80 сыл анараа өттүгэр саха бастакы бөлүһүөк суруйааччыларын ытык дойдутугар талыы талба Тааттаҕа Улуу Кыайыы ыһыаҕа хайдах ааспытын туһунан ол кэмнээҕи хаһыат саһарбыт сирэйдэрэ кэпсииллэр.
Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэриигэ 1941 сыллаахха Таатта улууһуттан 1758 эдэркээн уол ыҥырыллыбыта, кинилэртэн 827 саллаат сэрии толоонуттан эргиллибэтэҕэ.
128 буут эт, 367 лиитэрэ кымыс
Колхуостарга ыһыахтары тэрийии кэнниттэн, оройуон киинигэр, Ытык Күөлгэ 20-чэ колхуос холбоһон 4000 киһилээх, кэнэҕэс дьоҥҥо-сэргэҕэ кэпсээҥҥэ киирэр, Улуу Кыайыыны уруйдуур-айхаллыыр киэҥ ыһыаҕы тэрийбиттэрэ.
Ыһыах силигэ ситэриллэн, түһүлгэ киэргэтиллэн-симэнэн оҥоһуллубута. Улуу сирдьит табаарыс Сталин, биһигини кыайыыга аҕалбыт Кыһыл Аармыйа албан ааттаах полководецтарын мэтириэттэрэ, луоһуннара, былакааттара түһүлгэни киэргэтэллэрэ.
Бэс ыйын 18 күнүгэр, сарсыарда 10 чааска ыһыаҕы тэрийэр оройуоннааҕы хамыыһыйа бэрэссэдээтэлэ табаарыс Таллаайап кылгас киирии тылынан ыһыаҕы аспыта. Ыһыах аһыллыытыгар мустубут дьон: "Ураа, туругурдун, улуу Сталин!" - диэн хаһыытаан дуораһыппыттара.
Ыһыахха колхуостар 128 буут эти, 93 буут саламааты, 37 буут арыыны уонна 367 лиитэрэ кымыһы, онтон да атын астары киллэрбиттэрэ. Ити барыта сүөһү иитиитэ сайдан иһэрин, ынах-сылгы быйаҥыттан өлгөм бородууксуйа ылыллыбытын көрдөрөр.
Өстөөҕү кыайыы бырааһынньыга - ыһыах үрдүк патриотическай өрө көтөҕүллүүнэн, киэҥ көрүнэн-нарынан ньиргийбитэ. Ыһыахха боруонтан кэлбит Кыһыл сулус уордьаннаах Тит Белолюбскай, Г. Баишев күндү ыалдьыт буолбуттара. Ити тэҥэ, Дьокуускай куораттан Саха АССР Совнаркомун бэрэссэдээтэлин солбуйааччы К.Н.Слепцов, суруйааччылар Н.Е.Мординов - Амма Аччыгыйа, Н.М.Заболоцкай, философскай наука хандьыдаата-дассыан А.Е.Мординов, "Кыым" хаһыат эппиэттиир эрэдээктэрэ С.П.Ковлеков, байыаннай хамыһаар, капитан К.П.Колодезников онтон да атыттар ыҥырыллан кэлбиттэрэ.
Колхуостар ыһыахтарыгар бастыҥ миэстэни ылыталаабыт сүүрүк аттар күүрээннээх күрэхтэһиигэ кыттыбыттара. 2 километрдаах сиргэ Ленин аатынан колхуос "Сүүрүк элэмэс" диэн 13 саастаах ата – 2,5 мүнүүтэнэн кэлэн бастаабыта.
Илии-атах оонньуутугар: кылыыга, куобахха, быаны үрдүнэн көтүүгэ уонна буурдааһыҥҥа, сүүрүүгэ, тустууга, мас тардыһыыга бииртэн биир кыахтаах эдэр дьон киирсибиттэрэ.
Ыһыахха култуура дьиэтин кэлэктиибэ “Эллэй Бөҕө, Омоҕой Баай” диэн пьесаны көрдөрбүттэрэ. Олоҥхоһуттартан И.Давыдов, Д.Элбэрээкэп, С.Андросов, И.Оҕочуйаарап түһүлгэҕэ 4 сиргэ олороннор, бэйэлэрин олоҥхолорун толорбуттара.
Дьохсоҕон нэһилиэгин биир бастыҥ алааһыгар, киэҥ эбэҕэ “Хомсомуол 20 сыла” уонна Серов аатынан колхуос үлэһиттэрэ үөрэн-көтөн түһүлгэҕэ төбүрүөннээн мустубуттара. Колхуостаах оҕонньоттор, эмээхситтэр, кыргыттар, уолаттар ыһыах түһүлгэтин төгүрүччү олорбуттара. Илии-атах оонньуутун кэнниттэн маассабай оонньуулар, кэнсиэр саҕаламмыта, “Кукаакы кулуба” инсценировканы туруорбуттара.
Мария ТУЛАСЫНОВА, Ытык Күөллээҕи Таатта түмэлин ыстаарсай научнай үлэһитэ, хаартыскалары ааптар хааччыйда.
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
