Саҥа ыал буолбут эдэр дьон атахтарыгар тура охсоллоро уустук. Эдэр дьон бары бас билэр дьиэлээх-уоттаах буолбаттар, хамнас даҕаны баһыллан сыппат.
Ол гынан баран, судаарыстыба эдэр ыалга тугунан да көмөлөспөт диэн муҥхарарбыт табыллыбат. Ирдэбилгэ хапсар эрэ буол, балачча бырагыраамма баар. Эдэр ыал ааҕан туһанаарай диэн, судаарыстыба туох көмөнү оҥорорун тиһэн таһаарабыт.
Чэпчэтиилээх ипэтиэкэ
Икки эдэр киһи көрсөн-таптаһан ыал буоллулар да, бас билэр дьиэлэнэр-уоттанар туһунан толкуйдаабатынан бараллар. Ол сөп: дьиэ-уот туттан, оҕо-уруу төрөтөн нус-бааччы олоххо тардыһаллар. Хамсаабат баай – эдэр ыал инникигэ олоҕор далаһа буолар хапытаала. Билигин эдэр ыал дьиэ туттарыгар эбэтэр атыылаһарыгар судаарыстыба хас да суол көмөнү оҥорор. Ол курдук, чэпчэтиилээх ипэтиэкэ, социальнай төлөбүр (харчынан) уонна кирэдьиит сорох чааһын төлөөһүн.
Уһук Илин ипэтиэкэ
Уһук Илин ипэтиэкэтэ 5 сыллааҕыта киирбитэ. Баара-суоҕа 2 %-ҥа ипэтиэкэ биэрэ буолбуттарыгар соһуйбуппут. Эдэр ыал бөҕө саҥа дьиэлэмитэ. Ону кытта дьиэ сыаната үллэ-балла өрө барбыта.
2024 сылга түмүктэниэхтээҕэ эрээри, быйыл болдьоҕун 2030 сылга диэри уһаттылар. Бырыһыана уруккунан хаалла, ол 2 %-ҥа тэҥнэһэр. Маҥнайга усунуоһа – 20-30 % (баантан тутулуктаах). 30 сылга 9 мөл. солкуобайа ипэтиэкэ ылыахха сөп. Сүрүн усулуобуйата – эдэр дьон 36 саастарын туола илик буолуохтаахтар.
Дьэ, бу бэрт барыыстаах ипэтиэкэ. Билиҥҥи ырыынакка холуйдахха, “рассрочкаҕа” тэҥнээх. Онон, үлэлээтэр ханнык диэн күлүкпүтүгэр имнэнэбит.
Дьиэ кэргэн ипэтиэкэтэ
Дьиэ кэргэн ипэтиэкэтигэр киирсэн 6 %-ҥа дьиэ туттуохха, кыбартыыра атыылаһыахха сөп. Былырыын болдьоҕун 2030 сылга диэри уһаппыттара. Усулуобуйатыгар уларытыылары киллэрбиттэрэ: 6-гар диэри саастаах оҕолоох эбэтэр сокуоннай саастарын ситэ илик икки оҕолоох (“новостройкаҕа” кыбартыыра атыылаһарга, кэккэ ирдэбиллээх) дьиэ кэргэн. Инбэлиит оҕолоох ыал эмиэ туһанар бырааптаах. Урукку сылларга 2-3 оҕолоох ыаллар эрэ туһанар кыахтаахтара.
Маҥнайгы усунуоска ийэ хапытаалын туһаныахха сөп.
Дьиэ атыылаһарга көмө харчы
Арассыыйаҕа олорор эдэр ыал (оҕолоох да, оҕото суох да буолара оруолу оонньообот) дьиэтин сыанатын 30-35 % судаарыстыбаттан көмө харчы ылан төлөттөрүөн сөп. Ирдэбил – эрэ/ойоҕо 36 сааһын туола илик буолуохтаах. Манна аҥардас төрөппүттэр эмиэ хапсаллар.
Бу көмө харчыны тутуллубут дьиэни, “новострокаҕа” кыбартыыраны атыылаһарга, дьиэни туттарга туһанар кыахтаах. Ипэтиэкэ ыларга маҥнайгы усунуос быһыытынан эбэтэр ипэтиэкэни сабарга угуохха сөп.
Ол гынан баран, эдэр ыал олорор усулуобуйатын тупсарарга наадыйар буолуохтаах. Кэргэнниилэр 42 кв.м. кыра иэннээх дьиэҕэ олорор эбэтэр оҕолоох түгэннэриигэр, дьиэ кэргэн хас биирдии чилиэнигэр 18 кв.м. кыра сир тиксэр буоллаҕына, бу көмөнөн туһанар бырааптанар.
