Уопсастыба

Андрей Николаев мунньаҕы арыйарыгар элбэх оҕолоох ыаллар бырааптарын олоххо киллэрэр сокуону толоруу тула дьүүллэһиини үстүү уонна түөртүү оҕолоох ийэлэр көҕүлээбиттэрин бэлиэтээтэ.

«Биллэн турар, биһиги өрөспүүбүлүкэбитигэр дьиэ кэргэн уонна оҕо-аймах үнүстүүтүн бөҕөргөтүүгэ, сайыннарыыга, үгэс буолбут сыаннастары харыстааһыҥҥа ураты болҕомто ууруллар. Ол эрээри, Саха Сиригэр элбэх оҕолоох ыаллар бырааптарын олоххо киллэрии боппуруостара туспа болҕомтону эрэйэллэр. Чуолаан, биирдиилээн быраап нуормалара эбэтэр быраактыкалара элбэх оҕолоох ыалларга тэҥэ суох сыһыаны үөскэтэллэр. Ол иһин, чопчу бу тиэмэни сиһилии дьүүллэһэргэ быһаарыы ылылынна», – диэн дьүүллэһии тиэмэтин Ил Түмэн хонтуруоллуур кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ бэлиэтээтэ.

Киэҥ ыҥырыылаах мунньахха СӨ Бырабыыталыстыбатын Бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Георгий Степанов кытынна.

Сүрүн иһитиннэриилэри СӨ үлэҕэ уонна социальнай сайдыыга миниистирэ Елена Волкова, «Счастливый мир» Дьокуускай куорат элбэх оҕолоох ийэлэрин сэбиэтэ» куораттааҕы уопсастыбаннай тэрилтэ бэрэссэдээтэлэ Галина Сидорова, РФ юстицияҕа министиэристибэтин Саха Өрөспүүбүлүкэтинээҕи управлениетын муниципальнай тэриллиилэр устааптарыгар эрэгийиэннээҕи сокуону таһаарыыга уонна регистрациялааһыҥҥа салаатын кылаабынай исписэлиис-эспиэрэ Анастасия Филиппова оҥордулар.

Өйөбүл дьаһаллара

Елена Волкова иһитиннэрбитинэн, 2025 сыл тохсунньу 1 күнүнээҕи туругунан Саха Сиригэр 34 487 элбэх оҕолоох ыал олорор.

РФ Бэрэсидьиэнин ыйааҕынан дойду үрдүнэн элбэх оҕолоох дьиэ кэргэн быраабын статуһа олохтоммута уонна маннык ыаллары өйөөһүҥҥэ кэккэ дьаһаллар мэктиэлэммиттэрэ.

Саха Сиригэр элбэх оҕолоох ыал статуһа «Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр элбэх оҕолоох дьиэ кэргэн статуһун туһунан» сокуонунан олохтоммута. Бу сокуонунан үс уонна онтон элбэх оҕолоох ыалга бэриллэр социальнай өйөбүл миэрэлэрэ көрүллэллэр. Маныаха, ыал оҕото оскуолаҕа, кэллиэскэ, үнүбэрситиэккэ сирэй үөрэнэр буоллаҕына 18-гар диэри уонна (эбэтэр) аармыйаҕа (ол иһигэр АБДь суонатыгар) сулууспалыыр буоллаҕына 23-гэр диэри саастаах буолуохтаах.

2024 сыл от ыйыттан саҕалаан «Социальнай хааччыллыы кэлим кииннэммит сыыппара платформата» диэн судаарыстыбаннай иһитиннэрэр тиһиккэ элбэх оҕолоох ыаллар дааннайдарын баана тэриллибитэ (ЕЦП).

СӨ Ил Дарханын 300 №-дээх «Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр элбэх оҕолоох ыаллары социальнай өйөөһүн эбии дьаһалларын туһунан» ыйааҕынан 2024 сыл балаҕан ыйын 1 күнүттэн элбэх оҕолоох ыалларга, дохуоттарын таһымыттан тутулуга суох, уһулуччу өйөбүл бэриллэр. Ол курдук, 2024 сылга түмэллэргэ 14146 элбэх оҕолоох ыал босхо сылдьыбыт, оттон 2025 сыл 1-кы кыбаарталыгар бу көрдөрүү номнуо 7145 тэҥнэстэ. Уопсастыбаннай тырааныспарка босхо айаннааһын өйөбүлүнэн 2024 сылга 13982, оттон 2025 сыл 1-кы кыбаарталыгар 8501 оскуола үөрэнээччитэ туһаммыт. Элбэх оҕолоох ыаллартан 24888 үөрэнээччи уонна 2943 устудьуон босхо аһылыгынан хааччыллыбыт. ОДьХХ төлөбүрүгэр чэпчэтиинэн 2024 сылга 81,4 мөл. солк. суумаҕа 5873, оттон 2025 сыл 1-кы кыбаарталыгар 7027 элбэх оҕолоох ыал туһаммыт. 83 төрөппүт профессиональнай үөрэхтээһини ааһан идэлэммит.

