Уопсастыба

Социальнай тэрилтэ 1994 сылтан Чочур Мыраан сиригэр турар үс этээстээх таас дьиэҕэ үлэлиир. Бу толору хааччыллыылаах дьиэни тутууну оччотооҕу дириэктэр Марта Николаевна Донская ситиспитэ. Даҕатан эттэххэ, СӨ Ил Дарханын А.С. Николаев 2023 с. ахсынньы 29 күнүнээҕи 168 №-дээх ыйааҕынан интэринээт-техникумҥа М.Н. Донская аата иҥэриллибитэ.

Табыгастаах усулуобуйа

Устудьуоннар хаачыстыбалаах идэтийии үөрэҕин уонна кэлим чөлгө түһэрии өҥөтүн ылалларын туһуттан техникумҥа сөптөөх усулуобуйа тэриллибит. Ол курдук, тэрилтэ үөрэтии хайысхаларынан хааччыллыылаах уон үөрэтэр кэбиниэттэрдээх, көмпүүтэр кылаастаах, биэс оҥорон таһаарар сыахтаах уонна маастарыскыайдаах, эрчиллэр саалалаах, сынньанар, уйулҕа туругун уоскутар, физиотерапевтическай, массаастыыр, процедурнай, стоматологическай хостордоох, түөрт миэстэлээх изолятордаах, остолобуойдаах, түмэллээх, бибилэтиэкэлээх, 120 киһи олорор уопсайдаах. Манна устудьуоннар үөрэнэр кэмнэригэр 18 хоско иккилии-үстүү буолан олороллор. Хостор толору хааччыллыылаахтар, олорорго табыгастаах миэбэллээхтэр.

Идэҕэ үөрэтии

Интэринээт-техникум үс сүрүн хайысханан үлэлиир: идэҕэ үөрэтии, кэлимник социальнай уонна мэдиссиинэ көмөтүнэн чөлгө түһэрии.

Ол курдук, техникумҥа орто анал үөрэхтээһин бырагырааматынан квалификациялаах үлэһиттэри, сулууспалаахтары, орто сүһүөх исписэлиистэри бэлэмнииллэр. Судаарыстыбаннай сорудах быһыытынан, 110 устудьуон 10 исписээлинэскэ уонна идэҕэ үөрэнэллэр.

Интэринээн-техникум дириэктэриттэн Марина Николаевна Сивцеваттан үөрэххэ ылыы туһунан сиһилии кэпсииригэр көрдөстүм, онуоха кини маннык хоруйдаата:

-- Үөрэххэ ылыы, бары үөрэх тэрилтэлэригэр курдук, бэс ыйын 20 күнүттэн саҕаламмыта. Докумуоннары атырдьах ыйын 15 күнүгэр диэри тутабыт. Үөрэххэ туттарсааччы сайабылыанньа суруйар, оскуоланы бүтэрбитин туһунан докумуону (аттестааты эбэтэр туоһу суругу), паспорын, СНИЛС-ын, ИНН-ын куоппуйаларын, түөрт устуука 3*4 тус хаартыскатын, ону сэргэ прививка ылбытын туһунан сэртипикээти, дьиэ кэргэн састаабын, мэдиссиинэ көрдөрүүтүн ааспытын (медосмотр 086) туһунан ыспыраапкалары, характеристикатын, инбэлиит буоларын уонна доруобуйатынан хааччахтааҕын туоһулуур докумуоннары (МСЭ/ПМПК), ФЛГ түһэриитин туттарар. Докумуоннары Судаарыстыбаннай өҥө порталын (Госуслуги/ «Поступление в СПО») нөҥүө эбэтэр технкумҥа кэлэн быһаччы туттарыахха сөп, элэктириэннэй почтанан эмиэ ылабыт. Атырдьах ыйын 15 күнүттэн 20 күнүгэр диэри докумуоннар оригиналларын тутуу саҕаланар. Атырдьах ыйын 25 күнүгэр идэҕэ талыы буолар. Онтон атырдьах ыйын 27 күнүгэр үөрэххэ киирбиттэри бигэргэтэр бирикээс тахсар. Үрэххэ ылыы хампаанньатын туһунан иһитиннэриини биһиги саайпытыттан ykt-rtmsri.orb.sakha.gov.ru («Абитуриенту») эбэтэр +7(924)598-72-77, 8(914)103-65-88 төлөпүөннэринэн сиһилии билсиэххэ сөп. Атын үөрэх тэрилтэлэриттэн сүрүн уратыбытынан үөрэххэ ылыы хамыыһыйатыгар педагог-психолог уонна терапевт быраас киирэллэрэ буолар. Кинилэр хас туттарсааччыны кытта тустаах кэпсэтиини ыыталлар уонна кэтээн көрүүлэринэн, атырдьах ыйыгар докумуон туттарбыт оҕолору мунньан, идэҕэ талыыны ыытабыт. Хас биирдии абитуриент тестирование уонна быраактыка дьарыгын ааһар, о.э. идэ маастара туттарсар оҕо талбыт идэтигэр төһө барсарын көрөр. Наада буоллаҕына идэ хайысхатын уларытан да биэриэххэ сөп.