Элбэх оҕолоох, кыаммат уонна инбэлиит оҕолоох ыаллар урутаан ылаллар. Сэртипикээт бэриллэр. Баан каартатыгар эбэтэр тутар хампаанньа счётугар түспүт харчыны 7 ый иһигэр туттуохтаахтар.
Ипэтиэкэ кирэдьиитин сабарга – 450 тыһ. диэри...
Өскөтүн эдэр ыалга 2019 сыл тохсунньу 1 күнүттэн 2030 сыл ахсынньы 31 күнүгэр диэри үһүс уонна онтон кэлэр оҕо төрөөтөҕүнэ, судаарыстыба ипэтиэкэ кирэдьиитин сорох чааһын сабар. Көмө харчы кээмэйэ – 450 тыһ. диэри.
Көмө төлөбүр баан счётугар түһэр. Ирдэбилэ – ипэтиэкэ дуогабара 2031 сыл от ыйын 1 күнүгэр түһэрсиллибит буолуохтаах.
Ыал буолууга
2024 сылтан ыла иккиэн 25 саастарын туола илик, аан бастаан ыал буолар эдэр дьоҥҥо 50 тыһ. солкуобай төлөнөр. Кинилэр Саха сиригэр бастайааннай олорор, Арассыыйа гражданнара буолуохтаахтар.
Бу биирдэ бэриллэр төлөбүр эдэр ыал саахсаламмыта 6 ый ааһа илик буоллаҕына, ананар. Сайабылыанньаны социальнай көмүскэл управлениетыгар, Элбэх өҥөнү оҥорор кииҥҥэ баран эбэтэр E-Yakutia портал нөҥүө бэриллэр.
Саҥа чэпчэтии: дьокутааттар сокуон ылыннылар
2026 сылтан оҕолоох ыалларга саҥа чэпчэтии киирэр. Дьокутааттар 178 №-дээх федеральнай сокуону ылыннылар.
Ирдэбилэ: үлэлиир төрөппүт икки уонна онтон элбэх сокуоннай сааһын туола илик оҕолоох (үөрэнэр буоллаҕына, 23 сааһыгар диэри) буоллаҕына, бу өҥөнөн туһанар. Ааспыт сылга хамнаһыттан 13%-наах НДФЛ нолуогу төлөөбүтэ ирдэнэр. Дьиэ кэргэн хас биирдии чилиэнигэр тиксэринэн, уопсай дохуоттара тиийинэн олоруу алын кээмэйин 1,5 төгүллээх кээмэйиттэн кыра буоллаҕына бэриллэр. Алимеҥҥа иэһэ суох буолуохтаах.
Чэпчэтии кээмэйэ төһөнүй? Өскөтүн ыал дохуота ыйдааҕы тииһинэн олоруу алын кээмэйиттэн 1,5 куоһарбат буоллаҕына, сылга төлөөбүт НДФЛ-тан 7 %-ны төнүннэриэн сөп. 2026 сылтан саҕалаан сыл аайы ылыахха сөп.
Маннык нолуок вычета төрөппүттэргэ иккиэннэригэр төлөнөр. Сайабылыанньаны 2026 сыл бэс ыйын 1 күнүттэн алтынньы 1 күнүгэр диэри сайабылыанньаны биэриэххэ сөп.
Бастакы оҕо төрөөтөҕүнэ
Бу көмө төлөбүр биирдэ бэриллэр. Бастакы оҕотун төрөппүт (иитэ ылбыт) дьахтарга эбэтэр бастакы оҕотун соҕотох иитэр аҕаҕа бэриллэр.
Оҕо 2019 сыл тохсунньу 1 күнүн кэнниттэн төрөөбүт буолуохтаах. Кээмэйэ: 1 зона – 55 694 солк., 2 зона – 46 650 солк.
Сайабылыанньа оҕо төрөөбүтэ 6 ый ааһа илигинэ бэриллэр.
Ийэ хапытаала
Иккис уонна онтон кэлэр оҕотун төрөппүт дьахтарга, ону тэҥэ, иккис уонна онтон кэлэр оҕотун соҕотох иитэр аҕаҕа бэриллэр.
Оҕо 2007 сыл тохсунньу 1 күнүн кэнниттэн төрөөбүт буолуохтаах (эбэтэр, оҕону иитэ ылыы туһунан суут быһаарыыта 2007 сыл тохсунньу 1 күнүттэн күүһүгэр киирбит буоллаҕына). Төрөппүттэр РФ гражданнара уонна Арассыыйаҕа бастайааннай олорор буолуохтаахтар.
