СӨ Тас сибээскэ уонна норуоттар дьыалаларыгар миниистирэ Гаврил Кириллин былааннаныллыбыт өрөспүүбүлүкэтээҕи 111 тэрээһинтэн 77-тэ туолбутун туһунан иһитиннэрдэ. Дьокутааттар нассынаалынай холбоһуктар бырайыактарыгар үбүлээһини, Өксөкүлээх Өлөксөй аатынан Норуоттар доҕордоһууларын дьиэтин өрөмүөнүн, оскуолалар балаһыанньаларын туһунан ыйыттылар.
Мунньаҕы Ил Түмэн Бэрэссэдээтэлин солбуйааччы, байыаннай сулууспалаахтар, бойобуой дьайыылар бэтэрээннэрин дьыалаларыгар, патриотическай иитиигэ уонна уопсастыбаннай тэрилтэлэргэ сис кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ Александр Подголов үүннээн-тэһииннээн ыытта.
Кини Саха Сиригэр 135 омук бэрэстэбиитэлэ олорорун санатта. Норуоттар сомоҕолоһууларын сыла бу көннөрү формальнай буолбакка, судаарыстыбаннай былаас уорганнара нассынаалынай-култуурунай холбоһуктары кытта хайдах бииргэ үлэлииллэрин, туох ситиһиллибитин уонна ханнык боппуруостарга болҕомто уурар наадатын сыаналыыр кыаҕы биэрэр диэн тоһоҕолоон бэлиэтээтэ.
Уопсастыба уонна былаас бииргэ үлэлиир
Тас сибээскэ уонна норуоттар дьыалаларыгар миниистир Гаврил Кириллин Арассыыйа Норуоттарын сомоҕолоһуутун сылыгар анаан ыытыллыбыт үлэ туһунан иһитиннэрдэ. Кини бэлиэтииринэн, тустаах үлэ көннөрү «формальнай хампаанньа» буолбатах. Былааннаныллыбыт 111 тэрээһин сэттэ сүрүн хайысханан барар: ол курдук, нуорма-быраап баасатын тупсарыы, өрөсүүрсэ кыаҕын сайыннарыы, бэлиэ күннэр, этно-култуурунай тэрээһиннэр, быыстапкалар, патриотическай иитии уонна сырдатыы. Манна ордук суолталааҕынан тэрээһиннэр үгүс аҥаарын нассынаалынай-култуурунай холбоһуктар уонна хотугу аҕыйах ахсааннаах норуоттар Ассоциациялара бэйэлэрэ көҕүлээн ыыппыттара буолар. Бу — уопсастыба уонна былаас бииргэ үлэлээһинин чаҕылхай холобура.
Гаврил Кириллин Арассыыйа Бэрэсидьиэнин көҕүлээһининэн, быйыл аан бастаан «Арассыыйа норуоттара» диэн Норуоттар икки ардыларынааҕы нэдиэлэ ыытыллыбытын санатта. Бу тэрээһин дойду үрдүнэн, ол иһигэр Дьокуускайга, сэтинньи 4 күнүгэр түмүктэммит.
Саха Сиригэр судаарыстыбаннай нассынаалынай бэлиитикэ сүрүн докумуонунан 2036 сылга диэри сыаллаах-соруктаах Стратегия буолар. Быйыл бу Стратегияны 2028 сылга олоххо киллэрэр эрэгийиэннээҕи былаан бигэргэтиллибит.
Сыл устата халандаарга икки саҥа судаарыстыбаннай бырааһынньык баар буолла:
Муус устар 30 күнэ — Арассыыйа Федерациятын төрүт аҕыйах ахсааннаах норуоттарын күнэ (бастакытын бэлиэтэннэ).
Балаҕан ыйын 8 күнэ — Арассыыйа Норуоттарын тылларын күнэ.
Билигин Саха Сиригэр нассынаалынай-култуурунай 65 холбоһук, төрүт ууһунан көһө сылдьар 1069 община, реестргэ киирбит 11 казак уопсастыбата уонна таҥара дьиэтин 162 тэрилтэтэ көхтөөхтүк үлэлииллэр.
Сомоҕолоһуу сылын чаҕылхай түгэннэрэ
Сомоҕолоһуу сылыгар анаммыт үлэ-хамнас күөстүү оргуйар. Миниистир бэлиэтээбитинэн, судаарыстыба уонна уопсастыба бииргэ үлэлээһиннэрэ бу сылга саҥа таһымҥа таҕыста.
Нассыналынай-култуурунай сайдыыга улахан өйөбүл оҥоһуллар. Быйыл судаарыстыбаннай бырагырааманан социальнай хайысхалаах кэмиэрчэскэйэ суох тэрилтэлэргэ субсидия биэрэр бэрээдэк бигэргэтиллибит. Куонкурус түмүгүнэн, социальнай суолталаах 13 бырайыак (нассынаалынай холбоһуктар уонна казактар уопсастыбалара) уопсайа 5 мөл. солкуобайдаах өйөбүлү ылбыт.
Маны таһынан, Арассыыйа норуоттарын Ассамблеятын ситимэ кэҥиир. Үөһээ Дьааҥыга, Томпоҕо уонна Усуйаанаҕа саҥа олохтоох салаалар тэриллибиттэрэ бу миэстэтигэр дьону кытта ыкса үлэлииргэ кыаҕы биэрэр.
