Общество

Донордарга өйөбүл

Ханты Мансийскай АУо-Югра Дууматын дьокутааттара Арассыыйа доруобуйатын харыстабылын миниистирэ Михаил Мурашко аатыгар суруктарын өйөөтүлэр. Югралар Үлэ кодексыгар уонна уорганнары трансплантациялааһын сокуонугар “костнай мозг” уонна “гемопоэтическай стволовай клеткалар” донордарыгар  мэктиэлэри киллэрэргэ этэллэр. Ол иһигэр, уорганы туттарыы кэмигэр үлэттэн босхолооһун, туттарыы уонна реабилитация кэмигэр орто хамнаһы оннунан хаалларыы, килииникэҕэ босхо аһааһын, атын эрэгийиэҥҥэ  дьиэ куортамын толуйуу.

Үлэ кодексыгар бу мэктиэлэр хаан туттарааччыларга сурулла сылдьар. Оттон “костнай мозг” донордарыгар маннык мэктиэ  суох. Федеральнай эрэгиистиргэ түөрт тыһыынча кэриҥэ киһи донор быһыытынан киирэ сылдьар. Светлана Давыдова санаппытынан: “Арассыыйа үрдүнэн маннык мэдиссиинэ өҥөтүгэр наадыйар дьоҥҥо көмө оҥоһулларыгар сыллата 5 тыһыынча трансплантация ирдэнэр, маныаха 500 тыһыынча типированнай донор наада. Билигин 358 тыһыынча кэриҥэ баар”,  - диэтэ.

Сэдэх ыарыылаахтарга көмө

Иккис туһулаан этии Тюмень уобаластааҕы Дууматыттан кэлбит. Эрэгийиэн 19 саастарыттан үөһээ саастаах сэдэх (орфаннай) ыарыылаах пациеннарга эмтэнии быстыбатын федеральнай таһымҥа бигэргэтэри туруорсар. Сэдэх ыарыылаах оҕолор 18 саастарыгар диэри “Круг добра” пуонда эпиэкэтигэр сылдьаллар, сыаналаах эминэн хааччыллаллар. Ол эрээри, 19 саастарын туоллахтарына, бу пациеннар толору эрэгийиэн бүддьүөттэрин хааччыйыытыгар көһөллөр.

Билигин “Круг добра” пуонданан өрөспүүбүлүкэбитигэр 94 оҕо көмөнү ылар. Быйыл,  2026 сылга, 19 саастарын туолбут биэс оҕо эминэн хааччыллыыта  өрөспүүбүлүкэ бүддьүөтүгэр көспүт. Эмтэнии сыаната 223 мөл. солкуобайга тэҥнэһэр. 2027 сылга кинилэр ахсааннара тоҕуска тэҥнэһиэ, эмтэнии сыаната 411 мөл. солкуобай буолуо. Оттон 2028 сылга 14 буолаллара сабаҕаланар.

Тюмень уобаластааҕы Дууматын туһулаан этиитин сис кэмитиэт дьокутааттара  өйөөтүлэр.

Күһүҥҥү сиэссийэ үлэтэ

Дьокутааттар күһүҥҥү сиэссийэ кэмигэр ыытыллар үлэлэрин ырыттылар, кэккэ этиилэри киллэрдилэр.

Ол курдук, “Өрөспүүбүлүкэҕэ нэһилиэнньэ доруобуйатын харыстааһын туһунан сокуон” саҥа эрэдээксийэтин толорон, ситэрэн иккис ааҕыыга тиэрдиэхтэрэ.

“Наркомания уонна токсикомания утары сэрэтэр дьаһаллар” сокуон барылын маҥнайгы ааҕыыга киллэриэхтэрэ. Биир улахан суолталаах тэрээһин -- доруобуйа харыстабылын үлэһиттэригэр хамнаһы ааҕыы саҥа киэбин тула бырабыыталыстыба чааһа ыытыллыа. Оскуолаларга мэдиссиинэ көмөтүн биир кэлим ыстандаартын ырытыыга төгүрүк остуол тэриллиэ.

Доруобуйа харыстабылын эйгэтигэр сокуону тупсарыыга үлэлиир бөлөх саҥардыллыбыт састааба бигэргэннэ, салайааччынан сис кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ  Светлана Давыдова талылынна.

 Эми кииннээн атыылаһыы

Сис кэмитиэт мунньаҕар биир сытыы боппуруоһунан Мииринэй улууһун дьокутааттарын сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Павел Шелехов этиитэ буолла. Кини муниципальнай эмтиэкэлээх бырамыысыланнай оройуоннарга өрөспүүбүлүкэ бүддьүөтүттэн быһа үбүлээһиҥҥэ этии киллэрдэ. Ол иһигэр: Алдан, Ленскэй, Мииринэй, Нерюнгри уонна Ньурба улуустарыгар.  Кини иһитиннэрбитинэн, эми кииннээн тиэрдии тэриллиэҕиттэн улууска эминэн хааччыйыы бытаарбыт. Муус устар ыйга “66№-дээх киин эмтиэкэҕэ” үс тыһыынчаттан тахса эрэсиэп мунньуллубут, ол эрээри ыам ыйыгар бу сыыппара 300-кэ диэри түспүт. Эмтиэкэ эми баарынан биэриигэ көспүт.

