Все новости

Тэрээһин икки чаастан турда: М.А. Алексеев ураты баай олоҕун кэпсиир музей-саала аһыллыыта уонна «Политехническое образование как трансформация идей М.А. Алексеева: перспективы развития в условиях сельской школы»диэн тиэмэҕэ “тѳгүрүк остуол” тула кэпсэтии.

 Манна Υѳһээ Бүлүү, Бүлүү улуустарын үѳрэҕириитин салааларын начаалынньыктара, Н.И. Протопопова аатынан «Кэскил» оҕо киинин салайааччылара, Бүлүү куорат лицейин, оскуолаларын, гимназиятын, Тааhаҕар, Хампа, Дьѳккѳн, Лѳкѳчѳѳн оскуолаларын математика, физика предметтэрин учууталлара ыалдьыттаатылар.

Тэрээһин барыта “Zoom” платформанан тэҥҥэ ыытылынна.

Саха сиэринэн тохтор кѳмүс тойугунан туойан, арыылаах алаадьынан, кырылыы кыынньар кымыһынан айах тутан, музыка учуутала Матрена Егоровна Кириллина аһыллыы сиэрин-туомун ыытта.

 Эҕэрдэ тыллары  «Баппаҕаайы нэһилиэгэ» муниципальнай тэриллии дьаһалтатын баһылыгын солбуйааччы Гаврил Иванович Алексеев, М.А. Алексеев аатынан орто уопсай үѳрэхтээһин оскуолатын дириэктэрэ Виталий Владиславович Макаров эттилэр.

“Музей – киһи ѳйѳ-санаата, кута-сүрэ ѳрүкүйэр ытык сирэ” диэн мээнэҕэ эппэттэр. Үйэлэргэ үксүү, үөдүйэ, салҕана турар үтүө тускуллаах норуот учуутала Михаил Андреевич Алексеевка анаммыт түмэл-саала аһыллыытын аалай кыһыл лиэнтэтин арыйарга чиэс бэрилиннэ: Бүлүү улууһун үѳрэххэ управлениетын начаалынньыга Наталья Михайловна Семеноваҕа, М.А. Алексеев аатынан Баппаҕаайы орто уопсай үѳрэхтээһин оскуолатын дириэктэрэ Виталий Владиславович Макаровка, физика учуутала, М.А. Алексеев үѳрэнээччитэ, музей салайааччыта Татьяна Васильевна Фёдороваҕа.

“Кимтэн кииннээххин? Хантан хааннааххын?” диэн ыйытык сахаҕа бастакы уонна сүрүн буолар. Ол сиэринэн, музей бастакы экспозицията М.А.Алексеев тѳрүччүтүгэр анаммыт. Музей бу түһүмэҕэр аҕа ууһун тѳрүччүтүн алын кылаас учуутала Айталина Николаевна Шамаева, ийэ ууһун история учуутала Сардана Петровна Иванова үгүс сыраларын ууран туран оҥорбуттара, ону сиһилии кэпсээбиттэрэ улахан интэриэһи тарта.

 Аҕа ууһа уруккуттан үѳрэтиллэн саҕаламмыт буоллаҕына, ийэ ууһун үѳрэтии саҥа хардыы буолла. Бу учууталлары кытта тэҥҥэ алын кылаас учуутала Оленова Светлана Дмитриевна, омук тылын учуутала Харлампьева Христина Васильевна үлүһүйэн туран үлэлэстилэр. Ыалдьыттар, чахчы да, научнай үлэ буолуон сѳптѳѳх үлэ саҕаламмытын  бэлиэтээтилэр. Мантан сиэттэрэн, оҕолорбут тѳрүччүлэрин интэриэһиргиэхтэрэ, оҥостон саҕалыахтара диэн, экспозиция биир туһунан иитэр суолтата улахан.

