Общество

Сүргэни көтөҕөр тэрээһиннэр

Кулун тутар 20 күнүгэр, Сайсары күөлгэ эрэгийиэннээҕи Табаһыттар оонньуулара ыытылынна. Табаһыттар оонньууларыгар 19 улуустан хамаандалар көхтөөхтүк кытыннылар. Көрөөччү болҕомтотун  сыарҕалаах уонна уучаҕынан сүүрдүү, маамыктаны быраҕыы, табанан хайыһардаах сүүрүү, эстэпиэтэ күрэҕэ тарта. Ыраах улуустартан ыалдьыттар бэртээхэй кэнсиэри көрдөрдүлэр, быыстапкалары туруордулар, ыалдьыттары ураһаларыгар күндүлээтилэр. Тэрээһин сүргэни көтөҕөр бэртээхэй сэлэлээн хаамыыттан саҕаланна. Өрөспүүбүлүкэ Ил Дархана Айсен Николаев ити күн Сайсарыга ыытыллыбыт улахан түһүлгэҕэ сылдьан табаһыттары кытта көрсүстэ, үлэни-хамнаһы билистэ.   

Ыраах сиртэн ыалдьыттар

Табаһыттар оонньууларыгар ыытыллар алта араас көрүҥ күрэхтэһиигэ 70 эр киһи уонна дьахталлар күөн көрүстүлэр. Бэлэмнэнии үлэ хас даҕаны ый устата ыытыллыбыт, аҥаардас табалары Дьокуускайга тиэрдии туспа үлэ буолара саарбахтаммат. Ол курдук, күөн күрэскэ анаан Булуҥтан уонна Эбээн Бытантайтан табаларын сөмөлүөтүнэн аҕалбыттара. Онтон атын улуустар сиринэн тиэйэн аҕалтаабыттар.

Булуҥтан сылдьар дэлэгээт Петр Никитин кэпсииринэн, кинилэр 18 табаны сөмөлүөтүнэн аҕалбыттар: “Табаларбытын тиэйэн аҕаларга кэпсэтиини улууспут дьаһалтата уонна министиэристибэлэр эрдэттэн ыыппыттара. Мин Күһүүртэн “Булуҥ” МУП үһүс ыстаадатын табаһытабын. Уопсайа улуустан 6 табаһыт буолан кэллибит. Маны сэргэ чуум үлэһиттэрэ бааллар. «Көс олохтоох дьиэ кэргэн» өрөспүүбүлүкэтээҕи күрэххэ улууспут чиэһин 5 оҕолоох Дьячковскайдар көмүскүөхтэрэ. Кинилэргэ бары биир дьиэ кэргэн курдук көмө буола сылдьабыт”, – диэн күрэхтэһии иннинэ кэпсээтэ.  

Сайсары күөлгэ бу күн көрөөччүлэр тоҕуоруһа муһуннулар. Биир дойдулаахтарын өйүү, улуустар быыстапкаларын көрө Кэбээйиттэн анаан-минээн кэлбит Пелагея Николаева санаатын маннык үллэстэр:

“Мин Өймөкөөн улууһун Үчүгэй бөһүөлэгиттэн төрүттээхпин. Бүгүҥҥү үөрүүлээх күҥҥэ дьиэ кэргэммин, оҕолорбун кытары кэллим. Астынныбыт аҕай. Бэйэм Кэбээйи улууһугар үлэлии сылдьабын, ол эрээри бу улахан таһымнаах тэрээһини куоттарбакка, эрдэттэн үлэбиттэн көҥүллэтэн кэллим. Биир дойдулаахтарбын, оскуолаҕа үөрэммит доҕотторбун, бииргэ төрөөбүттэрбин көрсөн үөрүүм үгүс. Тэрээһиҥҥэ кэтэ сылдьар норуоппут национальнай таҥаһын эдьийиим, улууспутугар биллэр иистэнньэҥ, ыстаада үлэһитэ Анна Винокурова тикпитэ. Биһиги дьиэ кэргэммит ыстаадалары кытары ыкса сибээстээхпит. Эдьиийбин кытары, бииргэ төрөөбүт быраатым Петя ыстаадаҕа үлэлиир. Хомойуох иһин, кини бу улахан тэрээһиҥҥэ сатаан кэлбэтэ. Куорат киинигэр, ытык-мааны Сайсары күөл туонатыгар ыытыллыбыта ураты суолталаах дии саныыбын. Киэҥ-нэлэмэн, мууһунан бүрүллэ сытар буолан, көрөөччүлэргэ, кыттааччыларга табыгастаах сири булбуттар. Бу иннинэ Дьокуускай куорат ипподромугар буолбута, онно эмиэ сылдьыбытым”.

