» диэн чааска киирэр сыыппара мэдиссиинэ профиля оҥоһуллубут. Онно хроническай ыарыылаахтарга диспансернай кэтээн көрүү туһунан өйдөбүнньүктэр кэлэллэр.

Сокуон уонна «Скайберия»

«Скайберия» хампаанньа генеральнай дириэктэрэ Афанасий Аргунов оҥоһуу өйү (ИИ) сокуонунан сүрүннээһин туһунан дакылаат оҥордо. Быраас быһаарыытыгар дьайар уонна килиниичэскэй дааннайдары ырытар бырагыраамалар Росздравнадзорга мэдиссиинэ оҥоһуутун быһыытынан регистрацияны ааһыахтаахтар. Оттон докумуоннары харайар эбэтэр приемҥа суруттарар сиэрбистэр онно киирсибэттэр.

«Sciberia Lungs» бырайыак 2023 сылга куттал саамай үрдүк, үһүс кылааһынан регистрацияны ааспыт. Афанасий Аргунов этэринэн, маннык бородууксуйаны оҥоруу уонна регистрациялааһын икки-икки аҥаар сыл барар уонна 10 мөлүйүөн солкуобай кэриҥэ үбү эрэйэр. Билигин эбии түөрт саха бырайыага регистрацияҕа бэлэмнэнэр.

«Никодок» уонна 184 мөлүйүөн кэмчилээһин

«Интегрум плюс» ХЭУо бэрэстэбиитэлэ Радислав Гатилов быраастарга аналлаах «Никодок» уонна балыыһа салайааччыларыгар аналлаах «Интегрум+» диэн бырагыраамалары билиһиннэрдэ.

«Никодок» көмөтүнэн быраас көрүүнү дорҕоонноохтук саҥаран эбэтэр бэчээттээн тиһэр, оттон систиэмэ тиэкиһи мэдиссиинэ информационнай систиэмэтин анал сирдэригэр арааран угар.

«Интегрум+» ТФОМС-ка ыытыах иннинэ реестр отчуотун алҕастарын бэрэбиэркэлиир. Бу балыыһалар алҕас иһин харчыта суох хаалалларын тохтотор.

Хампаанньа дааннайынан, 10 балыыһаҕа пилотнай бырайыак биэс ый устата ыытыллыбытыгар, 184 мөлүйүөн солкуобай кэриҥэ үбү-харчыны кэмчилээбиттэр.

Дьокутааттар ыйытыылара

Экэниэмикэ, инвестиция уонна бырамыысыланнас бэлиитикэтигэр кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ Павел Петров биир кэлим систиэмэҕэ чааһынай уонна федеральнай килииникэлэри холбооһун туһунан ыйытта. Кини болҕомтону ыарыһахтар тус дааннайдарын харыстааһыҥҥа туһаайда. Холобурдаабытынан, чугас киһитэ өлбүтүн кэннэ чаас аҥара кэриҥинэн ритуальнай өҥөлөрү оҥорорго этиилээх эрийбиттэр. Бу боппуруоһу кэмитиэт быһаарыытыгар киллэрэргэ этии киллэрдэ. Светлана Давыдова тус дааннайдары харыстааһыҥҥа туспа кэпсэтиини аныырга этии киллэрдэ.

Надежда Федорова чааһынай килииникэлэри холбуурга бүддьүөт үбүн туттар бырааптара суоҕун, ол эрээри алта чааһынай мэдиссиинэ тэрилтэтэ бэйэлэрин суоттарыгар систиэмэҕэ холбоммуттарын быһаарда. Эрэгийиэннэр ыккардыларыгар мэдиссиинэ дааннайдарын атастаһыыга бүтүн Арассыыйатааҕы быһаарыы суох. Прокопий Дьячковскай бу соругу ГИС ОМС-ка (Булгуччулаах мэдиссиинэ страховкатын судаарыстыбаннай иһитиннэрэр систиэмэтэ) сыыппара мэдиссиинэ профила быһаарыаҕа диэн эбэн эттэ.