Кээмэйэ: 202 643,96 солкуобай (дьиэ кэргэн бастакы оҕотугар Ийэ хапытаалын ылбыт буоллаҕына);
– 630 380,78 солкуобай (Ийэ хапытаалын 2019 сыл ахсынньы 31 күнүгэр диэри туһаныллыбатах буоллаҕына);
– 833 024,74 солк. (2020 сыл тохсунньу 1 күнүн кэнниттэн иккис оҕо төрөөбүт (иитэ ылыллыбыт) буоллаҕына.
Дьиэ кэргэҥҥэ бастакы, иккис оҕо тэҥинэн төрөөтөхтөрүнэ, 2024 сылга олохтоммут кээмэйинэн ылаллар — 833 024, 74 солкуобай.
Эрэгийиэннээҕи Ийэ хапытаала
Иккис оҕотун төрөппүт дьахтарга, ону тэҥэ, иккис оҕотун соҕотох иитэр аҕаҕа бэриллэр. Оҕо 2019 сыл тохсунньу 1 күнүн кэнниттэн төрөөбүт буолуохтаах. Федеральнай Ийэ хапытаалын сэртипикээтэ баар буолуохтаах.
Кээмэйэ: федеральнай Ийэ хапытаалын сууматын 30%-гар тэҥнэһэр:
– 189 114,24 солкуобай (оҕо 2020 сыл тохсунньу 1 күнүгэр диэри төрөөбүт буоллаҕына);
– 249 907,42 солкуобай оҕо 2020 сыл тохсунньу 1 күнүн кэнниттэн төрөөбүт буоллаҕына).
Сайабылыанньаны социальнай көмүскэл управлениетыгар, Элбэх өҥөнү оҥорор кииҥҥэ баран эбэтэр E-Yakutia портал нөҥүө бэриллэр.
“Үйэ оҕото”
2022-2027 сс. төрөөбүт хас биирдии оҕоҕо Ил Дархан өйөбүлэ – “Үйэ оҕото” – тус сыаллаах хапытаал туттарыллар. Кээмэйэ — 116756 солкуобай.
Биир кэлим (единай) босуобуйа
Өскөтүн дьиэ кэргэн кыаммат ыаллар ахсааннарыгар киирэр буоллаҕына, бу өҥөнөн туһанар бырааптаах. Сайабылыанньа биэрэр кэмҥэ оҕолор 3 саастарын туолбут, улахаттар 17-лэрин ааһа илик буолуохтаахтар. Өскөтүн оҕо төрөппүттэрэ арахсыбыт буоллахтарына, аҕата алимены сокуонунан төлүүрэ ирдэнэр. Хамсаабат баайга, учаастакка, массыынаҕа хааччах баар, ол барыта учуоттанар. Төлөбүр кээмэйэ эрэгийиэннээҕи ыйдааҕы тииһинэн олоруу кээмэйиттэн тутулуктаах. Ол 50, 75 уонна 100 %-нын ый аайы ылыахха сөп.
***
Эдэр ыалга көрүллэр көмө туһунан кылгастык сырдаттаха, итинник. Өбүгэлэрбит этэллэрин курдук, “ытаабат оҕону эмсэхтээбэттэр”. Онон, көмө баар эрдэҕинэ, туһанары туһанан хаалыах.
Диана КЛЕПАНДИНА.
Информация о материале
Диана Клепандина
Диана Клепандина
19.10.25 09:53
Саҥа ыал буолбут эдэр дьон атахтарыгар тура охсоллоро уустук. Эдэр дьон бары бас билэр дьиэлээх-уоттаах буолбаттар, хамнас даҕаны баһыллан сыппат.
Ол гынан баран, судаарыстыба эдэр ыалга тугунан да көмөлөспөт диэн муҥхарарбыт табыллыбат. Ирдэбилгэ хапсар эрэ буол, балачча бырагыраамма баар. Эдэр ыал ааҕан туһанаарай диэн, судаарыстыба туох көмөнү оҥорорун тиһэн таһаарабыт.
Чэпчэтиилээх ипэтиэкэ
Икки эдэр киһи көрсөн-таптаһан ыал буоллулар да, бас билэр дьиэлэнэр-уоттанар туһунан толкуйдаабатынан бараллар. Ол сөп: дьиэ-уот туттан, оҕо-уруу төрөтөн нус-бааччы олоххо тардыһаллар. Хамсаабат баай – эдэр ыал инникигэ олоҕор далаһа буолар хапытаала. Билигин эдэр ыал дьиэ туттарыгар эбэтэр атыылаһарыгар судаарыстыба хас да суол көмөнү оҥорор. Ол курдук, чэпчэтиилээх ипэтиэкэ, социальнай төлөбүр (харчынан) уонна кирэдьиит сорох чааһын төлөөһүн.