2024 сылтан Арассыыйа Федерациятын бары субъектарыгар элбэх оҕолоох дьиэ кэргэн статуһун туоһулуур саҥа биир тэҥ дастабырыанньа киирбит. 2024 сыл алтынньы 1 күнүттэн элэктириэннэй дастабырыанньа, мобильнай сыһыарыы нөҥүө QР-куоду ылар кыахтаах, Госуслуга порталыгар киирбитэ. Билигин федеральнай таһымҥа араас тэрилтэлэр ирдэбиллэринэн бу куоду көрдөрөн, социальнай өйөбүл миэрэлэрин ылары ситиһэргэ бэлэмнэнии үлэтэ ыытыллар.

Саха Өрөспүүбүлүкэтин Сирин кодексатынан, үс уонна онтон элбэх оҕолоох кыраасданнарга босхо сири биэрии көрүллэр. Олохтоох салайыныы уорганнарын быһаарыыларынан, барыта 13820 учаастагы биэрбиттэр. Сир оннугар биир кэмнээх төлөбүрүнэн 4021 элбэх оҕолоох ыал туһаммыт. Ол иһигэр, 2023 сылга 1979, 2024 сылга 1079, бу сыл бэс ыйын 9 күнүгэр 963 элбэх оҕолоох ыал төлөбүрү ылбыт.

2025 сылтан сир оннугар биир кэмнээх харчынан төлөбүр кээмэйэ 200 тыһыынчаттан 300 тыһыынчаҕа диэри улааппыт, ону тэҥэ туһаныы хайысхата кэҥэтиллибит. Ол курдук, төлөбүрү дьиэ-уот усулуобуйатын тупсарыыга, өрөмүөннээһиҥҥэ, дьиэни сылааһынан хааччыйыыга, чааһынай олорор дьиэни тутууга, тырааныспары атыылаһыыга, мэдиссиинэ өҥөтүн туһаныыга, оҕо үөрэҕин төлүүргэ, бэйэ хаһаайыстыбатын сайыннарыыга, ол иһигэр тыа хаһаайыстыбатын тиэхиньикэтин атыылаһыыга туттуохха сөп.

Саастарын ситэ илик 10 уонна онтон элбэх оҕолоох ыаллары дьиэнэн хааччыйыы СӨ Бырабыыталыстыбатын эрэсиэрбинэй пуондатын үбүн суотугар оҥоһуллар. 2024 сылга уопсайа 21 мөл. солк. тахса суумалаах биир кэмнээх социальнай төлөбүрү икки ыал ылан, дьиэ атыыласпыттар.

Маны сэргэ, дьиэнэн үс уонна онтон элбэх игирэ оҕону төрөппүт ыал хааччыллар. Маннык дьиэ кэргэҥҥэ дьиэни атыылаһалларыгар эбэтэр туталларыгар анаан биир кэмнээх социальнай төлөбүр бэриллэр. 2024 сылга уопсайа 18 мөл. солк. суумалаах төлөбүрү үс ыал ылбыт.

Ону таһынан, элбэх оҕолоох ыаллар ийэ хапытаалын хайысхаларынан олорор усулуобуйаларын тупсарыахтарын сөп. Ол курдук, 2022 сыл атырдьах ыйын 1 күнүттэн 2027 сыл ахсынньы 31 күнүгэр диэри ыалга хас биирдии оҕо төрөөтөҕүнэ «Дети столетия» тус сыаллаах хапытаал көрүллэр. 2025 сылга төлөбүр кээмэйэ 116 756 солк. тэҥнэспит. 2020 сыл тохсунньу 1 күнүттэн иккис оҕо төрөөтөҕүнэ (иитэ ыллахха) бэриллэр эрэгийиэннээҕи ийэ хапытаалын кээмэйэ, быйылгы сылга индексацияны учуоттаан туран, 273 648 солк. буолбут. Бу сыл тохсунньу 1 күнүттэн үһүс, төрдүс уонна онтон кэлэр оҕо төрөөтөҕүнэ бэриллэр «Дьиэ кэргэн» эрэгийиэннээҕи ийэ хапытаалынан 316 200 солк. төлөнөр. Итиэннэ ипэтиэкэ кирэдьиитин (заему) төлүүр чэпчэтиилээх бырагырааманан элбэх оҕолоох ыалларга 450 000 солк. бэриллэр.

