Общество

Нам улууһун Бастакы Хомустаах нэһилиэгэр Мария Михайловна уонна Петр Иванович Муксуновтар диэн элбэх оҕолоох дьиэ кэргэн олорор. Тыа ыалын сиэринэн кинилэр тыа хаһаайыстыбатынан дьарыктаналлар, сүөһүнү-сылгыны, көтөрү  иитэллэр, хортуоппуйу уонна оҕуруот аһын олордоллор. Былырыын социальнай хантараак түһэрсэннэр, 400 тыһыынча солкуобайы ылбыттар. Ол харчыларынан ыаллыы Үөдэй нэһилиэгиттэн, Алла Борисовна Бережнева салайар бааһынай хаһаайыстыбатыттан, үс ыанар ынаҕы уонна биир тыһаҕаһы  ылбыттар. Бу туһунан ыал ийэтэ маннык кэпсиир:

-- Саҥа тыһаҕаспыт уонна ынахтарбыт төрөөтүлэр. Австралийскай сэмэнтээл хааннаах буоланнар, олус үүттээхтэр. Билиҥҥи туругунан тоҕус ыанар ынахтаахпыт, инньэ гынан, сүөһүбүт ахсаана кыралыын-улаханныын барыта 30-ча буолла. Сыл ахсын хас биирдии ыанар ынахха субсидия төлөнөр, ону таһынан, нэһилиэнньэҕэ үүт, сүөгэй, арыы атыылыыбыт. Төрүөх быйыл этэҥҥэ буолла, биир ынахпыт игирэ ньирэйдэннэ. Иллэрээ сыл эмиэ игирэлэри төрөтө сылдьыбыта. Саҥа ынахтарбыт олохтоох килиимэккэ үөрэммит Австралийскай сэмэнтээл боруодалар. Олус үүттээхтэр, сымнаҕастар. Хотоммут сүөһүбүтүгэр сөп. Уон түөрт сыллааҕыта бэйэбит туттубуппут. Оччолорго саҥа биһирэнэн, үлэ эбийиэктэрин тутууга киэҥник туһаныллан эрэр матырыйаалларынан туттаммыт, хотоммут изовер бүрүйүүлээх, ол кэннэ изоспаннаах, тас өттө тимир илиистэринэн сабыылаах. Муостата төгүрүк мас, инньэ гынан, сүөһүлэр кураанах сиргэ сыталлар. Хотон иһэ отой сиигирбэт, тыал курдат үрбэт уонна туруорбах мас хотон курдук, сыл ахсын сыбаммат. Онон дьэ, абыранныбыт. Ынахтарбытын илиинэн ыыбыт. Дьиҥинэн, ыыр аппарааттары атыыласпыппыт эрээри, электро-уоппут кыамтата кыра буолан,  билиҥҥитэ туһана иликпит. Бу ынахтарбытын таһынан «Дайар» бааһынай хаһаайыстыбатыгар үс биэлээхпит. Кууруссалардаахпыт.  Бөһүөлэктэн тэйиччи, Тиит Арыы диэн сиргэ сайылыктаахпыт. Онно барыта икки гектардаах сиргэ хортуоппуй олордобут, бу соторутааҕыта ыһыы үлэтин үмүрүттүбүт.

Оттон оттуурбутугар сөптөөх тиэхиньикэлээхпит. Ходуһабыт бөһүөлэктэн  ырааҕа суох буолан, олус табыгастаах. Оттуурбутугар тастан биригээдэлэри наймыласпаппыт, бэйэбит күүспүтүнэн кыайабыт. Оҕолорбутун кыра эрдэхтэриттэн батыһыннара сылдьан үлэҕэ үөрэппиппит, билигин борбуйдарын көтөҕөн, улахан көмө дьоно буоллулар, – диэн Мария Михайловна үөрэ-көтө кэпсээтэ.   

Муксуновтар «Биэс уонна онтон элбэх оҕолоох дьиэ кэргэни олорор дьиэнэн-уотунан хааччыйыы» диэн бырагырааманан быйыл Дьокуускай куоракка икки хостоох кыбартыыраны ыланнар, үөрүүлэрэ үрдэ суох. Уочараттарын 14 сыл устата кэтэспиттэр. Кинилэр сэттэ оҕолоохтор, икки уол уонна биэс кыыс. Улахан оҕолоро номнуо 30 саастарын ааспыттар, үс кыра кыыстара оскуолаҕа үөрэнэллэр. Инньэ гынан, бу бырагырааманан туһаммыттара Дьокуускайга үөрэнэр оҕолоругар бэрт табыгастаах буолан биэрбит.

– Биһиги курдук, аҥаардас сүөһү иитиитинэн эрэ олорор тыа дьоно ипэтиэкэ кирэдьиитин ылаллара уустук. Онон, кэтэһиилээх кыбартыырабыт болдьообут курдук, дьэ, саамай наадыйар кэммитигэр кэллэ диэн олус үөрэбит уонна түгэнинэн туһанан, Үлэ уонна социальнай көмүскэл министиэристибэтигэр улахан махтал тылларын тиэрдэбит, -- диир ыал ийэтэ.  

Элбэх оҕолоох ыал ийэтин дьарыга элбэҕэ сөхтөрдө. Ол курдук, сайын тэпилииссэтигэр оҕуруот аһын олордор уонна дьиэтин таһын араас сибэккилэринэн киэргэтэр. Оҕуруот аһын уонна сибэкки арассаадатын саас эрдэттэн саҕалаан олордор итиэннэ бэйэтэ олордоруттан ордубутун  атыылыыр эбит. Холобур, быйыл оҕурсуу арассаадатын 100 устууканы батарбыт. Ити биллэн турар, улахан дохуоту аҕалбат эрээри, дууһаны сымнатарга, хараҕы үөрдэргэ оҕо сааспыттан сөбүлүүр дьарыгым диир. Ийэтэ «Нам» сопхуоска агрономнаабыт, онон билиитин-көрүүтүн, сатабылын кыыһыгар кыра сааһыттан иҥэрбит.  Кэпсэтиибит түмүгэр маннык эттэ:

-- Саха оҕото тыа хаһаайыстыбатыгар сыстаҕас, үлэҕэ-хамнаска сатабыллаах буолуохтаах. Бу биһиги өбүгэлэрбититтэн кэлбит үгэс. Оннук толкуйунан, сайын ахсын лааҕыр тэрийэн, оҕолору үүнээйилэри көрөргө-истэргэ үөрэтэбит. Дьиэ кэргэнинэн араас тэрээһиннэргэ кыттабыт. 2019 сыллаахха «Тыа сирин бастыҥ ыала» куонкуруска кыттан, иккис миэстэни ылбыппыт.  Былырыын Ил Дархан Айсен Николаев приемугар киирэ сылдьыбыппыт, олус истиҥник сэһэргэспиппит, хаһаайыстыбабыт туһунан кэпсээбиппит, туох  кыһалҕалаахпытын билиһиннэрбиппит. Эдэр дьоҥҥо тыа хаһаайыстыбатынан дьарыктанартан, элбэх оҕолонортон толлубаттарыгар сүбэлиибин. Судаарыстыба биэрэр өйөбүлүнэн туһаныҥ, киирсэн иһиҥ!