Уһук Илин ипэтиэкэ
Уһук Илин ипэтиэкэтэ 5 сыллааҕыта киирбитэ. Баара-суоҕа 2 %-ҥа ипэтиэкэ биэрэ буолбуттарыгар соһуйбуппут. Эдэр ыал бөҕө саҥа дьиэлэмитэ. Ону кытта дьиэ сыаната үллэ-балла өрө барбыта.
2024 сылга түмүктэниэхтээҕэ эрээри, быйыл болдьоҕун 2030 сылга диэри уһаттылар. Бырыһыана уруккунан хаалла, ол 2 %-ҥа тэҥнэһэр. Маҥнайга усунуоһа – 20-30 % (баантан тутулуктаах). 30 сылга 9 мөл. солкуобайа ипэтиэкэ ылыахха сөп. Сүрүн усулуобуйата – эдэр дьон 36 саастарын туола илик буолуохтаахтар.
Дьэ, бу бэрт барыыстаах ипэтиэкэ. Билиҥҥи ырыынакка холуйдахха, “рассрочкаҕа” тэҥнээх. Онон, үлэлээтэр ханнык диэн күлүкпүтүгэр имнэнэбит.
Дьиэ кэргэн ипэтиэкэтэ
Дьиэ кэргэн ипэтиэкэтигэр киирсэн 6 %-ҥа дьиэ туттуохха, кыбартыыра атыылаһыахха сөп. Былырыын болдьоҕун 2030 сылга диэри уһаппыттара. Усулуобуйатыгар уларытыылары киллэрбиттэрэ: 6-гар диэри саастаах оҕолоох эбэтэр сокуоннай саастарын ситэ илик икки оҕолоох (“новостройкаҕа” кыбартыыра атыылаһарга, кэккэ ирдэбиллээх) дьиэ кэргэн. Инбэлиит оҕолоох ыал эмиэ туһанар бырааптаах. Урукку сылларга 2-3 оҕолоох ыаллар эрэ туһанар кыахтаахтара.
Маҥнайгы усунуоска ийэ хапытаалын туһаныахха сөп.
Дьиэ атыылаһарга көмө харчы
Арассыыйаҕа олорор эдэр ыал (оҕолоох да, оҕото суох да буолара оруолу оонньообот) дьиэтин сыанатын 30-35 % судаарыстыбаттан көмө харчы ылан төлөттөрүөн сөп. Ирдэбил – эрэ/ойоҕо 36 сааһын туола илик буолуохтаах. Манна аҥардас төрөппүттэр эмиэ хапсаллар.
Бу көмө харчыны тутуллубут дьиэни, “новострокаҕа” кыбартыыраны атыылаһарга, дьиэни туттарга туһанар кыахтаах. Ипэтиэкэ ыларга маҥнайгы усунуос быһыытынан эбэтэр ипэтиэкэни сабарга угуохха сөп.
Ол гынан баран, эдэр ыал олорор усулуобуйатын тупсарарга наадыйар буолуохтаах. Кэргэнниилэр 42 кв.м. кыра иэннээх дьиэҕэ олорор эбэтэр оҕолоох түгэннэриигэр, дьиэ кэргэн хас биирдии чилиэнигэр 18 кв.м. кыра сир тиксэр буоллаҕына, бу көмөнөн туһанар бырааптанар.
Элбэх оҕолоох, кыаммат уонна инбэлиит оҕолоох ыаллар урутаан ылаллар. Сэртипикээт бэриллэр. Баан каартатыгар эбэтэр тутар хампаанньа счётугар түспүт харчыны 7 ый иһигэр туттуохтаахтар.
Ипэтиэкэ кирэдьиитин сабарга – 450 тыһ. диэри...
Өскөтүн эдэр ыалга 2019 сыл тохсунньу 1 күнүттэн 2030 сыл ахсынньы 31 күнүгэр диэри үһүс уонна онтон кэлэр оҕо төрөөтөҕүнэ, судаарыстыба ипэтиэкэ кирэдьиитин сорох чааһын сабар. Көмө харчы кээмэйэ – 450 тыһ. диэри.
Көмө төлөбүр баан счётугар түһэр. Ирдэбилэ – ипэтиэкэ дуогабара 2031 сыл от ыйын 1 күнүгэр түһэрсиллибит буолуохтаах.
Ыал буолууга
2024 сылтан ыла иккиэн 25 саастарын туола илик, аан бастаан ыал буолар эдэр дьоҥҥо 50 тыһ. солкуобай төлөнөр. Кинилэр Саха сиригэр бастайааннай олорор, Арассыыйа гражданнара буолуохтаахтар.
Бу биирдэ бэриллэр төлөбүр эдэр ыал саахсаламмыта 6 ый ааһа илик буоллаҕына, ананар. Сайабылыанньаны социальнай көмүскэл управлениетыгар, Элбэх өҥөнү оҥорор кииҥҥэ баран эбэтэр E-Yakutia портал нөҥүө бэриллэр.