Марина Николаевна кэпсээбитинэн, үөрэтиллэр исписээлинэстэр уонна идэлэр испииһэгэ, үлэ ырыынагын ирдэбилинэн уонна Мэдиссиинэ-социальнай эспэртиисэтин сүрүн бюротун сүбэтинэн, сылын аайы көннөрүллэр, уларытыллар. Быйыл орто анал үөрэххэ 1 сыл 10 ый усталаах болдьоххо 11-с кылаас кэнниттэн туттарсааччылары «социальнай үлэһит», итиэннэ «докумуону хааччыйыыны салайыы уонна архыыбы тэрийии» уонна 9-с кылаас кэнниттэн туттарсааччылары 2 сыл 10 ый болдьоххо «Графическай дизайнер» исписээлинэстэригэр ылыахтара. Онтон идэтийии үөрэҕэр 10-нуу ый болдьохтоох иистэнньэҥ, кондитер, повар, күөх хаһаайыстыба үлэһитэ, парикмахер идэлэригэр үөрэтиэхтэрэ.

51 социальнай өҥө

Үлэ иккис хайысхата - кэлим социальнай чөлгө түһэрии уонна эмтиир-педагогическай дьаһаллары (абилитация) ыытыы. Бу үлэ устудьуоннары көхтөөх үлэҕэ тардан, уопсай сатабылларын сайыннаран, уопсастыбаҕа алтыһыыларын хааччыйан, социальнай статустарын чөлүгэр түһэрэн, материальнай өттүнэн тутулуга суох буолууларын ситиһэн олохторун үтүө өттүнэн уларытарга туһаайыллар. Маныаха, техникум 51 социальнай өҥөнү оҥорор. Ол курдук, социальнай, педагогическай уонна психологическай өйөбүлү, эбии үөрэхтээһин чэрчитинэн иитии үлэтин, куруһуоктарга дьарыктааһыны, социокултуурунай чөлгө түһэриини, адаптивнай физическэй култуура иитинэн рекреационнай, көннөрөр-сайыннарар, сэрэтэр дьаһаллары, успуорт сиэксийэлэрин тэрийии ыытыллар.

Интэринээт-техникум киэҥ-куоҥ успуорт саалата суох эрээри адаптивнай физкултуураҕа бэрт таһаарыылаахтык үлэлиир. Бу салаа салайаачыта, РФ уонна СӨ үтүөлээх тириэньэрэ Петр Николаевич Давыдов маннык сэһэргиир:

-- Оҕолору дьарыктыыр сүрүн көрүҥмүтүнэн, саамай демакратичнай көрүҥ - ыарахан атлетика буолар. Биһиэхэ араас таһымнаах нозологиялаах оҕолор үөрэнэ киирэллэр. Онуоха, кинилэр 10-20 кг ыйааһыннаах гирииби бары көтөҕөр кыахтаахтар. Онтон гириипкэ блиныылары иилэн, ыйааһынын сыыйа эбэн үөрэх дьылын устата дьарыктаатахха оҕолор күүстэрэ эбиллэр. Биһиги эт-хаан күүһүн эрэ буолбакка, тулууру, дьулууру иитэбит. Сыл саҕаланыыта чуочайбыт уолаттар, сыл ортото эттэрэ-сииннэрэ эбиллэн олох атын көрүҥнэнэллэр. Онон успуорт үтүөлээх маастара Владимир Балынец, сурдоолимпийскай оонньуулар чөмпүйүөннэрэ Сергей Николаев, Василий Стрекаловскай курдук биллиилээх дьону иитэн таһаарабыт. Техникуммутун үөрэнэн бүтэрбит устудьуоннарбытынан киэн туттабыт. Ол курдук, биһиги саалабытыттан түөрт Арассыыйа успуордун үтүөлээх маастара уонна алта аан дойду таһымнаах успуорт маастардара үүнэн-сайдан тахсыбыттара. Күүстээх киһи бэйэтигэр эрэллээх буолар, эрэллээх киһи ситиһиигэ тиийэр.