Маны барытын түмэн эттэххэ, 2025 сылга элбэх оҕолоох ыал Арассыыйа уонна эрэгийиэн өйөбүлүн көмөтүнэн, олорор усулуобуйаларын тупсарыыга 1 мөл. 156 тыһыынчаттан тахса суумалаах үбү туһанар кыахтаах.

СӨ үлэҕэ уонна социальнай сайдыыга миниистирэ бэлиэтээбитинэн, кэнники алта сыл иһигэр Саха Сиригэр ийэ буолууну уонна оҕо төрөөһүнүн өйөөһүҥҥэ үбүлээһин кээмэйэ 6,7 төгүл улааппыт. Ол курдук, бу хайысхаҕа үбүлээһин 2019 сылга 4,3 млрд солк. эбит буоллаҕына, 2025 сылга 29,1 млрд солк. тэҥнэһэр.

Социальнай өйөбүл тиһигин тупсарыыга болҕомто

Галина Сидорова элбэх оҕолоох ыаллар бырааптарын бөҕөргөтүүгэ уонна өйөөһүн миэрэлэрин тупсарыыга болҕомтону туһаайда. Кини этэринэн, өрөспүүбүлүкэтээҕи сокуонунан судаарыстыбаннай бас билиигэ баар култуура, успуорт эбийиэктэригэр биэс уонна онтон элбэх оҕолоох ыаллар эрэ босхо сылдьар кыахтаахтар, оттон үс, түөрт оҕолоох ыалларга 50% чэпчэтии көрүллэр.

Маныаха, уопсастыбанньык 2025 сыл муус устар 9 күнүнээҕи 463 №-дээх РФ Бырабыыталыстыбатын уурааҕынан, Арассыыйаҕа элбэх оҕолоох ыалларга хас оҕолоохторуттан, итиэннэ олорор сирдэриттэн тутулуга суох түмэллэргэ, култуура уонна сынньалаҥ пааркаларыгар, быыстапкаларга босхо сылдьар быраабы биэрэргэ федеральнай ситэриилээх былаас уонна да атын судаарыстыбаннай уорганнар бас билиилэригэр баар тэрилтэлэр кыттыыларын Быраабылата бигэргэтиллибитин иһитиннэрдэ. Онон, үстэн үөһэ оҕолоох ыал тустаах дастабырыанньатын көрдөрөн, тэрилтэлэргэ босхо сылдьар бырааптааҕын тоһоҕолоон бэлиэтээтэ.

«Билигин олус уустук кэм турар. Ыал барыта өрөспүүбүлүкэ таһыгар сынньана барар кыаҕа суох. Оннооҕор сорох ыраах сытар улуустартан Дьокуускайга кэлэр элбэх оҕолоох дьиэ кэргэн куорат култуурунай эбийиэктэригэр сылдьарын үп-харчы өттүнэн ыарырҕатар. Ол иһин, Саха Сиригэр 463 №-дээх РФ Бырабыыталыстыбатын уурааҕын тутуһар олус наадалаах. Маннык дьаһал элбэх оҕолоох ыал култуурунай тэрээһиннэргэ сылдьыыларын үрдэтиэ, социальнай алтыһыыларын бөҕөргөтүө уонна чөл олох олохтоноругар көмөлөһүө», – диэтэ уопсастыбанньык.