Таба сүүрдүүтэ

Саамай күүтүүлээх түгэн — таба сүүрдүүтэ. Көрөөччүлэр  сүүрдэр суолу кыйа төгүрүччү оһуор ситимин курдук субуллан турдулар. Табаһыттар да, табалар да тыҥааһыннаахтык кииристилэр. Ыалдьааччылар хаһыылара-ыһыылара, табаһыттар элээрдиилэрэ -- көрөргө бэрт да бэрт. Табалар барахсаттар көнө туундара ньуурунан сүүрэ үөрүйэхтэрэ биллэр. Эргиирдэргэ сыыһа-халта үктэнэн трассаттан тахсыылара даҕаны баар буолла. Онон чахчы сүүрэ үөрэхтээх, табаһыт эрчимнээх илиитин истэ үөрүйэх, соруйарын хоту муҥ кыраайынан түһүммүт кыайыылаах таҕыста дии санаатым.

Ол курдук, эр дьоҥҥо табанан сүүрдүүгэ Эбээн Бытантайтан сылдьар хамаанда лаппа эрдэ кэлэн кыайыы өрөгөйүн биллэ. Эдэр табаһыттарга настаабынньык Афанасий Константинович табалара эрдэ кэлбититтэн үөрүүтүн маннык үллэстэр: “Мин эдэр табаһыттарга өр сыл настаабынньыктыыбын, онно бары даҕаны табаны сүүрдэргэ үөрүйэхтэр. Улуустан 14 табаны илдьэ кэллибит. Ыксаллаахтык хомуммут буоламмыт, улахан анаан бэлэмнэнии суох этэ. Ол эрээри, сүүрүк табалары мунньан аҕалбыт буолан улахан ыарахаттары көрсүбэтибит”.

Оттон дьахталларга таба сүүрдүүтүгэр кыттыбыт Любовь Ощеина: “Мин кыра сааспыттан табаны билэн, бүөбэйдээн, миинэн улааппытым. Бэйэбин өйдүүрбүттэн табаҕа хатааһылыырым, сыарҕалаах сүүрдэрим. Кэлин араас күрэхтэһиилэргэ кыттан кыайыы өрөгөйүн да билэн турабын. Ол курдук, Өймөкөөҥҥө ыытыллар күрэхтэһиилэргэ хас да төгүл чөмпүйүөннээбитим. Билигин кыралаан ыччаты үөрэтэбин”, - диэн сүүрдүү иннинэ кэпсээтэ.

Булуҥ Найбатыттан сылдьар Николай Руфов эмиэ таба сүүрдүүтүн кыттыылааҕа. “Мин “Приморскай” МУП табаһыта буолабын, дэлэгээссийэҕэ киллэрбиттэригэр олус үөрбүтүм, долгуйбутум. Таба сүүрдүүтүгэр кыахпынан кытынным. Бу тэрээһиҥҥэ табаларбытын анаан-минээн аҕаллыбыт. Улууспутугар таба иитиитинэн үс улахан муниципальнай унитарнай тэрилтэ дьарыктанар: “Булуҥ”, “Борогонскай” уонна “Приморскай”. Онон, үс хамаанданы туруордубут”,  - диэн кэпсиир.

Муҥутуур кыайыылаахтар

Муҥутуур кыайыылааҕынан Эбээн Бытантантай 1-кы хамаандата буолла. Кинилэр АЛРОСА хампаанньа «Уралын» күлүүһүн туттулар. Иккис миэстэни ылбыт Томпо улууһун хамаандата Ил Түмэн дьокутаата Виктор Лебедев туруорбут УАЗ-фургон массыынатын күлүүһүн ыллылар. Быйыл Виктор Лебедев туруорбут бирииһин аҕата, табаһыт Николай Христофорович Лебедев туттарда.

Үһүс миэстэҕэ Эбээн Бытантай улууһун 3-с хамаандата таҕыста уонна тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтэ туруорбут «Буран» көлө кэмпилиэгинэн наҕараадаланна.

Манна даҕатан бэлиэтээтэххэ, Виктор Лебедев таба иитиитинэн дьарыктанар дьиэ кэргэҥҥэ улааппыта. Онон Аартыка улуустарын, табаһыттар күннэтэ көрсөр кыһалҕаларын ис иһиттэн билэр норуот дьокутаата үгэстэри, көлүөнэлэр ситимнэһиилэрин, култуураларын харыстааһыҥҥа туһуланар бырайыактары куруук өйүүр. Бу кини бастакы улахан туруорбут бирииһэ буолбатах. Икки сыллааҕыта «Көс олохтоох дьиэ кэргэн» өрөспүүбүлүкэтээҕи куонкурус кыайыылаахтарыгар бириис быһыытынан бэйэтиттэн 1 мөл.солк. туттарбыта.

Бу курдук табаһыттар оонньуулара бэрт тэрээһиннээхтик ыытылынна. Сааскы үөрүүлээх күннэр кыттыбыт дьон өйүгэр-санаатыгар умнуллубат үтүө өйдөбүлү хааллардылар.

Ааптар хаартыскаҕа түһэриилэрэ.