Общество

10 тыһыынчаттан тахса маҥнайгы кылаас үөрэнээччитэ

Балаҕан ыйын 1 күнүгэр, Сахабыт Сиригэр 10 тыһыынчаттан тахса маҥнайгы кылаас оҕото аан бастаан оскуола боруогун атыллаата. Өрөспүүбүлүкэ 9 тыһыынчаттан тахса выпускнига оскуолаҕа бүтэһик үөрэх дьылын саҕалаата, ол түмүгэр кинилэр салгыы ханнык хайысханан үөрэнэллэрин уонна идэлэрин талаллара ирдэнэр. Бу туһунан www.sakha.gov.ru сайт иһитиннэрэр.

Балаҕан ыйын 1 күнүгэр Дьокуускай куорат 1 №-дээх оскуолатын саҥардыллыбыт дьиэтэ аанын тэлэччи аста. Аныгы үөрэх эбийиэгэ дойду бэрэсидьиэнэ Владимир Путин бигэргэппит Дьокуускай агломерациятын маастар-былаанын чэрчитинэн тутуллубут.

Кэнники сылларга өрөс­пүүбүлүкэҕэ 62 оскуола уонна 38 уһуйаан үлэҕэ киирбит, 100-тэн тахса үөрэх тэрилтэтэ хапытаалынай өрөмүөнү ааспыт.

Саҥа үөрэх дьылын өрөс­пүүбүлүкэ былырыыҥҥы выпускниктар түмүктэринэн саҕалыыр. Эксээмэннэр түмүктэринэн Саха Сирин тоҕус выпускнига нуучча тылыгар 100 баалы ылбыта. Өрөспүүбүлүкэ устуоруйатыгар иккиһин саха тылыгар 100 бааллаах түмүк бэлиэтэннэ, оттон аан бастаан эбэҥки тылыгар 100 баал турда.

Саҥа үөрэх дьылын устата үөрэх тэрилтэлэрин тутуу уонна өрөмүөннээһин, үөрэх хаамыытын тэрийии, төрүт тыллары өйөөһүн, иитии үлэтэ уонна оскуола оҕолорун идэҕэ туһаайыы салҕаныаҕа.

2027 сылга «Профессионалитет» сэттэ саҥа кластерын тэрийиигэ 1 млрд солк. ыытыллыаҕа. Бу Саха Сирин экэниэмикэтин наадыйыыларыгар эппиэттиир исписэлиистэри бэлэмнииргэ туһуланар.

Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр үөрэхтээһин систиэмэтин сайыннарыы үлэтэ Арассыыйа Бэрэсидьиэнэ Владимир Путин көҕүлээбит «Ыччат уонна оҕолор» нассынаалынай бырайыак сыалларыгар-соруктарыгар, ону тэҥэ «Биир Арассыыйа» баартыйа норуодунай бырагырааматын «Саҥа оскуола» федеральнай бырайыагар сөп түбэһиннэрэн ыытыллар.

Учууталга  ураты статус иҥэрилиннэ

Саҥа үөрэх дьылын күүтүүлээх докумуонунан көрсөбүт. Ол курдук, от ыйын 20 күнүгэр Арассыыйа Бэрэсидьиэнэ Владимир Путин учуутал идэтин ураты статустуур уонна педагогическай үлэһиттэргэ социальнай мэктиэлэри кэҥэтэр Ыйааҕы таһаарбыта, бырабыыталыстыбаҕа алта ый иһигэр үөрэх ноҕуруускатын нуормаларын хат көрөргө сорудахтаабыта.

Маны сэргэ, учууталларга идэлэригэр сайдыы уонна үүнүү, кинилэр профессиональнай соруктарын көдьүүстээхтик толоруу наадалаах усулуобуйаларын хааччыйыы мэктиэлэнэр. Ол иһигэр эдэр учууталларга настаабынньыктааһын, электроннай үөрэх ресурсаларын босхо туһаныы, уопсай ыстаастара 25 сылтан итэҕэһэ суох буоллаҕына, «Үлэ бэтэрээнэ» ааты иҥэрии бааллар.

Итини таһынан, учууталларга ыйга бииртэн итэҕэһэ суох төгүл судаарыстыбаннай уонна муниципальнай түмэллэргэ босхо сылдьыы, босхо юридическай көмөнү ылыы, олоххо уонна доруобуйаҕа куттал суоһууруттан көмүскэнии мэктиэлэнэр.

Бэрэсидьиэн бырабыыталыстыбаҕа Арассыыйаҕа учуутал статуһун бигэргэтэр дастабырыанньа биир кэлим барылын олохтуурга, ону тэҥэ учууталлар үлэ бириэмэлэрин эрэсиимигэр уонна кинилэр үөрэх ноҕуруускаларыгар ирдэбиллэри тупсарарга сорудахтаата.

Үөрэнээччилэр астарын тупсарыахтара

Быйылгыттан оскуола аһыгар ураты болҕомто ууруллуоҕа. Санатан эттэххэ, оскуола аһылыгын туһунан сокуон алта сыллааҕыта ылыллыбыта. Бу кэм устата оскуолаҕа босхо итии аһы сиир оҕо ахсаана лаппа элбээтэ. Алын кылаастары таһынан, бүддьүөт суотугар доруобуйаларынан хааччахтаах оҕолор, элбэх оҕолоох ыаллар уонна Анал байыаннай дьайыы кыттыылаахтарын дьиэ кэргэттэрин оҕолоро аһыыллар. Оскуола аһылыгын үбүлээһиҥҥэ федеральнай бүддьүөт сыллата 80 млрд солк. биэрэр. Маныаха федеральнай харчыны ылыы эрэгийиэнтэн хос үбүлээһини ирдиир.