Бу музей-сааланы Татьяна Васильевна Федорова ѳр сылларга иитиэхтээн, тѳбѳтүгэр ойуулаан, үѳрэтэн, ис дууһатыттан Улуу Учууталыгар ытык иэһин курдук ѳйдѳѳн оҥордо, биир санаалаах кэллиэгэлэрин үлэлэттэ.  Хас биирдии истиэндэни барытын бэйэтэ көмпүүтэргэ анал программаҕа дизайннаан бэчээттэтэн, сѳптѳѳх миэстэлэрин буллартаата. Истиэндэ опорнай схема форматынан саҥа технологиянан оҕоҕо да, улахан да киһиэхэ олус ѳйдѳнүмтүѳ гына оҥоһуллубут, эбии QR-кодтарынан видеоматериаллары кѳрүѳххэ сѳп. Манна урут киэҥ эйгэҕэ биллибэтэх информация олус элбэҕин, М.А. Алексеев бойобуой суолун схемата ыалдьыттар болҕомтолорун тарта.

Татьяна Васильевна хас биирдии истиэндэтин, музейын муннугун умсугуйан туран, учууталын ис дууһатыттан махталлаахтык саныы-саныы кэпсээбитэ ѳссѳ долгутуулаах, ис киирбэх буолла.

А.И. Леонтьев аатынан Лөкөчөөн оскуолатын дириэктэрэ Аида Афанасьевна Леонтьева учууталыгар, убайыгар аналлаах тэрээһиннэри хаһан да кѳтүппэт, уус-уран, номоҕон тылынан, киһи дууһатыгар киирэр гына ахтар-саныыр. “Татьяна Васильевнаны оскуола эрдэхтэн билэбин, доҕордоһобун. Кини ылсыбыт дьыалата саамай куһаҕана 100% буолааччы. Эһиги маннык учууталлааххытыгар ымсыырабын эрэ,” – диэбит тыллара ѳссѳ тѳгүл хайдах хаачыстыбалаах үлэ оҥоһуллубутун ситэрэн биэрэллэр.

Музейбытыгар саамай улахан бэлэҕинэн Михаил Андреевич оҕолоро Михаил Михайлович, Дария Михайловна аҕаларыгар араас кэмнэргэ бэлэхтэммит эҕэрдэ суруктары, грамоталары туттарбыттара буолла.

М.А. Алексеев Саха сирин экэниэмикэтэ төһөнөн үүннэҕин, иннин диэки быһаарыылаахтык хардыыны оҥордоҕун аайы научнай, инженернэй-техническэй каадырдарга наадыйыыта күүһүрэн иһиэхтээҕин ыйбыта уонна ыччакка техникаҕа умсулҕаны орто оскуолаҕа иитэргэ ыҥырбыта. Михаил Андреевич 60-70 сыллардааҕы идиэйэлэрэ бүгүҥҥү күҥҥэ олоххо киириэхтээх соруктарбыт буоллулар. Онон сиэттэрэн, «Политехническое образование как трансформация идей М.А.Алексеева: перспективы развития в условиях сельской школы» диэн тиэмэлээн, тэрээһиммит иккис чааһыгар “тѳгүрүк остуол” тула кэскиллээх кэпсэтии буолла.

    “Тѳгүрүк остуол” үлэтин саҕалыах иннинэ “Сырдык аартык” диэн ааттаах кылгас документальнай ролик сүрэхтэннэ. Мэхээлэ уол үѳрэх сырдык аартыгын арыйа, сыарҕалаах акка олорон, аан маҥнай туруммут кэмэ кѳһүннэ.

 Роликка “LIDER» телестудия оҕолоро үлэлэстилэр, уһулуннулар. Ис хоһооно нэһилиэк 100 саастаах «Үйэ саас» бэлиэтин хаһаайына Прокопьева Мария Алексеевна уонна нэһилиэк бочуоттаах гражданина, 90 саастаах Кириллин Николай Николаевич кэпсээннэригэр, Иван Федосеев “Сѳҕүрүйбэт тѳлѳн”  кинигэтигэр олоҕуран сурулунна. Салайааччыларынан педагог-библиотекарь Платонова Саргылана Семеновна, нуучча тылын уонна литирэтиирэтин учуутала Винокурова Алина Семеновна буолаллар. Маны тэҥэ “Тѳлѳн” уолаттар түмсүүлэрин толоруутугар М.А.Алексеевка анаммыт хоһооннору иһиттибит (салайааччылара С.Н. Николаева, А.И. Николаева).

“Тѳгүрүк остуол” кэпсэтиини Баппаҕаайы оскуолатын дириэктэрэ В.В. Макаров, улуустааҕы үѳрэҕирии салаатын начаалынньыга Н.М. Семенова салайдылар.