Галина Сидорова этиитин бигэргэтэн, олоххо көстөр холобурдары аҕалла. Холобура, «Орто Дойду» өрөспүүбүлүкэтээҕи зоопааркаҕа биэстэн элбэх оҕолоох ыаллар эрэ босхо сылдьаллар. Онтон атыттар харчы төлөөн киирэллэр. Билиэт сыаната улахан дьоҥҥо 400, оҕолорго 350 солк. тэҥнэһэр. Ол аата, түөрт оҕолоох ийэ 1800 солк. төлөөн зоопааркаҕа киирэр. Култуура уонна сынньалаҥ пааркатыгар ый бастакы бэнидиэнньигэр аттракционнарга босхо сылдьыахха сөп, ол эбэтэр, ыйга биирдэ эрэ босхо сылдьыы көрүллэр. Бу чэпчэтиилээх күн пааркаҕа олус элбэх дьиэ кэргэн мустар, улахан уочарат үөскүүр. Онтон Национальнай художественнай түмэлгэ биэстэн элбэх оҕолоох ыал биир мөһөөҕү төлөөн киирэр. Үс, түөрт оҕолоох ыал онтон элбэх харчыны төлүүр. Улахан киһи биир мөһөөҕү, оҕолор 150 солк. төлүүллэр. Көрөрбүт курдук, элбэх оҕолоох ыаллар биир тэҥ бырааптаах буолбаттар, 3-4 оҕолоох ыаллар ночооттоох хаалаллар.

Уопсастыбанньык этиитигэр СӨ култуураҕа уонна духуобунай сайдыыга министиэристибэтэ хардарбытынан, олохтоох салайыныы уорганнарыгар Саха Өрөспүүбүлүкэтин муниципальнай бас билиитигэр баар түмэллэргэ уонна кинилэр филиалларыгар элбэх оҕолоох ыаллар босхо сылдьар бырааптарын олоххо киллэрии бэрээдэгэр методическай сүбэлэр бигэргэтиллибиттэр. Ол курдук, түмэллэргэ, бибилэтиэкэлэргэ нэһилиэнньэ бары араҥатыгар, ол иһигэр элбэх оҕолоох ыалларга босхо сылдьар быраап бэриллэр. Дьокуускайдааҕы култуура тэрилтэлэрин төлөбүрдээх өҥөнү оҥорууларын балаһыанньаларыгар олоҕуран, элбэх оҕолоох ыалларга чэпчэтии көрүллэр.

Ол курдук, түмэллэргэ 2024 сылга 5238, быйылгы сыл 1-кы кыбаарталыгар 3257 киһи босхо сылдьыбыт. Онтон бибилэтиэкэлэргэ былырыын 2260, быйыл 1077 киһи босхо сылдьыы быраабынан туһаммыт.

Онтон муниципальнай успуорт тэрилтэлэригэр 3-4 оҕолоох ыалга 50 %-наах чэпчэтии көрүллэр, 5-тэн үөһэ оҕолоохтор босхо сылдьаллар. Дьокуускайдааҕы успуорт тэрилтэлэригэр 2024 сылга 6 747, быйылгы сыл 1-кы кыбаарталыгар 1 686 киһи босхо сылдьыбыт.

Киэҥ ыҥырыылаах мунньахха өрөспүүбүлүкэҕэ элбэх оҕолоох ыаллары олорор дьиэнэн хааччыйыы туһунан иһитиннэриини РФ юстицияҕа министиэристибэтин Саха Өрөспүүбүлүкэтээҕи управлениетын салаатын кылаабынай исписэлиис-эспиэрэ Анастасия Филиппова оҥордо.

Ыйытыылар уонна этиилэр

Дакылааттары истэн баран, норуот дьокутааттара элбэх оҕолоох ыалларга социальнай өйөбүл дьаһалларын олоххо киллэриигэ сыһыаннаах ыйытыылары биэрдилэр уонна санааларын эттилэр.

Александр Атласов 37 өйөбүл көрүҥүн учуоттаан туран, дьиэ кэргэҥҥэ бэриллэр көмө сууматын интэриэһиргээтэ. Елена Волкова ыйытыыга хоруйдаабытынан, көмө хас биирдии ыалга тус туһаайыылаах оҥоһуллар. Быһа холоон, көмө суумата тииһинэн олоруу алын кээмэйин 50 %- тан 100 %- ҥа диэри бэриллэр.

Иннокентий Романов дьиэ кэргэни элбэх оҕолооҕунан билинии киритиэрийдэрин уларытар туһунан боппуруоһу көтөхтө уонна үс оҕо оннугар түөрт оҕону учуоттуурга этии киллэрдэ. Кини санаатын федеральнай сокуоҥҥа сигэнэн, Георгий Степанов утарда.

