Уопсастыба

Мунньаҕы сис кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ Алексей Корнилов ыытта, кини Арассыыйа үрдүнэн вейпы, убаҕас никотины боборго Судаарыстыбаннай Дуума сааскы сиэссийэтигэр федеральнай сокуону ылыммыттарын, дойду Бэрэсидьиэнэ Владимир Путин бу көҕүлээһини өйөөбүтүн билиһиннэрдэ. Оттон эрэгийиэн хааччаҕы киллэрэрин-суоҕун миэстэтигэр бэйэтэ быһаарар эбит.

«Сокуон барылын бэлэмнииргэ нэһилиэнньэ доруобуйатыгар куттал үөскүүрүн учуоттаатыбыт, чуолаан сокуоннай саастарын ситэ илик оҕолор итинэн үлүһүйэллэр. Амтанын тупсарар эбилик улаатан эрэр оскуола оҕолорун угуйар, итиннэ үөрэнэн хаалан, доруобуйалара эмсэҕэлиир. Мэдиссиинэ үлэһиттэрэ этэллэринэн, эдэр ыччат ортотугар тыынар уорган ыарыыта эбиллэн иһэр. Онон өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн никотиннаах бородууксуйаны хааччахтыыр оруннаах. Маннык дьаһал баар кыһалҕаны биирдэ быһааран кэбиспэт эрээри, саҥа улаатан эрэр оҕо-аймах куһаҕан дьаллыкка ылларыытын, тыҥа сүһүрүүтүн аҕыйатар кыахтаах», — диэтэ Алексей Корнилов.   

Балаҕан ыйынааҕы туругунан 29 эрэгийиэҥҥэ маннык сокуон барылын көрөллөр, оччоҕуна 2027 с. кулун тутар 1 күнүттэн электроннай ситиминэн никотиннаах убаҕас бородууксуйаны тиксэрии бобуллар. Биэс эрэгийиэҥҥэ итинник хааччаҕы ылынан олороллор, ол дойду үрдүнэн өссө кэҥээн-тэнийэн иһиэҕэ.

Оҕо доруобуйатын сүһүрдэр сатаммат

Ил Түмэн Бэрэссэдээтэлин солбуйааччы, Байыаннай сулууспалаахтар, байыаннай дьайыы бэтэрээннэрин дьыалаларыгар, Аҕа дойдуга бэриниилээх буолууга иитиигэ уонна уопсастыбаннай түмсүүлэр боппуруостарыгар сис кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ Александр Подголов бу туһунан санаатын үллэһиннэ.

“1995 с. мин ыччат управлениетын начаалынньыга этим, ону сэргэ урбаанынан дьарыктанар буоламмын, урбаанньыттары куруук өйүүрүм. Ол эрэн оҕо доруобуйатын толук ууран туран харчы оҥостор сатаммат. Оччолорго киоскаларга «Сникерс» батончиктары кытта «Момент» килиэйи көтөҕүнэн атыылыыллара. Сокуонунан ити көҥүллэнэр этэ. Атыы-эргиэн управлениетын начаалынньыгын кытта сүбэлэһэн баран маҕаһыыннарга уонна киоскаларга «Момент» килиэй атыытын бопторбуппут.   

Билигин эмиэ оннук боппуруос күөрэйдэ, оҕолор кыбыстыбакка вейпы тардаллар, онон урбаанньыттар үүнэр көлүөнэ доруобуйатын туһугар эппиэтинэһи сүгүөхтээхтэр.  Наркотиктаах, никотиннаах бородууксуйа, кыраадыстаах утах атыыта хааччахтаныахтаах», — диэн эттэ Александр Подголов.

Урбаанньыттар ааттарыттан Анастасия Рожина «Үрүҥ паар» маҕаһыыннар ситимнэрин бэрэстэбиитэлэ электроннай сигарета сокуоннай саастарын ситэ илик оҕолорго тарҕаммытыттан уопсастыба долгуйарын өйдүүллэрин биллэрдэ. Ол эрэн никотиннаах убаҕас бородууксуйаны олоччу бобон кэбистэххэ, ол тугунан эргийэн тахсыан сөбүн ырытан көрөргө ыҥырда. Бобуу киирдэҕинэ көҥүлэ суох кистээн атыылыыр дьон элбиэхтэрин сөбүн сэрэттэ. Оттон легальнай маҕаһыын каассатын, бородууксуйатын хаһан баҕарар бэрэбиэркэлиэххэ сөп.

Кини көҥүлэ суох атыылыыр дьоҥҥо туох миэрэни ылалларын ыйыталаста. Табаҕы атыылыырга 2028 с. кулун тутар ыйыттан булгуччулаах лиссиэнсийэ киириэхтээх,  Анастасия Рожина ити ирдэбилинэн үлэлииргэ бэлэмнэрин эттэ.

200-тэн тахса урбаанньыт дьарыктанар

СӨ Урбааҥҥа, атыыга-эргиэҥҥэ уонна туризмҥа миниистирэ Георгий Андреев бу боппуруос тула элбэх урбаанньыттары, атын эрэгийиэннэри, бэрээдэги араҥаччылааччылары  кытта кэпсэппитин иһитиннэрдэ. Кини оҕо куһаҕан дьаллыкка ылларбатын туһугар дьарыктаах буолуохтааҕын, бириэмэни халтай барыа суохтааҕын бэлиэтээтэ.