Саҥа чэпчэтии: дьокутааттар сокуон ылыннылар
2026 сылтан оҕолоох ыалларга саҥа чэпчэтии киирэр. Дьокутааттар 178 №-дээх федеральнай сокуону ылыннылар.
Ирдэбилэ: үлэлиир төрөппүт икки уонна онтон элбэх сокуоннай сааһын туола илик оҕолоох (үөрэнэр буоллаҕына, 23 сааһыгар диэри) буоллаҕына, бу өҥөнөн туһанар. Ааспыт сылга хамнаһыттан 13%-наах НДФЛ нолуогу төлөөбүтэ ирдэнэр. Дьиэ кэргэн хас биирдии чилиэнигэр тиксэринэн, уопсай дохуоттара тиийинэн олоруу алын кээмэйин 1,5 төгүллээх кээмэйиттэн кыра буоллаҕына бэриллэр. Алимеҥҥа иэһэ суох буолуохтаах.
Чэпчэтии кээмэйэ төһөнүй? Өскөтүн ыал дохуота ыйдааҕы тииһинэн олоруу алын кээмэйиттэн 1,5 куоһарбат буоллаҕына, сылга төлөөбүт НДФЛ-тан 7 %-ны төнүннэриэн сөп. 2026 сылтан саҕалаан сыл аайы ылыахха сөп.
Маннык нолуок вычета төрөппүттэргэ иккиэннэригэр төлөнөр. Сайабылыанньаны 2026 сыл бэс ыйын 1 күнүттэн алтынньы 1 күнүгэр диэри сайабылыанньаны биэриэххэ сөп.
Бастакы оҕо төрөөтөҕүнэ
Бу көмө төлөбүр биирдэ бэриллэр. Бастакы оҕотун төрөппүт (иитэ ылбыт) дьахтарга эбэтэр бастакы оҕотун соҕотох иитэр аҕаҕа бэриллэр.
Оҕо 2019 сыл тохсунньу 1 күнүн кэнниттэн төрөөбүт буолуохтаах. Кээмэйэ: 1 зона – 55 694 солк., 2 зона – 46 650 солк.
Сайабылыанньа оҕо төрөөбүтэ 6 ый ааһа илигинэ бэриллэр.
Ийэ хапытаала
Иккис уонна онтон кэлэр оҕотун төрөппүт дьахтарга, ону тэҥэ, иккис уонна онтон кэлэр оҕотун соҕотох иитэр аҕаҕа бэриллэр.
Оҕо 2007 сыл тохсунньу 1 күнүн кэнниттэн төрөөбүт буолуохтаах (эбэтэр, оҕону иитэ ылыы туһунан суут быһаарыыта 2007 сыл тохсунньу 1 күнүттэн күүһүгэр киирбит буоллаҕына). Төрөппүттэр РФ гражданнара уонна Арассыыйаҕа бастайааннай олорор буолуохтаахтар.
Кээмэйэ: 202 643,96 солкуобай (дьиэ кэргэн бастакы оҕотугар Ийэ хапытаалын ылбыт буоллаҕына);
– 630 380,78 солкуобай (Ийэ хапытаалын 2019 сыл ахсынньы 31 күнүгэр диэри туһаныллыбатах буоллаҕына);
– 833 024,74 солк. (2020 сыл тохсунньу 1 күнүн кэнниттэн иккис оҕо төрөөбүт (иитэ ылыллыбыт) буоллаҕына.
Дьиэ кэргэҥҥэ бастакы, иккис оҕо тэҥинэн төрөөтөхтөрүнэ, 2024 сылга олохтоммут кээмэйинэн ылаллар — 833 024, 74 солкуобай.
Эрэгийиэннээҕи Ийэ хапытаала
Иккис оҕотун төрөппүт дьахтарга, ону тэҥэ, иккис оҕотун соҕотох иитэр аҕаҕа бэриллэр. Оҕо 2019 сыл тохсунньу 1 күнүн кэнниттэн төрөөбүт буолуохтаах. Федеральнай Ийэ хапытаалын сэртипикээтэ баар буолуохтаах.
Кээмэйэ: федеральнай Ийэ хапытаалын сууматын 30%-гар тэҥнэһэр:
– 189 114,24 солкуобай (оҕо 2020 сыл тохсунньу 1 күнүгэр диэри төрөөбүт буоллаҕына);
– 249 907,42 солкуобай оҕо 2020 сыл тохсунньу 1 күнүн кэнниттэн төрөөбүт буоллаҕына).
Сайабылыанньаны социальнай көмүскэл управлениетыгар, Элбэх өҥөнү оҥорор кииҥҥэ баран эбэтэр E-Yakutia портал нөҥүө бэриллэр.