Александр Корякин элбэх оҕолоох ыаллар ортолоругар оҕо ахсаанын уларыйыытын чуолкайдаан туоһуласта уонна өрөспүүбүлүкэҕэ төрөөһүн уопсай түһүүтэ бэлиэтэнэрин үрдүнэн, кэнники 3-4 сылга элбэх оҕолоох ыаллар ахсааннара 7 %-нан эбиллибитин туоһулуур эппиэти ылла. Светлана Давыдова Киин паарка уонна «Орто Дойду» зоопаарка статустарын чопчуласта, итиэннэ култуура уонна успуорт эбийиэктэригэр босхо сылдьыы кыһалҕатын таарыйда. Елена Волкова баар усулуобуйаны быһаарда, маны сэргэ, устудьуоннары уонна эдэр төрөппүттэри эбии өйөөһүн туһунан иһитиннэрдэ.

Игорь Григорьев элбэх оҕолоох ийэлэргэ ипэтиэкэ субсидияларын төлөбүрүгэр уонна страховой биэнсийэни анааһыҥҥа болҕомтону тарта. Онуоха, Георгий Степанов элбэх оҕолоох ийэлэр тус биэнсийэлэрин уонна көрүллэр чэпчэтиилэр бэрээдэктэрин быһаарда. Кини этэринэн, ийэ биэнсийэҕэ тахсыыта сааһынан быһаарыллар уонна хас да усулуобуйаттан тутулуктанар, ол иһигэр эрэгийиэннээҕи коэффициент, итиэннэ Уһук Хоту ураты нуормалара учуоттаналлар. Саха дьахталлара үксүгэр, хоту эрэгийиэҥҥэ аналлаах сокуон усулуобуйатыгар эппиэттиир буоланнар, ууруллубут болдьох иннинэ, о.э. 50 саастарыгар биэнсийэҕэ тахсаллар. Георгий Степанов ипэтиэкэ ставкатын аччатарга судаарыстыбаннай көҕүлээһиннэр бааллар эрээри, ипэтиэкэ субсидиятын усулуобуйалара кирэдьиит биэрэр бааннартан тутулуктааҕын бэлиэтээтэ. Баан ставканы түһэриигэ судаарыстыбаттан толуйуу ылар, ол эрээри бырыһыаны уонна атын ирдэбиллэри бэйэтэ туруорар.

Андрей Находкин эрэгийиэн үрдүнэн элбэх оҕолоох буолуу орто көрдөрүүтүн биллэрдик куоһурдубут улуустар ситиһиилэрин, ордук чуолаан үрдүк көрдөрүүлээх Мэҥэ Хаҥалас улууһун бэлиэтээтэ.

Александр Корякин элбэх оҕолоох ыаллар ахсааннарыгар миграннар төһө элбэхтэрин ыйытта. Георгий Степанов официальнай статистикаҕа дойдуга олорор болдьохтон тутулуга суох Арассыыйа бары кыраасданнара киирэллэрин быһаарда, итиэннэ «миграннар» диэн тиэрмини быһаарыы уратытын учуоттуур суолталааҕын бэлиэтээтэ.

Алена Атласова элбэх оҕолоох ыаллар бары босхо култуура дьаһалларынан хааччыллыбаттарыгар болҕомтону туһаайда уонна бу кыһалҕаны быһаарар тоҕоостооҕун ыйда. Холобура, босхо сылдьыы бэнидиэнньиккэ эрэ, онтон сорох аттракционнарга билиэт сыанатын аҥарын сабар эбии чэпчэтиилэр сэрэдэҕэ эрэ көрүллэллэр эбит.

Маны таһынан, парламентарий тыйаатырдарга чэпчэтиилээх билиэттэри атыылааһын бэрээдэгин, элбэх оҕолоох ыаллар култуура, успуорт эбийиэктэригэр босхо киириилэрин, итиэннэ оскуола үөрэнээччилэригэр көрүллэр чэпчэтиилэр уонна босхо аһылык туһунан ыйытта. Елена Волкова бу миэрэлэргэ бүддьүөт үбүн тыырыы бэрээдэгин сиһилии быһаарда уонна бу күҥҥэ көрүллүбүт үп ороскуоту сабарын бэлиэтээтэ.

Мунньахха ааспыт сылга Бэрдьигэстээххэ ыытыллыбыт көһө сылдьар төгүрүк остуолга көрүллүбүт сир учаастактарын харчынан солбуйуу боппуруоһугар туспа болҕомто уурулунна. Миниистир бэлиэтээбитинэн, бу саҥа дьаһал киириэҕиттэн сайаапканы биэрии икки төгүл элбээбит. Ол эрээри, эбэһээтэлистибэни толорууну хонтуруоллуур тиһик эбии үбүлээһини уонна тупсарыыны ирдиир.