Маны таһынан, дьокутааттар дааннайдары хос харайыы (резервное копирование), сибээс саппаас ханаалларын, IT-каадырдары уонна куолас нөҥүө киллэриини (голосовой ввод) туоһуластылар. Хос харайыы Доруобуйа харыстабылын министиэристибэтин ЦОД-угар оҥоһуллар, сибээс саппаас ханаалларыгар дуогабардары улуустар балыыһалара ОМС үбүн суотугар түһэрсэллэр. IT-исписэлиистэр мэдиссиинэ тэрилтэлэригэр тиийбэттэр, ол төрүөтүнэн хамнас намыһаҕа буолар. Арассыыйа Доруобуйа харыстабылын министиэристибэтэ куолас нөҥүө киллэриини (голосовой ввод) кэлэр сылга пилотнай бырайыак быһыытынан саҕалыыр былааннаах. Прокопий Дьячковскай бигэргэппитинэн, балыыһалар бырагырааманы ОМС үбүттэн атыылаһар кыахтаахтар, өскөтүн дуогабар быһыытынан бырааптарын ыллахтарына.

Кэмитиэт этиилэрэ

Хотугу аҕыйах ахсааннаах төрүт омуктар уонна Аартыка  дьыалаларыгар сис кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ Елена Голомарева өрөспүүбүлүкэҕэ телемэдиссиинэни 2003 сыллаахха Өлөөн улууһугар аан бастаан үлэлэппиттэрин санатта уонна Аартыкаҕа оҥоһуллубуту оннунан хаалларарга, сайыннарарга ыҥырда.

Кэмитиэт бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Иван Луцкан сүрүн кыһалҕанан нуорма-быраап баазатын ааттаата. Кини этэринэн, пандемия кэмигэр оҥоһуллубут саха систиэмэтэ 2023 сылга эрэ регистрацияны ааспыт, ол кэмҥэ ИИ моделлара саҥаҕа букатын сыл аҥарын  иһигэр үөрэнэллэр. Кини регистрация болдьоҕун кылгатар туһунан федеральнай таһымҥа көҕүлээһини таһаарарга этии киллэрдэ. Маны таһынан, судаарыстыбаннай тэрилтэлэргэ IT-исписэлиистэр атын персоналга киирсэр буолан, хамнастара кыратыгар тохтоото уонна «Арктика Синергията» бырайыагы өйүүргэ ыҥырда. Аартыка улуустарыгар мөлтөх спутник ханаалыттан мэдиссиинэ үлэһиттэрэ систиэмэни түүн устата холбоон туралларын эттэ.

Кэмитиэт бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Афанасий Постников Доруобуйа харыстабылын министиэристибэтин ЦОД кыамтатын кэҥэтэргэ бүддьүөт сайаапкатын өйүүргэ уонна кэмитиэт быһаарыытыгар атын эрэгийиэннэри кытта мэдиссиинэ дааннайдарын атастаһыыны киллэрэргэ эттэ.

Түмүк

Мунньаҕы түмүктүүрүгэр Светлана Давыдова Доруобуйа харыстабылын министиэристибэтигэр саха оҥорооччуларын өйүүллэригэр ыҥырда уонна эйгэ IT-исписэлиистэригэр махтанна.

«Билигин быраас прием бириэмэтин 80%-н систиэмэҕэ үлэлииргэ, оттон 20%-н эрэ ыарыһахха аныыр. Сыыппараҕа көһүү төттөрүтүнү оҥоруохтаах: 80% — ыарыһахха, 20% — систиэмэҕэ», — диэтэ кини.

Кэмитиэт быһаарыытын барылыгар Саха Өрөспүүбүлүкэтин бырабыыталыстыбатыгар Доруобуйа харыстабылын министиэристибэтин ЦОД кыамтатын кэҥэтэр сыаллаах үбүлээһини көрөргө, сервер оборудованиетыгар импорты солбуйууну уонна эрэгийиэн мэдиссиинэ информационнай систиэмэтин сайыннарарга этилиннэ.

Доруобуйа харыстабылын министиэристибэтигэр уонна Булгуччулаах мэдиссиинэ страховкатын пуондатыгар (ТФОМС) саха IT-хампаанньаларын кытта мэдиссиинэҕэ сыыппара быһаарыыларын оҥорорго сүбэлэннэ. Дьокутааттар тус дааннайдары харыстааһын, каадырынан хааччыйыы уонна эрэгийиэннэр ыккардыларыгар мэдиссиинэ дааннайдарын атастаһыы туһунан этии киллэрдилэр.

Галина МАТВЕЕВА

Хаартыска: Ил Түмэн пресс сулууспата