“Үйэ оҕото”
2022-2027 сс. төрөөбүт хас биирдии оҕоҕо Ил Дархан өйөбүлэ – “Үйэ оҕото” – тус сыаллаах хапытаал туттарыллар. Кээмэйэ — 116756 солкуобай.
Биир кэлим (единай) босуобуйа
Өскөтүн дьиэ кэргэн кыаммат ыаллар ахсааннарыгар киирэр буоллаҕына, бу өҥөнөн туһанар бырааптаах. Сайабылыанньа биэрэр кэмҥэ оҕолор 3 саастарын туолбут, улахаттар 17-лэрин ааһа илик буолуохтаахтар. Өскөтүн оҕо төрөппүттэрэ арахсыбыт буоллахтарына, аҕата алимены сокуонунан төлүүрэ ирдэнэр. Хамсаабат баайга, учаастакка, массыынаҕа хааччах баар, ол барыта учуоттанар. Төлөбүр кээмэйэ эрэгийиэннээҕи ыйдааҕы тииһинэн олоруу кээмэйиттэн тутулуктаах. Ол 50, 75 уонна 100 %-нын ый аайы ылыахха сөп.
***
Эдэр ыалга көрүллэр көмө туһунан кылгастык сырдаттаха, итинник. Өбүгэлэрбит этэллэрин курдук, “ытаабат оҕону эмсэхтээбэттэр”. Онон, көмө баар эрдэҕинэ, туһанары туһанан хаалыах.
Диана КЛЕПАНДИНА.
Саҥа ыал буолбут эдэр дьон атахтарыгар тура охсоллоро уустук. Эдэр дьон бары бас билэр дьиэлээх-уоттаах буолбаттар, хамнас даҕаны баһыллан сыппат.
Ол гынан баран, судаарыстыба эдэр ыалга тугунан да көмөлөспөт диэн муҥхарарбыт табыллыбат. Ирдэбилгэ хапсар эрэ буол, балачча бырагыраамма баар. Эдэр ыал ааҕан туһанаарай диэн, судаарыстыба туох көмөнү оҥорорун тиһэн таһаарабыт.
Чэпчэтиилээх ипэтиэкэ
Икки эдэр киһи көрсөн-таптаһан ыал буоллулар да, бас билэр дьиэлэнэр-уоттанар туһунан толкуйдаабатынан бараллар. Ол сөп: дьиэ-уот туттан, оҕо-уруу төрөтөн нус-бааччы олоххо тардыһаллар. Хамсаабат баай – эдэр ыал инникигэ олоҕор далаһа буолар хапытаала. Билигин эдэр ыал дьиэ туттарыгар эбэтэр атыылаһарыгар судаарыстыба хас да суол көмөнү оҥорор. Ол курдук, чэпчэтиилээх ипэтиэкэ, социальнай төлөбүр (харчынан) уонна кирэдьиит сорох чааһын төлөөһүн.
Уһук Илин ипэтиэкэ
Уһук Илин ипэтиэкэтэ 5 сыллааҕыта киирбитэ. Баара-суоҕа 2 %-ҥа ипэтиэкэ биэрэ буолбуттарыгар соһуйбуппут. Эдэр ыал бөҕө саҥа дьиэлэмитэ. Ону кытта дьиэ сыаната үллэ-балла өрө барбыта.
2024 сылга түмүктэниэхтээҕэ эрээри, быйыл болдьоҕун 2030 сылга диэри уһаттылар. Бырыһыана уруккунан хаалла, ол 2 %-ҥа тэҥнэһэр. Маҥнайга усунуоһа – 20-30 % (баантан тутулуктаах). 30 сылга 9 мөл. солкуобайа ипэтиэкэ ылыахха сөп. Сүрүн усулуобуйата – эдэр дьон 36 саастарын туола илик буолуохтаахтар.
Дьэ, бу бэрт барыыстаах ипэтиэкэ. Билиҥҥи ырыынакка холуйдахха, “рассрочкаҕа” тэҥнээх. Онон, үлэлээтэр ханнык диэн күлүкпүтүгэр имнэнэбит.
Дьиэ кэргэн ипэтиэкэтэ
Дьиэ кэргэн ипэтиэкэтигэр киирсэн 6 %-ҥа дьиэ туттуохха, кыбартыыра атыылаһыахха сөп. Былырыын болдьоҕун 2030 сылга диэри уһаппыттара. Усулуобуйатыгар уларытыылары киллэрбиттэрэ: 6-гар диэри саастаах оҕолоох эбэтэр сокуоннай саастарын ситэ илик икки оҕолоох (“новостройкаҕа” кыбартыыра атыылаһарга, кэккэ ирдэбиллээх) дьиэ кэргэн. Инбэлиит оҕолоох ыал эмиэ туһанар бырааптаах. Урукку сылларга 2-3 оҕолоох ыаллар эрэ туһанар кыахтаахтара.