Күн бүгүн Саха Сиригэр никотиннаах бородууксуйа атыытынан 200-тэн тахса урбаанньыт дьарыктанар, оттон сокуон быһыытынан ону боптоххо, кистии-саба син биир атыылыылларын туһунан эттэ.  Полиция үлэһиттэрэ кыраадыстаах утаҕы көҥүлэ суох атыылыыр урбаанньыттары тута сатыыллар эрээри, ыстараап кээмэйэ кыра буолан, барыларын саба тутан, кыайан тохтоппотторун аҕынна. Онон миниистир тута хааччаҕы киллэрбэккэ, ыксаабакка биир сыл толкуйдаан, атын эрэгийиэннэр уопуттарын үөрэтэн көрөргө ыҥырда. 

Сис кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ Алексей Корнилов СӨ Бырабыыталыстыбата сокуон барылын ылынары өйүүрүн туһунан биллэрбитин, оттон миниистир бэйэтин тус санаатын этэрин биллэрдэ.

СӨ Урбаанньыттар бырааптарын көмүскүүргэ боломуочуйалаах Альбина Кычкина сокуон барыла хайдах дьайара үөрэтиллиэхтээҕин, оннук үлэ ыытыллыбатаҕын санатта.

Атын хайысханы булан үлэлээтиннэр

Норуот дьокутаата Гаврил Парахин боппуруоһу ырытыһа-ыараҥната сатаабакка никотиннаах убаҕас бородууксуйаны бобор наадалааҕын туһунан эттэ. Урбаанньыттар оҕолор доруобуйаларын сүһүрдүөхтэрин оннугар атын хайысханы булан үлэлииллэригэр баҕарда, ол кыра дохуоттаах да буоллун диэтэ.  

«Буортулааҕы оҕоҕо биэрэр табыллыбат, сокуон боптоҕуна, саатар оскуола иннигэр туран табахтыа суох этилэр. Үүнэр көлүөнэни иитии учууталлартан, төрөппүттэртэн, оҕо күннэтэ алтыһар доҕотторуттан тутулуктаах. Тус бэйэм успуордунан дьарыктанарга мээчиги түҥэтэбин, чөл олоҕу тутуһарга успуорт былаһааккаларын тутуохтаахпыт, волонтердар куһаҕан дьаллыгы утарар уопсастыбаннай үлэни ыытыахтаахтар», — диэн дьокутаат санаатын үллэһиннэ.

Буортулаах сымала

Ил Түмэн култуураҕа уонна көрдөрөр-иһитиннэрэр ситимҥэ сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ, КПРФ Саха Сиринээҕи рескомун бастакы сэкиритээрэ Вячеслав Куличкин, бастатан туран, судаарыстыба интэриэһин, оҕо доруобуйатын, инники кэскилин көрүөхтээхпитин санатта.

«Быраастар вейпы тардары боболлор, бу буортулаах сымала киһи тыҥатын, тыынар уорганын сүһүрдэр. Тэлэбиидэнньэҕэ пиибэ угуйугун боппуттарыгар кыраадыһа суоҕу хадаҕалаан барбыттара. Аҥаардас барыһы, үбү-харчыны сырсар сыыһа, хас биирдии ийэ оҕото табахтаабат, арыгыны испэт буолуон баҕарар. Урут биһиэхэ никотиннаах тэрил эгэлгэтэ суох этэ, ону тоҕо аҕаллылар? Роспотребнадзор курдук хонтуруоллуур уорган оҕо доруобуйатын көмүскүөхтээх», — диэтэ Вячеслав Куличкин.   

Хаһааҥҥыттан тардыбытын билиэххит суоҕа

Уопсастыбаннас бэрэстэбиитэлэ Ирина Матвеева урбаанынан 15 сыл дьарыктанарын, ыччаты куһаҕан дьаллыкка олордор бородууксуйа атыыта чэпчэки харчыны аҕаларын, оттон дьоҥҥо туһалаах аһы-үөлү атыылааһын ордук уустугун иһитиннэрдэ.

Ыстатыыстыка хараҕынан, 15-17 саастаах оҕолор  вейпы тардар дьонтон 45% ылаллар, ыйытык түмүгүнэн 18% ону быраҕыахтарын сөп, аттытар никотинтан аккаастанар кыахтара суоҕун эппиттэр. Кини куорат 203 түөлбэтигэр вейпы атыылыыр алта сир баарын, ол үрдүнэн аптекаҕа кытта атыылыылларын туһунан биллэрдэ. Дьокуускай үрдүнэн маннык бородууксуйаны батарар 125 туочука, 258 алкомаркет баара ахтылынна.

Ирина Матвеева үс оҕо ийэтэ буоларын быһыытынан, никотиннаах бородууксуйаны, вейпы бобор сокуон тахсара наадалааҕын бэлиэтээтэ. Маны таһынан, кини күүс-уох эбэр энергетик утаҕы, чипсы, элбэх саахардаах, туһата суох, ону ааһан буортулаах аһы эмиэ хааччахтыыр көдьүүстээҕин туһунан санаатын эттэ.    

Кини вейпы куһаҕана диэн оҕо хаһааҥҥыттан табахтаабытын билиэххит суоҕа, урукку курдук сытырҕалаан билбэккин, хоско тардыбыттарын ас курдук минньигэс сыттаах буолан сэрэйиэххит да суоҕа диэтэ.   

Онон мунньах түмүгэр судаарыстыбаннай былаас, норуот дьокутааттарын, урбаанньыттар бэрэстэбиитэллэрин санааларын истэн баран тустаах сокуон барылын бастакы ааҕыыга ылынарга, оттон пленарнай мунньахха салгыы иккис тиһэх ааҕыыга ыытарга куоластаатылар.    

Василий Кононов хаартыскаҕа түһэриитэ.