Уопсастыба

Дьаһалы иилээн-саҕалаан ыыппыт Луиза Кононова кэпсээбитинэн, дойду үйэлэргэ сайдан кэлбит устуоруйатын, олох бары эйгэтинэн бэлиэ хардыылары чинчийэн, суруйан-бичийэн үйэтитии, кэнчээри ыччакка тиэрдии тугунан да кыайан кэмнэммэт улахан үлэ буолар. Бүлүү улууһа төрүттэммитэ 95 сылыгар анаан, дьаһалта икки улахан кинигэни таһаарбыт.
Бастакы кинигэ – «За четыре века. Летопись Вилюйского улуса (XVII – нач XXI в.)» диэн кинигэни «Айар» кинигэ кыһатыгар 300 ахсаанынан тахсыбыт. Кинигэ тутулун туһунан саха народнай суруйааччыта И.М. Гоголев-Кындыл аатынан улуус кииннэммит бибилэтиэкэтин дириэктэрэ Николай Харлампьев билиһиннэрдэ.

Улуус баһылыга Сергей Винокуров иһитиннэрбитинэн, Национальнай архыыбы уонна учуонайдары кытары бииргэ үлэлэһэн, ааспыт сылларга үбүлүөйдээх дааталарынан сибээстээн, Бүлүү чулуу дьоннорун Степан Аржаков, Марк Жирков, Гавриил Чиряев уонна Улуу Кыайыыны уһансыбыттар тустарынан кинигэлэр тахсыбыттар. Бүлүү улууһун устуоруйатын туһунан 1600-2010 сс. хабар чахчылары түмпүт бастакы летопиһы кыраайы үөрэтээччи, улуус бочуоттаах олохтооҕо Николай Миронов 2013 с. таһаарбыт. Улуус тэриллибитэ 95 сылынан бу кинигэни өссө байытан, кэҥэтэн таһаарарга быһаарбыттар. Дьаһалта дьыалатын дьаһайааччы-бэрийээччи Клара Гаврильева салалталаах хамыыһыйа тэриллэн, бары салаанан матырыйааллары хомуйарга, түмэргэ, наардыырга, чахчылары чопчулуурга үлэлээбит. Ол түмүгэр, Бүлүү сиригэр нуучча хаһаактара кэлиэхтэриттэн саҕалаан, 2024 с. диэри кэм устатыгар, ол эбэтэр түөрт үйэ тухары буолбут сүрүн сабыытыйалар архыып докумуоннарыгар олоҕуран сырдатыллыбыт «За четыре века. Летопись Вилюйского улуса (XVII – нач XXI в.)» диэн 400 сирэйдээх, элбэх хаартыскалардаах кинигэ тахсыбыт. Ааспыт сыл бүтүүтүгэр кинигэни улууска сүрэхтээбиттэр, бүгүн Дьокуускайга олорор, Бүлүү улууһуттан төрүттээх дьоҥҥо билиһиннэрэ аҕалбыттар.
– Бу кинигэ Бүлүү куоратын, улууһун туһунан архыып матырыйаалларын бастакы хомуурунньуга буолар, өссө даҕаны байытылла туруоҕа, – диэтэ улуус баһылыга итиэннэ улуус үлэтин-хамнаһын, быйылгы сыллаах былаанын билиһиннэрдэ.  Кинигэни оҥорон таһаарыыга үлэлээбит дьоҥҥо Махтал суруктары туттартаата.

Иккис кинигэ – «Библиографический указатель. Вилюйский улус в печати: история и современность (VIII – начало XXI в.)» диэн. Саха народнай суруйааччыта И.М.Гоголев-Кындыл аатынан улуус кииннэммит бибилэтиэкэтин үлэһиттэрэ иилээн-саҕалаан оҥорбуттар, Бүлүү куоратын уонна улууһун, дьонун-сэргэтин туһунан матырыйааллар (иһитиннэриилэр, ыстатыйалар, интервьюлар, уочаркалар...) хаһан, ханнык хаһыакка, сурунаалга, кинигэҕэ тахсыбыттарын 10 салаанан арааран ыйбыттар. Билим сүбэһитин быһыытынан бастакы туомҥа Национальнай архыып эппиэттээх үлэһитэ Александр Калашников, иккис туомҥа учуонай Пантелеймон Петров үлэлээбиттэр.

Библиографическай ыйынньык кыраайы үөрэтээччилэргэ, дьиэ кэргэн, аҕа ууһун, нэһилиэк, улуус устуоруйатын хасыһар дьоҥҥо олус туһалаах хомуурунньук буоларын устуорук-учуонайдар Анатолий Алексеев уонна Пантелеймон Петров тоһоҕолоон бэлиэтээтилэр. Билим өттүнэн үрдүктүк сыаналаатылар. 

– Бүгүн биһиги улууспут устуоруйатыгар сыһыаннаах икки улахан кинигэни сүрэхтээтибит. Билигин төһө даҕаны аныгы сыыппара технологията баһылаатар, «суруллубут — суоруллубат» диэн мындыр өс хоһооно үйэттэн үйэ тухары суолтатын сүтэриэ суоҕа. Архыып чахчылара хаһан, ханна баҕарар наада буола туруохтара, туспа кинигэнэн тахсыбыттарын таһынан, өссө электроннай киэпкэ киллэриллэн, дьоҥҥо-сэргэҕэ тииһилэҥнээх буолуохтара, үйэтитиллиэхтэрэ. Манна даҕатан, биир түгэни кэпсиэм этэ, Марк Жирков туһунан кинигэҕэ киирбит 1903 сыллаах хаартысканы көрөн бараннар, атын омук дьонноро оччотооҕу сахалар бэрт маанытык, сиэдэрэйдик таҥналларын бэлиэтээбиттэрэ, онон бу кинигэлэр бэйэбитигэр эрэ буолбакка, бүтүн Арассыыйаҕа, атын омуктарга саха норуотун устуоруйатын, култууратын көрдөрөргө суолталара улахан, – диэтэ улуус дьокутааттарын сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Гаврил Корякин.

Хаартыска: Ааптар түһэриитэ.