Общество

Устуоруйаны сэгэттэххэ

Устуоруйаны сэгэтэн көрдөххө, Минин уонна Пожарскай норуодунай этэрээттэрэ Москубаны босхолооһуннара бу улахан сабыытыйа. Бу биһиги устуоруйабытыгар монарх эбэтэр байыаннай элиитэ буолбакка, уопсастыба бэйэтэ судаарыстыба дьылҕатын быһаарбыт сэдэх холобурунан буолар. Эргиэмсик уонна кинээс, сулууспалаах киһи уонна уус — кинилэр араас итэҕэллээх уонна омугунан атын эрээрилэр, уопсай дьыала туһугар бэрт былдьаһыыны умнан туран, сомоҕолоһорго сөбүлэспиттэрэ.

Арассыыйаҕа, сүҥкэн этническэй уонна итэҕэлинэн уратылардаах дойдуга, бу устуоруйа кэрдиис кэмэ, сабыытыйа улахан суолталаммыта. Билигин өссө саҥалыы тыыннанна. Тас күүстэр дойду ис утарсыыларын, норуоттар эбэтэр эрэгийиэннэр икки ардыларыгар атааннаһыыны көбүтэ сатыыр кэмнэригэр, бу бырааһынньык суолтата өссө үрдээтэ. Судаарыстыба сүбэрүнүтүөтүн бөҕөргөөһүнэ аармыйанан уонна экэниэмикэнэн эрэ буолбакка, дьон-сэргэ, норуоттар бэйэ-бэйэлэрин кытта биир тылга кэлэр кыахтарыттан эмиэ улахан тутулуктааҕын туоһулуур.

Сомоҕолоһуу: Арассыыйа уопута

Арассыыйа күүһэ хас биирдии норуот уратытын хаалларан туран, биир гражданстволаах буолууну ылыммытыгар сытар. Тус хоту 50 кыраадыс тымныыга дьиэ тутааччы саха уонна Дон кытылыгар итии күн анныгар сэлиэһинэй үүннэрэр хаһаак тыллара атын-атын буолуохтарын сөп, ол эрээри, кинилэр бэйэлэрин биир сомоҕо, биир ситим, биир норуот быһыытынан билинэллэр.

Сылтан сыл бу этии кэрэ тыллар эрэ буолбакка, дьиҥ олоххо баар чахчы буолан иһэллэр. Пандемия кэмигэр уонна улахан инфраструктура бырайыактарын олоххо киллэриигэ дойдуну тилийэ көппүт үтүө көмөһүттэр хамсааһыннара көрдөрбүттэринэн, бэйэ-бэйэҕэ көмөлөһүү бу халлааны дойҕохтуур сыаннас буолбатах, дьиҥ олоххо баар быраактыканан буолар. Киин Арассыыйа олохтоохторо Тываҕа халаантан эмсэҕэлээбиттэргэ гуманитарнай көмөнү, Югра нефтяниктара бүрээттэргэ православнай таҥара дьиэтин тутарга үп хомуйар түгэннэрэ бу Минин уонна Пожарскай идиэйэлэрин олоххо киириитинэн буолар.

Арассыыйа норуоттарын сомоҕолоһуутун туһунан телемост

Арассыыйаҕа — Норуоттар сомоҕолоһууларын сылыгар — Дьокуускайга өрөспүүбүлүкэтээҕи медиа-кииҥҥэ «Арассыыйа патриотизмын төрүтүн быһыытынан нассынаалынай сомоҕолоһуу» диэн ураты тэрээһин буолан ааста. Телемост пуорматынан ыытыллыбыт көрсүһүү дойду түөрт эрэгийиэнин: Москубаны, Татарстааны, Саха Сирин уонна Луганскай Норуодунай Өрөспүүбүлүкэни биир ситимҥэ холбоото.

Телемост сүрүн соругунан эрэгийиэннэр икки ардыларыгар ураты устуоруйалаах, итэҕэллээх уонна үгэстээх сирдэр биир тыыннаах кэпсэтиилэрин тэрийиинэн буолла. Москубатааҕы устуудьуйаны РФ Бэрэсидьиэнигэр омуктар икки ардыларынааҕы сыһыаннаһыылар Сэбиэттэрин Президиумун чилиэнэ Владимир Зорин иилээн-саҕалаан ыытта. Кинини кытта судаарыстыбаннай нассынаалынай бэлиитикэ хамыыһыйатын эппиэттиир сэкирэтээрэ Андрей Худолеев, МФЮА ректора Алексей Забелин, РФ Бэрэсидьиэнин ис бэлиитикэҕэ салалтатын үлэһиттэрэ уонна Духуобунай мунньах салайааччылара кытыннылар.

Саха Сирин аатыттан дэлэгээссийэни Ил Түмэн Бэрэссэдээтэлин солбуйааччы, Ассамблея эрэгийиэннээҕи салаатын бэрэссэдээтэлэ Афанасий Владимиров салайда.