29-с сылын иистэнэр сыахха үлэлиир маастар Ольга Афанасьевна Григорьева устудьуоннар үлэлэрин көрдөрдө уонна:

-- Биһиги ырыынак ирдэбилигэр сөп түбэһиннэрэн, дьоҥҥо наадалаах, социальнай туһаайыылаах үлэҕэ болҕомтобутун уурабыт. Холобура, АБДь кыттыылаахтарыгар көмөлөһөр үтүө дьыала хамсааһынын волонтердарыгар көмөлөһөн араас таҥастары тигэбит, харысхал илимнэри өрөбүт. Кырдьаҕастар дьиэлэригэр анаан сенсорнай дуоскалары, фартуктары тигэбит, – диэн кэпсээтэ.

Маны таһынан, устудьуоннар сүрүн үөрэхтэрин кэннэ эбии үөрэх куруһуоктарыгар, успуорт сиэксийэлэригэр дьарыктаналлар. Үҥкүүлүүллэр, ыллыыллар-туойаллар, сахалыы төрүт оонньуулары оонньууллар.

Мэдиссиинэнэн чөлгө түһэрии

Үһүс хайысханан мэдиссиинэнэн чөлгө түһэрии буолар. Бу үлэ устудьуоннар доруобуйаларын реабилитационнай терапия көмөтүнэн көннөрөргө уонна доруобуйаны бөҕөргөтөр дьаһаллары ыытыыга туһаланар. Физиоэмтээһин, массаас, эмтээх физкултуура дьарыктара, мэдиссиинэ өҥөлөрө, санитарнай үөрэтэр үлэ ыытыллар.

Үлэ бу хайысхатын туһунан физиотерапевт быраас Александр Иннокентьевич Жирков кэпсээтэ:

-- Техникум мэдиссиинэ салаатыгар сэбиэдиссэй, терапевт, невролог, стоматолог, физиотерапевт быраастар уонна уон медперсонал үлэлиир. Үөрэх дьылын устата устудьуоннар мэдиссиинэнэн чөлгө түһэрии өҥөтүнэн хааччыллаллар. Хас биирдии устудьуон сылга иккитэ быраастар көрүүлэрин ааһар. Доруобуйаларын көрдөрүүтүнэн эмтэнэллэр. Медсиэстирэлэр суукканы быһа дьуһуурунайдыыллар. Устудьуоннарга мэдиссиинэ-социальнай эспэртиисэтин ааһалларыгар көмөлөһөбүт. Дьокуускайдааҕы 3-с №-дээх поликлиникаҕа оҕолор диспансеризацияны ааһаллар, прививкалары ылаллар.

Түмүккэ

Интэринээт-техникумҥа үөрэнэр 24 саастаах, Томпо Хаандыгатыттан сылдьар устудьуон Евгений Гаврильев санаатын тиэрдэр:

-- Кондитер үөрэҕэр бэйэбэр наадалаах диэммин киирбитим. Үөрэнэрбин сөбүлээтим. Үөрэх да, олорор усулуобуйа да бэрт үчүгэй. Этэргэ дылы, дьиэбэр биэстэ аһаппаттар, – диэн күлэр. – Үс сыллааҕыта аварияҕа түбэһэммин ханна да тахсыбакка, тугу да гыммакка дьиэбэр сыппытым. Манна үөрэнэ киирэммин сэргэхсийдим. Ороҥҥо сытыахтааҕар, барытыгар кыттан иһэр ордук дии саныыбын. Онон ыытыллар тэрээһиннэргэ көхтөөхтүк кытта сатыыбын. Быйыл Кыайыы күнүгэр Евдокия Валентиновналыын Кыайыы вальсыгар үҥкүүлээбиппит. Армрестлиҥҥа, штангаҕа күрэхтэспиттим. Инникитин программист үөрэҕэр үөрэнэр баҕалаахпын. Дьон доруобуйаларыгар хааччахтарыгар кыһаллыбакка, көхтөөх олоҕунан олороллоругар баҕарабын.

78 сылын таһаарыылаахтык үлэлиир интэринээт-техникум 5 тыһ. кэриҥэ инбэлиит уонна доруобуйаларыгар хааччатаах ыччаты 40 идэҕэ уонна исписээлинэскэ үөрэттэ. Техникуму бүтэрээччилэр олоххо бэйэлэрин суолларын солоон, өрөспүүбүлүкэ бары муннуктарыгар араас эйгэҕэ ситиһиилээхтик үлэлии-мансыы сылдьаллар.

Антонина НЕУСТРОЕВА.

Хаартыскалар ааптар түһэриитигэ