Маҥнайгы усунуоска ийэ хапытаалын туһаныахха сөп.
Дьиэ атыылаһарга көмө харчы
Арассыыйаҕа олорор эдэр ыал (оҕолоох да, оҕото суох да буолара оруолу оонньообот) дьиэтин сыанатын 30-35 % судаарыстыбаттан көмө харчы ылан төлөттөрүөн сөп. Ирдэбил – эрэ/ойоҕо 36 сааһын туола илик буолуохтаах. Манна аҥардас төрөппүттэр эмиэ хапсаллар.
Бу көмө харчыны тутуллубут дьиэни, “новострокаҕа” кыбартыыраны атыылаһарга, дьиэни туттарга туһанар кыахтаах. Ипэтиэкэ ыларга маҥнайгы усунуос быһыытынан эбэтэр ипэтиэкэни сабарга угуохха сөп.
Ол гынан баран, эдэр ыал олорор усулуобуйатын тупсарарга наадыйар буолуохтаах. Кэргэнниилэр 42 кв.м. кыра иэннээх дьиэҕэ олорор эбэтэр оҕолоох түгэннэриигэр, дьиэ кэргэн хас биирдии чилиэнигэр 18 кв.м. кыра сир тиксэр буоллаҕына, бу көмөнөн туһанар бырааптанар.
Элбэх оҕолоох, кыаммат уонна инбэлиит оҕолоох ыаллар урутаан ылаллар. Сэртипикээт бэриллэр. Баан каартатыгар эбэтэр тутар хампаанньа счётугар түспүт харчыны 7 ый иһигэр туттуохтаахтар.
Ипэтиэкэ кирэдьиитин сабарга – 450 тыһ. диэри...
Өскөтүн эдэр ыалга 2019 сыл тохсунньу 1 күнүттэн 2030 сыл ахсынньы 31 күнүгэр диэри үһүс уонна онтон кэлэр оҕо төрөөтөҕүнэ, судаарыстыба ипэтиэкэ кирэдьиитин сорох чааһын сабар. Көмө харчы кээмэйэ – 450 тыһ. диэри.
Көмө төлөбүр баан счётугар түһэр. Ирдэбилэ – ипэтиэкэ дуогабара 2031 сыл от ыйын 1 күнүгэр түһэрсиллибит буолуохтаах.
Ыал буолууга
2024 сылтан ыла иккиэн 25 саастарын туола илик, аан бастаан ыал буолар эдэр дьоҥҥо 50 тыһ. солкуобай төлөнөр. Кинилэр Саха сиригэр бастайааннай олорор, Арассыыйа гражданнара буолуохтаахтар.
Бу биирдэ бэриллэр төлөбүр эдэр ыал саахсаламмыта 6 ый ааһа илик буоллаҕына, ананар. Сайабылыанньаны социальнай көмүскэл управлениетыгар, Элбэх өҥөнү оҥорор кииҥҥэ баран эбэтэр E-Yakutia портал нөҥүө бэриллэр.
Саҥа чэпчэтии: дьокутааттар сокуон ылыннылар
2026 сылтан оҕолоох ыалларга саҥа чэпчэтии киирэр. Дьокутааттар 178 №-дээх федеральнай сокуону ылыннылар.
Ирдэбилэ: үлэлиир төрөппүт икки уонна онтон элбэх сокуоннай сааһын туола илик оҕолоох (үөрэнэр буоллаҕына, 23 сааһыгар диэри) буоллаҕына, бу өҥөнөн туһанар. Ааспыт сылга хамнаһыттан 13%-наах НДФЛ нолуогу төлөөбүтэ ирдэнэр. Дьиэ кэргэн хас биирдии чилиэнигэр тиксэринэн, уопсай дохуоттара тиийинэн олоруу алын кээмэйин 1,5 төгүллээх кээмэйиттэн кыра буоллаҕына бэриллэр. Алимеҥҥа иэһэ суох буолуохтаах.
Чэпчэтии кээмэйэ төһөнүй? Өскөтүн ыал дохуота ыйдааҕы тииһинэн олоруу алын кээмэйиттэн 1,5 куоһарбат буоллаҕына, сылга төлөөбүт НДФЛ-тан 7 %-ны төнүннэриэн сөп. 2026 сылтан саҕалаан сыл аайы ылыахха сөп.
Маннык нолуок вычета төрөппүттэргэ иккиэннэригэр төлөнөр. Сайабылыанньаны 2026 сыл бэс ыйын 1 күнүттэн алтынньы 1 күнүгэр диэри сайабылыанньаны биэриэххэ сөп.