Сыл биир саамай кэтэһиилээх тэрээһининэн «Доҕордоһуу пуойаһа. Кыайыыга – бииргэ!» буолла. Иккис төгүлүн ыытыллар бырайыак Саха Сирин уонна Хабаровскай кыраайы ситимнээтэ. Алтынньы 2-9 күннэригэр пуойас Хабаровскайтан Дьокуускайга диэри айаннаан, Тындаҕа уонна Нерюнгрига тохтоон, айан устата уонна Хабаровскайга барыта 23 тэрээһин ыытылынна.
Маны сэргэ, өрөспүүбүлүкэ култуурунай мэтириэтин кэпсиир «СӨ Этно-атлааһа» диэн хаартысканан альбому таһаардылар. Манна 135 норуот туһунан сибидиэнньэ киирдэ. Альбомы Билим Сибиирдээҕи салаатын үнүстүүтэ уонна уопсастыбаннай түмсүүлэр бэлэмнээтилэр.
Сыл устата «Саха» НКИХ ханаалларыгар, араадьыйаҕа уонна оскуолаларга аналлаах 7 улахан бырайыак үлэлээтэ. Олор истэригэр «Төрүт тыллар лигата: дьиэ кэргэн, оскуола, медиа» диэн үөрэх бырайыага улахан сэҥээриини ылла.
Миниистир бу үлэ тохтоон хаалыа суоҕа диэн эрэннэрдэ. Сэтинньи 4 күнүгэр Владимир Путин Норуоттар сомоҕолоһууларын сылыгар саҕаламмыт үлэни, ол иһигэр саҥа көрүҥнэринэн, 2027 сылга салгыырга этии киллэрбитэ. Министиэристибэ тустаах этиилэри оҥоро сылдьар, онно Ил Түмэн дьокутааттара эмиэ кыттыһыахтара.
Оскуола уонна мигирээннэр: сытыы ыйытыылар
Бырабыыталыстыба чааһыгар дьокутааттар күннээҕи олоххо баар кыһалҕалары ыйыттылар.
Павел Петров Марха оскуолатыгар кыргыттар хиджабтаах, уолаттар түбүтүөйкэлээх кэлэллэриттэн уонна мэлиибэн хосторун тэрийиини көрдүүллэриттэн дьиксинэрин биллэрдэ. Гаврил Кириллин оскуолаларга мэлиибэн хосторун тэрийиини утарда: «Биһиги анклавтары (омугунан арахсан олорууну) тэрийиини утарабыт. Мигирээннэр оҕолоро биир кылааска мусталлара көҥүллэммэт, оҕолору тарҕатан үөрэтэр үлэни ыытыахпыт», – диэтэ.
Светлана Давыдова Өксөкүлээх Өлөксөй аатынан Норуоттар доҕордоһууларын дьиэтин өрөмүөнүн туһунан ыйытта. Миниистир бу дьиэ кинилэр балаансаларыгар баарын эттэ уонна өрөмүөн сайаапкатын 2027 сылга киллэрбиттэрин быһаарда, ол эрээри билиҥҥитэ бүддьүөт барылыгар харчы суоҕун билиннэ. «Бу аккаас буолбатах, үлэ салҕанар», — диэтэ.
Ньургуйаана Заморщикова мигирээннэр тустарынан ыйытта. Миниистир Гаврил Кириллин быһаарбытынан, билигин учуокка 40 тыһ. кэриҥэ омук кырасданьыына турар. Федеральнай бүддьүөт суотугар үлэлиир киин былырыын 17 тыһ. омук дьонун Саха Сиригэр үөрүйэхтэнэн олороллоругар көмөлөспүт. Быйыл 25 тыһ. тастан киирбит дьону хабар соруктаах үлэлииллэр.
Николай Бугаев казактары өйөөһүн туһунан ыйытта. Гаврил Кириллин кэнники сылларга бу сыалга туспа үбү-харчыны булар уустугурбутун, ол эрээри сыллата бүддьүөккэ сайаапканы киллэрэллэрин туһунан эттэ.
«Норуоттар сомоҕолоһууларын сыла ахсынньы 31 күнүнэн бүппэт»
Түмүк таһаарарыгар Александр Подголов кыттааччыларга дириҥ ис хоһоонноох ыйытыыларын иһин махтанна. Кини Саха Сирин норуоттарын Ассамблеятын бэрэссэдээтэлин быһыытынан өрөспүүбүлүкэ судаарыстыбаннай нассынаалынай бэлиитикэтин лиидэрдэрин кэккэлэригэр сылдьарын бэлиэтээтэ. Кини Саха Сиригэр тустаах министиэристибэ, мэтэдиичэскэй киин быһыытынан көмө оҥорор Норуоттар доҕордоһууларын дьиэтин уонна 32-с сылын үлэлиир, билигин Арассыыйа норуоттарын Ассамблеятын эрэгийиэннээҕи салаата буолбут Саха Сирин норуоттарын Ассамблеятын курдук көдьүүстээхтик, ситимнээхтик үлэлиир тэрилтэни дойду ханнык да эрэгийиэнигэр булар уустугун туһунан эттэ.
«Ол эрээри, сайдыыга ханнык да хааччах суох, салгыы өссө үлэлиэхпитин наада», – диэн этэн туран, РФ Бэрэсидьиэнин тылларын санатта: «Норуоттар сомоҕолоһууларын сыла ахсынньы 31 күнүнэн бүппэт, кэлэр 2027 сылга үлэни 2026 сыллааҕы курдук салгыахха наада».
Галина МАТВЕЕВА.
Хаартыскаҕа Василий Кононов түһэриилэрэ.
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