Алена Атласова оҕолорун иитэллэриттэн соло булан, бүтүн уопсастыба кыһалҕаларын быһаарары туруорсар ийэлэргэ болҕомтону туһаайда уонна элбэх оҕолоох ыаллар дьиҥ кыһалҕаларын быһаарар суоллары дьүүллэһэргэ ыҥырда. Маны сэргэ, дьокутааттар былаас араас таһымыгар эбии үбү тардарга уонна сокуоннары толорорго туһаайыллыбыт үлэни мэлдьи ыыталларын тоһоҕолоон бэлиэтээтэ. Ол эрээри, босуобуйаларга уонна толуйууларга наадыйыы үрдээбитинэн, көрүллэр үп тиийбэтэ бэлиэтэнэрин эттэ.

Андрей Николаев көмө босуобуйалары ыларга кыһамньытын биллэрдэ уонна Госуслуга портал нөҥүө үлэни ыытарга этии киллэрдэ. Бу докумуоннары оҥорууну судургутуо уонна быһаарыы болдьоҕун кылгатыа.

Нюргуяна Заморщикова элбэх оҕолоох ийэ быһыытынан бэйэтин санаатын тиэртэ, кэлиэгэлэрэ дьиэ кэргэни өйүүр бырагырааманы сайыннарыыга дьоһун кылааты киллэрэллэрин тоһоҕолоон бэлиэтээтэ. Инбэлиит оҕолор олорор усулуобуйаларын, үөрэхтэрин уонна социальнай алтыһыыларын тупсарыыга «Дьиэ кэргэн туһунан» өрөспүүбүлүкэтээҕи сокуон суолталааҕын эттэ.

Ол да буоллар, аныгы олоххо, ыал саҥа ирдэбилигэр сөп түбэһэр сокуоннары оҥоруу ирдэнэрин бэлиэтээтэ. Баар ыарахаттары бэлинэн туран, Н. Заморщикова социальнай өйөбүл ороскуотун хайысхаларын испииһэгин эбэн биэрэргэ этии киллэрдэ. Чуолаан, үлэтэ суох буолуу таһыма үрдүк тыа сиригэр көмпүүтэр тиэхиньикэтин атыылаһыыга уонна аччыгый биисинэһи арыйыыга кыаҕы биэрэр тоҕоостооҕун ыйда.

Дьокутаат элбэх оҕолоох ыаллар санааларын истэргэ туһаайыллыбыт улахан ыйытык ыытыллыбытын иһитиннэрдэ уонна ол түмүгүн кэлиэгэлэрэ дьаһал ылыналларыгар анаан билиһиннэриэҕэр мэктиэлээтэ.

Элбэх оҕолоох ыалларга чэпчэтиилээх ипэтиэкэни биэриини «Ыксаллаах быһыыга-майгыга көмөлөһөр «Маяк» эрэгийиэннээҕи уопсастыбаннай тэрилтэ юриһа Саяна Полятинская бэлиэтээтэ.

Бу курдук дьокутааттар таарыйбыт сүрүн кыһалҕаларын ортотугар элбэх оҕолоох ыаллар чэпчэтиилэри уонна толуйуулары оҥотторууга, олорор дьиэни тутууга уонна тупсарыыга уустуктары көрсөллөрүн, уопсастыбаннай тырааныспар уонна култуура, успуорт тэрилтэлэрин өҥөлөрүнэн туһаналларыгар хааччахтааһын баарын, бүддьүөт сорох ыстатыйаларыгар ситэтэ суох үбүлээһин көрүллэрин ыйдылар.

Кэлэр көрүүгэ үбү саҥалыы үллэриини уонна ассигнования ороскуотун көдьүүһүн үрдэтиини былааннаан, бүддьүөтү көннөрөргө ураты болҕомто уурулунна.

Дьокутааттар түмүктүүр сүбэлэрэ элбэх оҕолоох ыаллары дьиҥ үлэлиир өйөбүлүнэн хааччыйар, билиҥҥи экэниэмикэ усулуобуйатын уонна өрөспүүбүлүкэ уратытын учуоттуур быраап нуормаларын, итиэннэ ыстандаартары оҥорорго туһуланна.

Антонина НЕУСТРОЕВА.

Хаартыскалар: Василий Кононов, Ил Түмэн