Кыттааччылары Ил Дархан А.С. Николаев, Ил Түмэн наукаҕа, үѳрэххэ, култуураҕа, иhитиннэрэр-биллэрэр сириэстибэлэргэ уонна түмэт тэрилтэлэр дьыалаларыгар сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Ф.В.Габышева видеонан эҕэрдэлээтилэр.

Дьокуускай куораттан идэни үрдэтэр институт дириэктэрэ Нь.М. Павлов «Перспектива развития политехнического образования в Республике Саха (Якутия)» иһитиннэриитин иһиттибит. Кини өрөспүүбүлүкэбитигэр политехническай хайысхалаах предметтэр учууталлара тиийбэт проблемалара үѳскээн эрэрин бэлиэтээтэ.

СӨ  политехническай  хайысхалаах түмсүүлэрин бэрэссэдээтэлэ, Саха политехническай лицейин (14-с №-дээх оскуола) дириэктэрэ Н.К. Тимофеева бу хайысха сайдарыгар үгүс сыратын биэрэн үлэлиир, биһиги оскуола 2015 сылтан ассоциация чилиэнэбит. «Об основных тенденциях развития политехнического образования в РС (Я) дакылаатын сэҥээрэн иһиттибит. «Концепция политехнического образования в Республике Саха (Якутия)» бырайыак кэккэ ситиһиилэнэн эрэриттэн үѳрдүбүт.

Сунтаар политехническай лицей-интернатын дириэктэрэ О.К. Сосин, Ньурба техническэй лицейиттэн дириэктэр А.Ю. Федоров үлэлэрин уопутун билиһиннэрдилэр.  Өрөспүүбүлүкэтээҕи лицей-интернат дириэктэрэ И.И. Шамаев Горнай улууһун Солоҕонугар билигин даҕаны интернат тутан олороллорун, онно физика учуутала, М.А.Алексеев үѳрэнээччитэ Васильева Татьяна Алексеевна олус ситиһиилээхтик үлэлиирин бэлиэтээтэ. Уопутун билсэргэ сүбэлээтэ. Михаил Андреевич уола М.М. Алексеев аҕата хайдах математика учууталыттан дьулуурунан, бэйэтэ дьарыктанан, үрдүк таһымнаах физик буолбутун кэпсээтэ.

Мантан салгыы ыраахтан айаннаан кэлбит ыалдьыттарбыт дакылааттарын, санааларын иһиттибит.

Бүлүүбүт улууһун үѳрэҕириитин управлениетын начаалынньыга Н.М. Семенова “Опыт работы Вилюйского улуса по развитию политехнического образования” иһитиннэриитигэр улууспутугар бу хайысхаҕа улахан болҕомто уурулларын, ситиһиилэр элбэхтэрин кэпсээтэ.

Үѳһээ Бүлүүтээҕи үѳрэҕирии управлениетын начаалынньыгын солбуйааччы Филиппов Олег Егорович «Технология обучения М.А. Алексеева как необходимое средство повышения качества современного образования» дакылаата учууталлар болҕомтолорун тарта.

Биһиги оскуолаттан естественнэй-математическай предметтэр МО-ларын салайааччыта, математика учуутала Алексеева Рита Романовна оскуолабытыгар политехническай үѳрэхтээһин уопутун, түмүгэ үѳрэнээччилэрбит ситиһиитэ буоларын презентация, мониторинг оҥорон кѳрдѳрдѳ. Кэллиэгэтин математика учуутала, М.А.Алексеев үѳрэнээччитэ Константинова Августина Гаврильевна ситэрэн-хоторон биэрдэ.

Ѳссѳ тѳгүл биһиги Баппаҕаайыбыт сиригэр-уотугар математика, физика курдук ыарахан предмети тобулар айылҕаттан ѳйдѳѳхтѳр уутуйан үѳскүүллэрин оҕолорбут ситиһиилэрэ дакаастыыр. Биһиги математикабыт, физикабыт учууталлара тѳрүт баппаҕаайылар буолаллар. «Эһиги учууталларгыт суотчут, күүстээх учууталлар», -- диэн Т.Е. Соловьева бэлиэтээбитин киэн тутта иһиттибит.

