Уопсастыба

Тематическай сыллары үлэ хайысхаларын дириҥник ырытан, биир кыһалҕалары чопчулаан, чинчийэн, ону туоратыыга туох-ханнык үлэлэр ыытыллыахтаахтарын чуолкайдаан, быһааран ыытыллаллара ситиһиллибитэ, ол түмүгэр ыытыллыбыт тематическай сыллар уһун кэмнэргэ дьайар үлэ көрүҥнэрин, ньымаларын, дьаһалларын уонна, саамай сүрүнэ, үтүө түмүктэрдээх буолаллара ситиһиллибитэ.
Михаил Ефимович бэрэсидьиэнинэн үлэлиир кэмнэригэр 1992 сыллаахха Ийэ күнүн олохтообута, 1993-1995 сыллары Дьиэ кэргэн, 1996 сылы Ыччат, 1997 сылы Үөрэҕирии, 1998 сылы Аартыка, 1999 сыллаахха Аҕа күнүн олохтообута, итиэннэ 1999-2000 сыллары Оҕо-аймах уонна оҕо успуордун сылларынан биллэрбитэ.
Бу үлэ көрүҥүн билиҥҥи кэмҥэ Ил Дархан А.С. Николаев салгыыра уонна сайыннаран иһэрэ кэрэхсэбиллээх. Ол курдук, чуолаан 2024 сыл өрөспүүбүлүкэбитигэр Оҕо аймах сылынан биллэриллэн, оҕону үөрэтиигэ-иитиигэ, үлэҕэ-хамнаска туһулааһыҥҥа кэккэ саҥа сонун үлэ көрүҥнэрэ олоххо киллэриллибиттэрэ итиэннэ 2024-2025 сылларга 25 оскуола, 8 оҕо уһуйааннара, ону тэҥэ сылы быһа үлэлиир “Хотугу Сулус” (“Полярная звезда”) диэн оҕолор сынньанар, үөрэнэр итиэннэ доруобуйаларын көннөрүнэр кииннэрэ үлэҕэ киирбиттэрэ.
Ил Дархан А.С.Николаев 2025 сыл ахсынньы 25 күнүгэр бэйэтин Ыйааҕынан 2026 сылы Култуура сылынан биллэрбитэ. Биллэрин курдук, Арассыыйа Бирэсидьиэнэ В.В.Путин 2026 сылы Арассыыйаҕа норуоттар сомоҕолоһууларын сылынан биллэрбитэ. Биһиги өрөспүүбүлүкэбитигэр биллэриллибит Култуура сыла ити сылы өссө чопчулаан, күүһүрдэн биэрбитин бэлиэтиир наадалаах. Норуоттар сомоҕолоһууларын биир сүрүн тускулунан култуура сайдыыта буолара саарбахтаммат.
Бу анал сыл сүрүн сыалларынан норуоттар култуураларын нэһилиэстибэтин харыстааһын, ыччаттары норуот үгэстэрин, доҕордоһууну ытыктааһыҥҥа иитии, искусство айар кыаҕын сайыннарыы итиэннэ өрөспүүбүлүкэ хас биирдии олохтооҕо бүттүүнүн өйүнэн-санаатынан, дууһатынан сайдыыта бэлиэтэммиттэрэ.
Култуура сылын сүрүн суолтатынан өрөспүүбүлүкэ норуоттарын бэйэ буолунууларын көмүскээһин, искусство диэйэтэллэрин, түмэллэр, тыйаатырдар уонна бибилэтиэкэ үлэһиттэрин өйөөһүн итиэннэ омуктар тылларын уонна төрүт дьарыктарын сайыннарыы буолар. Бу үлэлэр сыл саҕаланыаҕыттан былааннахтык ыытылла тураллар.
Култуура сылыгар биир сүрүн хайысханан саҥа социальнай инфраструктура эбийиэктэрин тутуу буолар. Ол курдук бу сылга эпос уонна искусство Аартыкатааҕы киинэ Саха сирин судаарыстыбаннай филармониятын кытта бииргэ итиэннэ муусука үрдүкү оскуолата курдук баараҕай тутуулар олоххо киирэллэрэ былааннанар. Аартыкатааҕы киин Арассыыйа хотугу сирдэригэр биир саамай улахан уонна дойдуга баар култуура үөрэх кластердарын биир ситимигэр киирэр. Киин уопсай иэнэ 33 тыһыынча квадратнай миэтэрэ, көрөөччүлэр саалаларыгар биир кэмҥэ балтараа тыһыынчаттан ордук киһини батарар кыахтаахтар. Муусука үрдүкү оскуолатын үөрэтэр куорпуһа 240, итиэннэ олорор интэринээтэ 150 миэстэлээхтэр. Оскуолаҕа өрөспүүбүлүкэ талааннаах оҕолорун үөрэтэр уонна анал үөрэхтээх оҥорууга сөп түбэһэр бары усулуобуйа оҥоһуллуоҕа.
Биир ураты сонун тутуунан Жатай куорат уокуругар “Кэскил точката” (“Точка будущего”) диэн үөрэхтээһин комплексын тутуута буолар. Бу тутуу чааһынай үбүлээһининэн тутуллар. Комплекска оскуола, оҕо угуйаана, үөрэтии лабаратыарыйалара, спортивнай эбийиэктэр итиэннэ оҕолору иитэ ылбыт дьиэ кэргэттэргэ уонна педагогтарга олорор дьиэ киирэллэр.
Маны таһынан култуура сылыгар Үөһээ Дьааҥы оройуонун Суордаах, Кэбээйи улууһун Батамай сэлиэнньэлэригэр элбэх хайыскалаах култуура кииннэрэ, Өлүөхүмэ оройуонугар Даппарай сэлиэнньэтигэр култуура-спорт комплекса, Ленскэй оройуонун Беченче сэлиэнньэтигэр култуура дьиэтэ, итиэннэ Ньүүйэ сэлиэнньэтигэр култуура-спорт комплекса тутуллан олоххо киириэхтэрэ. Култуура сылыгар 20 култуура дьиэлэрэ саҥа тэриллэринэн хааччыллыахтара.
Санатан эттэххэ, өрөспүүбүлүкэҕэ кэлиҥҥи биэс сылга 36 култуура эбийиэктэрэ тутулуннулар, 17 искусство оскуолалара өрөмүөннэннилэр.
Уопсайа 2030 сылга диэри өрөспүүбүлүкэҕэ 167 социальнай эбийиэктэр, ол иһигэр 24 оскуола, 22 оҕо уһуйаана, 62 доруобуйа харыстабылын, 22 физкултуура уонна успуорт, 19 култуура тэрилтэтин эбийиэктэрин уонна да атын социальнай хайысха эбийиэктэрин тутан олоххо киллэрии былааннанар.
Үөһээ ааттаммыт Култуура сылын чэрчитинэн ыытыллар үлэлэр өрөспүүбүлүкэбитигэр дьон-сэргэ, оҕо-аймах өй-санаа, билии-көрүү, эт-хаан өттүнэн сайдыытыгар, түмүллүүтүгэр, биир санааҕа кэлиилэригэр бигэ олугу ууруохтара диэн эрэниэҕи баҕарыллар.

Александр Пахомов, экэниэмикэ наукатын дуоктара, Арассыыйа естественнай наукаларын академига, Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ.