Уопсастыба

Быйылгы сыл биһиги эйгэбитигэр кэккэ ситиһиилэрдээх буолла. Ол курдук, Арассыыйа Федерациятын Бэрэсидьиэнин иһинэн Экология сэбиэтэ тэрилиннэ. Хотугу сир, Аартыка айылҕалара олус уйан, ситэриилээх уонна сокуону оҥорор былаас уорганнара ону учуоттаан үлэлиэхтээхпит. Айылҕабыт чөл буолуо – бэйэбит эмиэ чөл туруктаах, чэгиэн-чэбдик доруобуйалаах буолуохпут, айылҕабытын кэнэҕэски көлүөнэлэргэ чөл хаалларыахпыт. Онуоха федеральнай сокуоннары эрэгийиэннээҕи сокуоннарбытыгар дьүөрэлэһиннэрэн, кинилэр дьон-норуот туһугар үлэлииллэрин ситиһиэхтээхпит. Маныаха элбэх боппуруос олохтоох былаас таһымынан быһаарыллаллар, онон быыбардарга дьон көхтөөхтүк кыттара наада.
Иккиһинэн, уһук хотугу сир социальнай-экэнэмиичэскэй сайдыытын сүрүн тосхоллорун быһаарар, нэһилиэнньэ олоҕун-дьаһаҕын тупсарыыга туһуламыт Арассыыйа Федерациятын Аартыкатын 2035 сылга диэри сайыннарыы кэнсиэпсийэтэ ылылынна. Бу докумуоҥҥа өрөспүүбүлүкэ Бырабыыталыстыбата, Ил Түмэн уонна ассоцияциялар күүскэ үлэлэспиттэрэ. Онон Аартыканы сайыннарыы уонна хоту норуоттар дьыалаларын миниистирин солбуйаачы Михаил Погодаевка, төрүт олохтоох хотугу аҕыйах ахсааннаах омуктар бырааптарыгар боломуочунай Константин Роббекка уо.д.а. махтанабын.

Биһиги төрүт дьарыкпыт – таба иитиитэ, бултааһын, балыктааһын. Табаны иитиигэ сүрүн кыһалҕанан табаһыт хамнаһа намыһаҕа буолар. Хамнаһы үрдэтии үс таһымынан хааччыйыллыахтаах: бүддьүөттэн тиийинэн олоруу таһымынан көрүллүөхтээх, онно улуустан итиэннэ хаһаайыстыбаттан эбиллиэхтээх. Улуустар салааны өйүүргэ туһуламмыт бырагыраамалаах буолуохтаахтар. Билиҥҥи туругунан, табаһыттарын ордук үчүгэйдик Анаабыр уонна Өлөөн улуустара өйүүллэр.
Ааспыт ыйга Уһук Илин, Аартыка уонна Антарктида сайдыыларын боппуруостарын сэбиэтигэр табаны иитии тирээн турар боппуруостарыгар анаммыт мунньах буолла. Федерация Сэбиэтин Бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччы Владимир Якушев салайан ыытта. Табаттан ылыллар бородууксуйаны таҥастыыртан саҕалаан, нуормалыыр бааза туругун, салааны салайыы хаачыстыбатын үрдэтиигэ, аан дойду таһымыгар таһаарыыга тиийэ хабар улахан кэпсэтии таҕыста. Биһиги көс оскуолары тэрийиигэ болҕомтону уурарга, тустаах кэлим бырагырааманы ылынарга эттибит. Ил Дархан сүбэһитэ Александр Акимов таба мэччирэҥин туһунан өйдөбүлү федеральнай сокуонунан бигэргэтэр наадатын бэлиэтээтэ. Санатан эттэххэ, бу бопуруостар биһиэхэ саас ыытыллыбыт табаһыттар өрөспүүбүлүкэтээҕи сийиэстэригэр, эмиэ көтөҕүллэн тураллар. Ол эрээри, биир мунньаҕынан дьыала хамсаабат, онон итинник бөдөҥ былаһааккаларга мэлдьи этэр-тыынар ирдэнэр. Бу этиилэр «Биир ньыгыл Арассыыйа» бэлитиичэскэй баартыйа норуодунай бырагырааматыгар киирэр кэскиллэннилэр. Мин онтон үөрэбин. Даҕатан эттэххэ, баартыйа эрэгийиэннээҕи салаатын толоруулаах кэмитиэтин мунньаҕын түмүгүнэн бу боппуруос федеральнай таһымҥа таҕыста.

Балыктааһын туһунан сокуоҥҥа үчүгэй уларыйыы киирдэ. Хотугу, Сибиир уонна Уһук Илин төрүт олохтоох аҕыйах ахсааннаах норуоттарыгар балыктааһын быраабылата судургутулунна. Урут сурунаалы, харандааһы тута сылдьан балыктыыр буоллахха, кэлэр сылтан сайаапката суох, олохтоммут нуорма иһинэн балыктыыр кыахтанныбыт. Билигин бу сокуону үчүгэйдик илдьиритэн ырытыһар наада.
Булчуттарга аналлаах сокуоннар эмиэ балаччалар. Чуолаан, аҕа ууһун общиналара сирдэрин сокуонунан бигэргэтэллэригэр толоруулаах уонна сокуону оҥорор былаас уорганнара бары көмөлөһүөхтээхпит.

Факториялар тустарынан сокуон федеральнай таһымҥа таҕыста. Онон, «Биир ньыгыл Арассыыйа» бэлитиичэскэй баартыйа фракциятын аатыттан «Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр факториялар тустарынан» сокуону киллэрдэхпитинэ, аҕа ууһун общиналарын, көмөлтө хаһаайыстыбалары, дьиэ кэргэн экэниэмикэтин, соҕотуопка тиһигин сайыннарыыга хамсааһын тахсыаҕа.
Бэрэсидьиэн Владимир Путин кэскиллээх быһаарыыны ылынан, балаҕан ыйын 8 күнүгэр Арассыыйа норуоттарын тылларын күнүн бэлиэтиэхпит. Норуот тылын суолтата улахан, тыллааҕын тухары норуот баар. Онон биһиги төрүт олохтоох, аҕыйах ахсааннаах норуоттар тылларын сөргүтэр, сайыннарар үлэни саҕалаатыбыт.

Оҕолорбут үөрэххэ да, успуортка да ситиһиилэрдээхтэрэ үөрдэр. Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бырабыыталыстыбатын, бары министиэристибэлэрин уонна биэдэмистибэлэрин тустаах бырагыраамаларыгар, бырайыактарыгар Аартыкаҕа, уопсайынан хотугу улуустарга сыһыаннаах кэлим салаалар бааллар. Дьэ бу салаалар үбүнэн-харчынан хааччыллан истэхтэринэ, олох-дьаһах тупсан, миэстэҕэ араас үлэ-хамнас тэриллэн, дьон-сэргэ үөс сиргэ көһүүтэ тохтуо этэ. Маны барытын бэлиэтээн тураммын, биир дойдулаахтарбын, быыбардааччыларбын, өрөспүүбүлүкэм олохтоохторун Аан дойду төрүт олохтоох омуктарын күнүнэн итиитик-истиҥник эҕэрдэлиибин.

Елена Голомарева, Ил Түмэн хотугу төрүт олохтоох аҕыйах ахсааннаах омуктар боппуруостарыгар уонна Аартыка дьыаларыгар сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ

Хаартыска: эрэдээксийэ архыыбыттан уонна Владимир Григорьев түһэриитэ