Өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн 35 территориятааҕы уонна 799 учаастактардааҕы быыбардыыр хамыыһыйалар, ол иһигэр, 15 быстах кэмҥэ (13 баахта бөһүөлэгэр, 2 балыыһаҕа) тэриллибит хамыыһыйалар, куоластааһын тэрээһиннэээхтик барыытын хааччыйбыттар. Видеонан кэтээн көрүү 275 учаастакка туруоруллубут, ону таһынан, 3 896 кэтээн көрөөччү, ол иһигэр, 1 690 уопсастыбаннай кэтээн көрөөччү үлэлээбит. Ону таһынан, Уопсастыбаннай кэтээн көрүү киинигэр сыыппара панеллара туруоруллан, улуустарга быыбар хайдах баран иһэрин быһа көрүү тэрилиннэ.
Ыраах сытар, мөлтөх суоллаах-иистээх сирдэргэ, таба ыстаадаларыгар, балыктыыр учаастактарга, сылгы баасаларыгар, метео уонна гидроыстаансыйаларга, сир баайын хостуур бириискэлэргэ куоластааһыны тэрийэргэ «Полярные авиалиниии», «АЛРОСА» (Мииринэй) уонна «Дельта К» (Нерюнгри) авиахампаанньалар бөртөлүөттэрэ туһаныллыбыт. Барыта 11 062 быыбардааччы болдьоҕун иннинэ куоластаабыт. Быыбардыыр учаастактарга кыайан кэлбэт ыарыһахтар уонна кырдьаҕас дьоннор дьиэлэригэр олорон куоластаабыттар. Онон, быыбар испииһэгэр 641 801 киһи киллэриллибититтэн, бэйэтин кырасдааныскай иэһин 334 312 киһи төлөөбүт, ити өрөспүүбүлүкэ быыбардааччытын 51,11 %-а. Ордук көхтөөхтүк мэлдьи да буоларын курдук Анаабыр (74,37 %), Горнай (67,86 %), Таатта (64,49 %), Өлөөн (64,18 %), Үөһээ Бүлүү (61,05 %), Чурапчы (60,60 %), Мэҥэ Хаҥалас (59,59 %) улуустара кыттыбыттар.
Судаарыстыбаннай Дуумаҕа
Саха Сиринээҕи 29 №-дээх биир мандааттаах быыбардыыр уокурукка Судаарыстыбаннай Дуума дьокутааттарын быыбарыгар 9 хандьыдаат эрэгистирээссийэлэммитэ: Петр Шамаев («Биир ньыгыл Арассыыйа»), Айаан Васильев (КПРФ), Нюргуяна Заморщикова («Саҥа дьон»), Федот Тумусов («Сиэрдээх Арассыыйа»), Гаврил Парахин (ЛДПР), Владимир Ю («Арассыыйа хомуньуустара»), Анна Сыромятникова («От күөхтэр»), Алексей Лаптев («Ийэ дойду»), Анатолий Ноговицын («Яблоко»).
Куоластааһын түмүгэ маннык буолла: Петр Шамаев 37,35 %, Федот Тумусов 17,01 %, Нюргуяна Заморщикова 14,75 %, Айаан Васильев 12,41 %, Анатолий Ноговицын 6,55 %, Гаврил Парахин 3,63 % куолаһы ыллылар. Оттон баартыйалар испииһэктэринэн быыбардааччылар куоластарын «Биир ньыгыл Арасссыыйа» баартыйаҕа 43,02 %, КПРФ-ка 24,73 % , «Саҥа дьон» баартыйаҕа 11,39 %, «Сиэрдээх Арассыыйа» баартыйаҕа 7,29 % ЛДПР баартыйаҕа 6,43 % биэрдилэр. 2021 сыллаах быыбарга КПРФ-ка быыбардааччы 35,15 %-а, «Биир ньыгыл Арассыыйаҕа» 33,22 %-а куоластаабытын санаттахха, быйыл «ньыгыл» баһыйда, ити былаас баартыйата ыытар үлэтин-хамнаһын норуот биһириирин туоһулуур.