СӨ тас сибээскэ уонна норуоттар дьыалаларыгар миниистирэ Гаврил Кириллин, байыаннай дьайыы кыттыылааҕа Александр Максимов, Норуоттар доҕордоһууларын дьиэтин дириэктэрэ Антонида Корякина, Саха епархиятын култуураҕа отделын салайааччыта, иерей Виталий Беликов уонна «Сахафильм» киинэ хампаанньатын салайааччыта Алексей Егоров кытыннылар.

Афанасий Владимиров Москубаны, Татарстааны, Саха Сирин уонна Луганскай Норуодунай Өрөспүүбүлүкэни Норуоттар сомоҕолоһууларын сылыгар холбообут телемост суолтатын туһунан: «Саха Сиригэр 135 омук олорор. Хас биирдиилэрэ уратылаахтар, ол эрээри биһиги норуоттар бары бэйэ-бэйэлэрин ытыктаһалларын, биир санаанан салайтаран олороллорун туһугар үлэлиибит», – диэн эттэ.

Саха Сирэ бырааттыы эрэгийиэннэргэ Аартыка норуоттарын култууратын харыстааһын, Ыһыах бырааһынньыга, Саха епархиятын ыччаты кытта үлэтэ, саха киинэтин феномена уонна дойду көмүскэлигэр норуот кылаатын туһунан кэпсээтэ.

Өрөспүүбүлүкэбит баай устуоруйа-култуура нэһилиэстибэтигэр тирэҕирэн, эрэгийиэннэр икки ардыларынааҕы бииргэ үлэлэһиини бөҕөргөтөр. Бу туһунан миниистир Гаврил Кириллин кэпсээтэ. Кини этэринэн, норуот сомоҕолоһуутун бөҕөргөтөр судаарыстыбаннай бэлиитикэ чэрчитинэн, өрөспүүбүлүкэ Татарстааны, Уһук Илин эрэгийиэннэри, Дагестааны уонна РФ саҥа субъектарын кытта бигэ гуманитарнай ситими олохтуур.

Сүрүн көҕүлээһиннэр истэригэр Казань куоракка Саха Сирин павильонун арыйыы, «Улуу ситиһиилэр суоллара» бырайыак, «Доҕордоһуу пуойаһа: Кыайыыга иннибит диэки!» култуурунай-сырдатар бырайыак, «Кулаковскайтан Гамзатовка диэри» эрэгийиэннэр икки ардыларынааҕы бырайыак киирэллэр.

Ураты болҕомто гуманитарнай көмөҕө ууруллар. 2022 сылтан Саха Сирин исписэлиистэрэ ДНӨ-ҕэ чөлүгэр түһэрэр үлэни ыыталлар, манна Саха Сирин балыыһаларын салаалара үлэлииллэр. Ону таһынан, өрөспүүбүлүкэбит «Өйдөбүнньүк бастионнара» диэн патриотическай бырайыага дьон-сэргэ сэҥээриитин ылла уонна Тверь уобалаһыгар Ф.М. Охлопков аатынан байыаннай-патриотическай лааҕыр үлэлиир.

«Биһиги култуура уонна айар-тутар бырайыактар көмөлөрүнэн үтүө үгэстэрбитигэр ытыктабыллаах сыһыаны уонна биир санаанан салайтаран, көҥүл уонна сомоҕо Арассыыйаны тутабыт, манна Аартыка уонна Уһук Илин сүрүн оруолу оонньууллар», — диэн миниистир тоһоҕолоон эттэ.

Телемост түмүгүнэн кыттааччылар эрэгийиэннэр икки ардыларыгар кэпсэтиини салгыы ыытар наадатын бэлиэтээтилэр уонна ыччат бэлиитикэтин, култуураны уонна устуоруйа өйдөбүнньүгүн харыстааһыҥҥа бииргэ үлэлэһиини сайыннарарга быһаарыстылар.

Тэрээһиннэр

Сэтинньи 4 күнүн бырааһынньыгар урукку сыллардааҕы кэнсиэртэр, фольклорнай ансаамбыллар оннуларыгар кырасдааныскай көҕүлээһиннэргэ болҕомто ууруллуоҕа. Устуоруйаны чөлүгэр түһэрии, аһымал марафоннара, устуоруктар аһаҕас лиэксийэлэрэ, норуоттар куукуналарын бэстибээллэрэ ыытыллыахтара.

Норуот сомоҕолоһуутун күнэ бу көннөрү өрөбүл күн эрэ буолбатах. Бу – дойдубут түмсүүтэ, сомоҕолоһуута. Баар балаһыанньаны утары биир санаанан салайтаран, Арассыыйа норуоттара сомоҕолоһон, түмсэн, Кыайыы биһиэнэ буолуоҕа!

Галина МАТВЕЕВА.

Хаартыскалар: СӨ Тас сибээскэ уонна норуоттар дьыалаларыгар министиэристибэтин пресс-сулууспатыттан.