Доруобуйа харыстабылын миниистирин солбуйааччы Любовь Бурнашева өрөспүүбүлүкэҕэ үөскээбит  балаһыанньаны билиһиннэрдэ. 2026 сылга чэпчэтиилээх эминэн хааччыллыыга өрөспүүбүлүкэ уонна федеральнай бүддьүөттэртэн уопсайа 4,7 млрд. солкуобай көрүллүбүт. Ол иһигэр өрөспүүбүлүкэ бүддьүөтүттэн – 3,8 млрд. солкуобай. Бу сыллааҕы ирдэнэр нуорма 68 %-гар тэҥ. Эбии 1,8 млрд. солк. харчы ирдэнэр.

Ыам ыйын 5 күнүнээҕи туругунан 4,7 млрд. солкуобайга 44-с федеральнай сокуонунан эми атыылаһыы биллэриллибит. Билигин 3,8 млрд. солкуобайга хантараактарга илии баттаммыт, 2,4 млрд. солкуобайга табаар тиэрдиллибит. Инньэ гынан, эми атыылаһыыга кииннээһин түмүгэр 96,5 мөл. солк. кэмчилэннэ.  Бу харчы толору эми атыылаһыы систиэмэтигэр төннүбүт.

Мииринэй улууһугар сыл саҕаланыаҕыттан “Сахафармация” АУо 81 мөл. солкуобай суумалаах эми тириэрдибит, онтон 41 мөл. солкуобайдаах эмп дьоҥҥо бэриллибит.

Доруобуйа харыстабылын министиэристибэтэ кииннээһини оннунан хаалларарга эттэ. Ол курдук, муниципальнай эмтиэкэлэр кууһунан атыылаһыы надбавкаларынан туһанар кыахтара суох, розница эрэ сыанатынан эми атыылаһар кыахтаахтар. Онон, кииннээһинтэн тахсан, урукку схеманан үлэлээтэхтэринэ, үп тиийбэт буолуута өссө күүһүрэрэ сабаҕаланар.

 “Сахафармация” АУо генеральнай дириэктэрэ Эдуард Рехлясов иһитиннэрбитинэн, кардиологическай препараттары атыылаһыы федеральнай таһымы кытары тэҥҥэ ыытыллар. Билигин бу сабыылаах турар. Маны сэргэ, сорох препараттарга дефектура баар. Маннык түгэннэргэ доруобуйа харыстабылын министиэристибэтин уонна мэдиссиинэ тэрилтэлэрин кытары үлэ барар, килиниичэскэй эрэкэмэндээссийэлэри үөрэтэн, чинчийэн баран эми  солбуйуу быһаарыллар.

Эдуард Рехлясов эбэн эппитинэн, бу күҥҥэ өрөспүүбүлүкэ бары улуустарыгар, Дьокуускай куоракка уонна Жатайга 2,1 млрд. солкуобайтан тахса суумалаах эмп эрэсиэптэринэн бэриллэр пууннарга тириэрдиллибит. Бүтэһик кэмҥэ чэпчэтиилээх эминэн хааччыллыы боппуруоһугар нэһилиэнньэттэн киирэр боппуруостар, этиилэр ахсааннара намтаабыт.

Дьокутааттар туруорсаллар  

Норуот дьокутаата Иван Луцкан бэлиэтээбитинэн, миэстэтигэр эмтиэкэ суоҕа киһи чэпчэтиилээх эминэн хааччыллыытыгар харгыс буолуо суохтаах. Хас биирдии ФАП уонна киин балыыһа биирдиилээн эми биэриигэ анал лисиэнсийэлээх уонна миэстэтигэр эми биэрэр бырааптаах. Маны сэргэ, кини доруобуйа харыстабылын сокуонун саҥа эрэдээксийэтигэр чэпчэтиилээх эминэн хааччыллыы нуормаларын чопчулуурга эттэ. Ол барыта 2017 сыл алтынньы 20 күнүгэр 342 №-дээх Бырабыыталыстыба уурааҕар ыйылла сылдьарын ыйда. Манна эминэн хааччыллыыга туһанар дьон категорията, бэриллэр эмп кээмэйэ, чэпчэтиилэр суруллубуттар.

Сис кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ Светлана Давыдова доруобуйа харыстабылын министиэристибэтиттэн киирбит этиини өйөөтө. Ол курдук, эминэн хааччыллыы атыытын  үс сыл саппаастаах ыытыыны, оччотугар табаар саппааһа өрүү баар буолуохтааҕын ыйда.

Уопсастыбанньыктары ыҥыран туран парламент истиилэрин ыытарга, эми кииннээн атыылаһыы  систиэмэтин түмүктэрин тоҕус ыйынан, ол эбэтэр алтынньы, сэтинньи ыйдарга  эбии көрөргө этии киирдэ. Кэмитиэт быһаарыыны тирэх быһыытынан ылынна.

Бырабыыталыстыба 342 №-дээх уурааҕар олоҕуран, чэпчэтиилээх эминэн хааччыллар категорияны чопчулуурга, доруобуйа харыстабылын министиэристибэтигэр алтынньы 1 күнүгэр диэри федеральнай чэпчэтиилээхтэргэ бырааптарын быһаарарга өйдөтөр үлэни күүһүрдэргэ эттилэр.

Галина Матвеева  

Хаартыскалар: Ил Түмэн пресс-сулууспата