Бастакы оҕо төрөөтөҕүнэ
Бу көмө төлөбүр биирдэ бэриллэр. Бастакы оҕотун төрөппүт (иитэ ылбыт) дьахтарга эбэтэр бастакы оҕотун соҕотох иитэр аҕаҕа бэриллэр.
Оҕо 2019 сыл тохсунньу 1 күнүн кэнниттэн төрөөбүт буолуохтаах. Кээмэйэ: 1 зона – 55 694 солк., 2 зона – 46 650 солк.
Сайабылыанньа оҕо төрөөбүтэ 6 ый ааһа илигинэ бэриллэр.
Ийэ хапытаала
Иккис уонна онтон кэлэр оҕотун төрөппүт дьахтарга, ону тэҥэ, иккис уонна онтон кэлэр оҕотун соҕотох иитэр аҕаҕа бэриллэр.
Оҕо 2007 сыл тохсунньу 1 күнүн кэнниттэн төрөөбүт буолуохтаах (эбэтэр, оҕону иитэ ылыы туһунан суут быһаарыыта 2007 сыл тохсунньу 1 күнүттэн күүһүгэр киирбит буоллаҕына). Төрөппүттэр РФ гражданнара уонна Арассыыйаҕа бастайааннай олорор буолуохтаахтар.
Кээмэйэ: 202 643,96 солкуобай (дьиэ кэргэн бастакы оҕотугар Ийэ хапытаалын ылбыт буоллаҕына);
– 630 380,78 солкуобай (Ийэ хапытаалын 2019 сыл ахсынньы 31 күнүгэр диэри туһаныллыбатах буоллаҕына);
– 833 024,74 солк. (2020 сыл тохсунньу 1 күнүн кэнниттэн иккис оҕо төрөөбүт (иитэ ылыллыбыт) буоллаҕына.
Дьиэ кэргэҥҥэ бастакы, иккис оҕо тэҥинэн төрөөтөхтөрүнэ, 2024 сылга олохтоммут кээмэйинэн ылаллар — 833 024, 74 солкуобай.
Эрэгийиэннээҕи Ийэ хапытаала
Иккис оҕотун төрөппүт дьахтарга, ону тэҥэ, иккис оҕотун соҕотох иитэр аҕаҕа бэриллэр. Оҕо 2019 сыл тохсунньу 1 күнүн кэнниттэн төрөөбүт буолуохтаах. Федеральнай Ийэ хапытаалын сэртипикээтэ баар буолуохтаах.
Кээмэйэ: федеральнай Ийэ хапытаалын сууматын 30%-гар тэҥнэһэр:
– 189 114,24 солкуобай (оҕо 2020 сыл тохсунньу 1 күнүгэр диэри төрөөбүт буоллаҕына);
– 249 907,42 солкуобай оҕо 2020 сыл тохсунньу 1 күнүн кэнниттэн төрөөбүт буоллаҕына).
Сайабылыанньаны социальнай көмүскэл управлениетыгар, Элбэх өҥөнү оҥорор кииҥҥэ баран эбэтэр E-Yakutia портал нөҥүө бэриллэр.
“Үйэ оҕото”
2022-2027 сс. төрөөбүт хас биирдии оҕоҕо Ил Дархан өйөбүлэ – “Үйэ оҕото” – тус сыаллаах хапытаал туттарыллар. Кээмэйэ — 116756 солкуобай.
Биир кэлим (единай) босуобуйа
Өскөтүн дьиэ кэргэн кыаммат ыаллар ахсааннарыгар киирэр буоллаҕына, бу өҥөнөн туһанар бырааптаах. Сайабылыанньа биэрэр кэмҥэ оҕолор 3 саастарын туолбут, улахаттар 17-лэрин ааһа илик буолуохтаахтар. Өскөтүн оҕо төрөппүттэрэ арахсыбыт буоллахтарына, аҕата алимены сокуонунан төлүүрэ ирдэнэр. Хамсаабат баайга, учаастакка, массыынаҕа хааччах баар, ол барыта учуоттанар. Төлөбүр кээмэйэ эрэгийиэннээҕи ыйдааҕы тииһинэн олоруу кээмэйиттэн тутулуктаах. Ол 50, 75 уонна 100 %-нын ый аайы ылыахха сөп.
***
Эдэр ыалга көрүллэр көмө туһунан кылгастык сырдаттаха, итинник. Өбүгэлэрбит этэллэрин курдук, “ытаабат оҕону эмсэхтээбэттэр”. Онон, көмө баар эрдэҕинэ, туһанары туһанан хаалыах.
Диана КЛЕПАНДИНА.
0
0
0
0
0
0