Ил Түмэҥҥэ эбии быыбар
Үөһээ Бүлүү – Горнай быыбардыыр уокуругар Ил Түмэҥҥэ эбии быыбар ыытылынна. Бу икки улуус олохтоохторо быыбарга көхтөөхтүк (Горнай улууһа – 67,86 %, Үөһээ Бүлүү – 61,05 %) кыттыыларын биир сүрүн биричиинэтэ итиннэ сытарын Евгений Федоров тоһоҕолоон бэлиэтээтэ.
Быыбар иннинэ түөрт хандьыдаат: Николай Долгунов («Биир Ньыгыл Арассыыйа»), Дмитрий Петров (КПРФ), Анатолий Лю-Фа («Сиэрдээх Арассыыйа»), Владимир Скрыбыкин («Саҥа дьон») эрэгистирээссийэммиттэритэн, Николай Долгунов 49,17 % куолаһы ылан, Ил Түмэн дьокутаатын мандаатын тутта.
Муниципальнай быыбардар
Быйыл 19 улууска 27 быыбардыыр хампаанньа ыытылынна. Ол курдук, Эдьигээн эбэҥки национальнай, Аллараа Халыма уонна Орто Халыма улуустарыгар итиэннэ сэттэ улууска 13 бөһүөлэк, нэһилиэк дьокутааттара талылыннылар. Хас да сиргэ улуус уонна нэһилиэк таһымынан эбии быыбар ыытылынна. Биир дойдулаахтарын итэҕэллэрин ылан, 193 дьокутаат, ол иһигэр, улуус таһымнаах бэрэстэбитэллээх уорганнарга 54 дьокутаат талылынна.
Балаҕан ыйын 20 күнүгэр Хадаар нэһилиэгин дьокутааттарын баһыйар үгүс куоластарын ылан, олохтоох дьаһалта баһылыгынан Григорий Решетников талылынна. Ити курдук, олохтоох салайыныы туһунан сокуон чэрчитинэн, дьокутааттар боломуочуйалара биллэрдик кэҥэтиллэн, нэһилиэктэр, улуустар уонна куораттааҕы уокуруктар дьаһалталарын баһылыктарын аны кинилэр талаллар. Онон, Киин быыбардыыр хамыыһыйа бэлиэтээбитинэн, ааспыт сылларга хандьыдаакка киһи көстүбэт кыһалҕата күөрэйэр буоллаҕына, быйыл биир мандаат иһин ортотунан балтараа-икки хандьыдаат күрэстэспит.
Алексей Еремеев, Ил Түмэн Бэрэссэдээтэлэ:
– Тастан дьайыынан сибээстээн дойдуга экэниэмикэ өттүнэн быһыы-майгы төһө да уустук буоллар, норуот түмсүүлээҕин көрдөрдө. Куоластааһыҥҥа өрөспүүбүлүкэ быыбардааччыларын улахан аҥаара кытынна. Судаарыстыбаннай Дуума быыбара федеральнай таһымҥа өрөспүүбүлүкэ интэриэһин ким туруулаһарын быһаарар. Бу улахан эппиэтинэс. Эрэгийиэн сайдыытын стратегическай бырагыраамаларыгар, олорор дьиэни-уоту, социальнай эбийиэктэри тутууга, суолу-ииһи, инфрструктураны оҥорууга көрүллэр үп хас биирдии улууска тиксэрин ситиһэр туһугар биһиги эбийиэктэрбитин федеральнай бырагыраамаларга киллэртэрэр уонна сокуоннары көннөртөрөр кыахтаах дьокутааттар наадалар. «Биир ньыгыл Арассыыйа» бэлитиичэскэй баартыйа испииһэгинэн Госдуума бүддьүөккэ кэмитиэтин Бэрэссэдээтэлин солбуйааччы, Саха Өрөспүүбүлүкэтин интэриэһин федеральнай былаһааккаҕа көмүскүү сылдьар Галина Данчикова барар. Ону таһынан өр сыл кэнниттэн аан бастаан биир мандааттаах уокурукка «Биир ньыгыл Арасыыйаттан» дьокутааттанныбыт. Петр Шамаев улахан тургутууну ааста, Госдуумаҕа саҥа көлүөнэ дьокутааттар уонна АБДь кыттыылаахтарын кэккэтин хаҥатта.