Салгыы Бүлүү оскуолатын математикаҕа учуутала, олус убаастыыр, киэҥ билиилээх, актыыбынай позициялаах кэллиэгэбит Дранаева Кыдана Васильевна «Формирование финансовой грамотности на уроках математики» диэн иһитиннэриитин оҥордо. Бүлүү гимназиятын физикаҕа учуутала Михалева Виктория Васильевна «Фестиваль физиков имени М.А. Алексеева» диэн биһиги оскуола олус сѳбүлээн, ситиһиилээхтик кыттар тэрээһиннэрин туһунан кэпсээтэ.

“Тѳгүрүк остуол” үлэтин кэмигэр Канадаттан М.А.Алексеевы олус ытыктыыр үѳрэнээччитэ Баишева Лена Матвеевна кыттыспыта сэргэхсийиини үѳскэттэ. Лена Матвеевна ситиһиилээх олоҕор, олоххо кѳрүүтүн кэҥэппит, бастакы олугу уурбут учууталыгар махтала муҥура суоҕун эттэ. «Фонд президентских грантов» куонкуруска кыттан, политехническай хайысханы сайыннарарга материальнай базаны хаҥатыахха сѳп”, -- диэн сүбэлээтэ. Музейга тѳрүччүттэн М.А.Алексеев ханан хайдах аймах буоларын билбититтэн дьолломмут үѳрүүтүн үллэһиннэ.

Түмүккэ “тѳгүрүк остуол” кыттыылаахтарыгар тэрээһин материалларынан сибиэһэй буруолуу сылдьар ѳҥнѳѳх хаһыаты «Кѳмүс бѳрүѳ» пресс-киин иитиллээччилэрэ оҥоро охсонтарҕаттылар (салайааччы Л.С. Тарасова).

“Тѳгүрүк остуол” резолюциятыгар “Бүлүү эрэгийиэнин улуустара биир иһитиннэрэр-үѳрэтэр ситимҥэ киирэн, политехническай үѳрэхтээһини сайыннарарга үлэлэһиэххэ” диэн түмүккэ кэллилэр, элбэх этиилэр, рекомендациялар киирдилэр. Мунньах үлэтэ саҥа саҕахтары арыйыа, олоххо киирэр түмүктээх буолуо диэн эрэнэбит.

Тэрээһиммит сылаас үүттээх чэй иһэ-иһэ, мааны астаах остуолга олорон санаа атастаһыытынан, музыкальнай эҕэрдэлэринэн түмүктэннэ.

Тэрээһин минньигэс чааһын алын кылаас учуутала Жиркова Ирина Николаевна саҥаран-ыпсаран, үѳрэн-кѳтѳн ыытта.

 Ыалдьыттарбыт тэрээһин үрдүк таһымҥа барбытын бэлиэтээтилэр, санааларын үллэһиннилэр, М.А.Алексеевы санаан-ахтан аастылар, махтал тылларын эттилэр. Н.И. Протопопова аатынан «Кэскил» оҕо киинин дириэктэрэ С.А. Васильева, ыстаарсай методист А.В. Слепцова аныгыскы үѳрэх дьылыттан биһиги оскуолабытыгар политехническай хайысхалаах 9 араас куруһуогу дистанционнайдык ыытарга дуогабар түһэрсиэх буоллулар

М.А.Алексеев төрөөбүтэ 105 сылын кѳрсѳ, өрөспүүбүлүкэ хабааннаах тэрээһин үрдүк таһымҥа ааспытыгар кэлэктиип хас биирдии үлэһитин кылаата баар.

Биһиги оскуолабыт үөрэнээччилэрэ уонна учууталлара саха норуотун киэҥ билиниитин ылбыт, улахан буукубаттан суруллар Учуутал, тыа сирин физика, математика учууталыттан далааһыннаах олох суолун түстээбит, үүнэр көлүөнэ ыччакка чаҕылхай сулус буолар дьылҕаны барҕардыбыт Михаил Андреевич Алексеев аатынан киэн туттуохпутун туттабыт. Кини аатын оскуолабытыгар иҥэрбиттэрэ өссө долгутуулаах, ураты эппиэтинэс буолар.

Алина Винокурова,

М.А.Алексеев аатынан

Баппаҕаайы оскуолата,

Илбэҥэ, Бүлүү.