Сокуону бэлэмнииргэ оскуола аһа улахан сынньалаҥҥа быстах аһылык буолбакка, оҕо доруобуйатыгар туһалаах, иҥэмтиэлээх буолуохтааҕа былааннаммыта. Быйылгыттан оскуола менютын сыаналыыр киритиэрийдэр кэҥэтиллиэхтээхтэр. Белок, сыа, углевод көрдөрүүлэрин таһынан, менюҕа оҕо доруобуйатыгар наадалаах фосфор, тимир, битэмииннэр уонна минераллар баар буолуохтаахтар диэн «Парламентская газетаҕа» дьокуутат Татьяна Буцкая эппит.

БКЭ, учуобунньуктар, сыаналар

Саҥа үөрэх дьылыгар дойдубутугар  18 мөлүйүөн үөрэнээччи  38 тыһыынчаттан тахса оскуола аанын арыйар. Үөрэх миниистирэ Сергей Кравцов сүрүн бырааһынньык иннинэ эрэгийиэннэри кытары мунньах ыытта: сыл суолталаах сонуннарын санатта уонна биэдэмистибэ бирикээстэрин уонна инструкцияларын халбаҥнаабакка тутуһарга ыҥырда. Ол курдук, 704 №-дээх бирикээскэ — бары оскуолаларга биир үөрэх бырагырааматын киллэрэр, хонтуруолунай үлэ ахсаанын хааччахтыыр, кылаастарынан дьиэҕэ үлэ кээмэйин быһаарар докумуоҥҥа болҕомто туһаайылынна.

“Быйылгы үөрэх дьылыгар 8-с уонна 10-с кылаас үөрэнээччилэрэ «Куттал суох буолуута уонна төрөөбүт дойдуну көмүскээһин төрүттэрэ»  диэни үөрэтиэхтэрэ. Оттон үөрэх дьылын иккис аҥаарыттан, ол эбэтэр тохсунньуттан, бэһис кылаастарга «Арассыыйа духуобунай, сиэр-майгы култуурата» диэн уруок баар буолуоҕа”, — диэн миниистир санатта. “Ону таһынан биһиги устуоруйаҕа толору биир кэлим учуобунньуктарга көһөбүт: бэһистэн онуска диэри — устуоруйаҕа, тохсустан онуска диэри — обществознаниеҕа. Обществознаниеҕа 11-с кылааска аналлаах судаарыстыбаннай биир кэлим учуобунньук эһиил киллэриллиэҕэ”.

БКЭ хайдах ааһыай?

Саҥа үөрэх дьылыгар БКЭ сорудахтарыгар улахан уларыйыылар эбэтэр уустугурдуулар былааннамматтар. Ол гынан баран, эксээмэн ис хоһоонун чэпчэтии эмиэ суох буолуоҕа. «Бары сорудахтар федеральнай таһымҥа бигэргэммит бырагыраамаларга сөп түбэһиннэрэн бэлэмнэниэхтэрэ», — диэн миниистир тоһоҕолоон эттэ. Ону таһынан, 2027 сыллааҕы БКЭ туттарыыга Арассыыйатааҕы бырагыраама эрэ туттуллуоҕа.

Туох өссө суолталааҕый?

Үөрэх министиэристибэтин 316 №-дээх бирикээһэ уруокка дьиссипилиинэни куруубай кэһиигэ дьайыы бэрээдэгин бигэргэттэ. Учууталлар уруогу мэһэйдиир үөрэнээччини кылаастан таһаарар бырааптаахтар. Ону таһынан, бирикээс уруок кэмигэр төлөпүөнү туһаныыны бобор.

Сыл биир суолталаах сонунунан «Искусственнай интеллект уонна информационнай куттал суох буолуута» диэн уруок таһынааҕы дьарык кууруһа буолуоҕа. Кини Арассыыйа бары оскуолаларыгар 2026 сыл сэтинньитигэр киириэ уонна оҕолорго сыыппара сайдыытын үтүө өрүттэрин уонна итэҕэстэрин билэллэригэр кыаҕы биэриэҕэ.

Саҥа үөрэх дьылын биир инники күөҥҥэ тутар сыала — үөрэх инфраструктуратын сайыннарыы. 2026 сылга 85 эрэгийиэн 22 853 оскуолатыгар муусука, физика уонна ойуулуур-дьүһүннүүр ускуустуба хосторо саҥардыллаллар. Эһиилги сылга биология, информатика, математика уонна химия хосторо хабыллыахтара.

Балаҕан ыйын 1 күнүттэн орто идэлээх үөрэх бырагыраамаларынан судаарыстыбаннай түмүктүүр аттестация сүрүн көрүҥүнэн демонстрационнай эксээмэн буолуоҕа. Ону ыытыыга биир кыраапык, биир хонтуруоллуур кээмэйдэр матырыйааллара уонна эрэгийиэннэргэ хамыыһыйалар киириэхтэрэ. Маннык эксээмэн түмүгэ идэ квалификациятын тутулуга суох сыаналааһын быһыытынан билиниллиэҕэ.

Маҥнайгы чуораан чугдаарда. Үөрэнээччилэрин уһун үөрэх ыйдара, саҥа арыйыылар күүтэллэр. Ситиһиилээх, таһаарыылаах үөрэх дьылын баҕарабыт!

Галина МАТВЕЕВА. 

Ааптар хаартыскаҕа түһэриилэрэ