Парламент биэс фракцията биэс бырыһыаннаах чэрчини ааһаннар, Госдуума саҥа састаабыгар киирдилэр. Ил Түмэн эбии быыбарыгар Николай Долгунов хотто. Муниципальнай быыбардар эмиэ бэркэ бардылар. Өрөспүүбүлүкэ олохтоохторуттан баартыйа бырагырааматыгар 20 000 этии киирдэ. Билигин биһиги сүрүн сорукпут – былаас бары таһымынан ити этиилэри олоххо киллэриигэ былааннаахтык, көдьүүстэхтик үлэлиир хамаанданы тэринии.
Захар Никитин, норуот дьокутаата:
– Сахабыт Сирин олохтоохторун, быыбардааччылары учаастактарга тиийэн, дойдубут, өрөспүүбүлүкэбит дьылҕата быһаарыллар, кэскилэ түстэнэр түгэнигэр туора турбакка куоластаабыккытыгар, санааҕытын эппиккитигэр махтанабын! Бу биһиги, саха дьоно-сэргэтэ, олоххо көхтөөх көрүүлээхпитин, өрөспүүбүлүкэбит кэскилэ барыбытын долгутарын туоһута буолар.
Мин төрөөбүт-үөскээбит улууспар, Мэҥэ Хаҥаласка, 24 тыһыынчаттан тахса быыбардааччы баар. Тыа улуустарыттан саамай улаханнарабыт, саамай элбэх куоластааччылаахпыт. Олортон 59,80 %-нара куоластарын «Биир ньыгыл Арассыыйаҕа», 52 %-нара Петр Шамаевка биэрдэ. Бу өбүгэһэ үгэһин тутан, сүөһү-сылгы иитэн, тыа хаһаайыстыбатынан дьарыктанан олорор улуустарга бастыҥ көрдөрүү! Ол аата Мэҥэм дьоно салайан олорор баартыйабыт ыытар бэлиитикэтин биһириир, үлэ көдьүүстээҕин билэр, эрэнэр эбиттэр. Онтон атын буолуон сатаммат! Киэн туттабын, ис сүрэхпиттэн махтанабын!
Кырдьык, биһиги хас биирдиибит туспа, ураты көрүүлээх, санаабыт-талыыбыт атын. Ол – хас биирдии киһи Төрүт сокуонунан мэктиэлэнэр үтүө көҥүлэ. Ол гынан баран, биһигини барыбытын дойдубут уонна үүнэр ыччаппыт сырдык, үтүө, дьоһуннаах кэскилэ сомоҕолуурун мин бигэтик билэбин. Биһиги бары бииргэбит дойдубут, дьоммут-сэргэбит туһугар.
Быыбар быыбарынан. Буолан ааста, түмүктэннэ. Оттон үлэ-хамнас саҥа кэрдииһэ торумнанан, саҥа сайдыы былаана оҥоһулунна. Ол аата иннибитигэр өссө күүстээх үлэ күүтэр, саҥа соруктар тураллар: тыабыт сиригэр саҥа уһуйааннар-оскуолалар, балыыһалар, олорор дьиэлэр, суол-иис, социальнай инфраструктура тутуллуо, национальнай бырайыактарбыт, сайдыыбыт тосхоллоро олоххо киириэхтэрэ. Онон быыбарга кырасдааныскай көхтөрүн көрдөрбүт бар дьоммор махтанан тураммын, аны өрөспүүбүлүкэбит, дойдубут сарсыҥҥытын туһугар түмсэн, бу уустук кэмҥэ сомоҕолоһоммут, бииргэ үлэлиэҕиҥ, дьоллоох олоҕу түстүөҕүҥ диэн ыҥырабын!
Хаартыскаларга:
- Өрөспүүбүлүкэ Киин быыбардыыр хамыыһыйата боротокуолларга илии баттаата.
- Андрей Тобонов аан бастакы куоластааһына.
- Дьиэҕэ куоластатыыга быыбар хамыыһыйатын чилиэннэрин кытары кэтээн көрөөччүлэр барсаллар.
Галина Матвеева түһэриитэ, КБХ саайта, эрэдээксийэ пуондата.
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
