Общество

Быраабыланы кэһиигэ ыстараап үрдүүр

Сэтинньи 3 күнүттэн Арассыыйаҕа киирии уонна олоруу быраабылатын кэһии иһин ыстараап 2000-5000 солкуобайтан 4000-7000 солкуобайга диэри үрдүөҕэ. Итини таһынан, дойдуттан таһааран кэбиһии элбиэҕэ. Олор истэригэр кыра күлүгээннээһин сорох түбэлтэлэрэ, полиция сокуоннай көрдөбүлүгэр бас бэриниини утаран, миитиннэри ыытыы быраабылатын кэһии уонна экстремистскэй матырыйааллары аһаҕастык тарҕатыы киирэллэр.

Лүөччүктэр уонна шахтердар биэнсийэлэригэр эбии төлөбүр

Сэтинньи 1 күнүгэр Социальнай пуонда кырасдааныскай авиация лүөччүктэрин уонна чох бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин эбии төлөбүрдэрин хат ааҕыаҕа. Маннык эбии төлөбүрдэр анал ыстааһы толорбут уонна бу төлөбүрү ылар быраабы биэрэр идэнэн үлэни тохтоппут дьоҥҥо бэриллэр.

Эбии төлөбүрү сылга түөрт төгүл: олунньу, ыам ыйын, атырдьах ыйын уонна сэтинньи 1 күннэригэр хат ааҕаллар. Ааҕыыга анал ыстаас уһуна, биэнсийэлээх хамнаһа уонна тэрилтэлэр Социальнай пуондаҕа ыытар эбии страховка усунуостара учуоттаналлар. Онон сэтинньитээҕи хат ааҕыы кэнниттэн суума улаатыан да, кыччыан да сөп. Бу көннөрүү түмүгэр сүрүн биэнсийэ кээмэйэ уларыйбат. Хат ааҕыыны тустаах тэрилтэ бэйэтэ ыытар, ханнык да сайыбылыанньа ирдэниллибэт. Саҥардыллыбыт сууманы биэнсийэни кытта бииргэ ыытыахтара.

80 саастарын туолбут биэнсийэлээхтэргэ эбиилик

Сэтинньигэ алтынньыга 80 саастарын туолбут Арассыыйа олохтоохторугар биэнсийэлэрэ үрдүөҕэ. Сааһынан страховой биэнсийэҕэ бигэргэммит төлөбүр икки бүк улаатар. 2026 сылга эбиилик ыйга 9584,69 солкуобай буолар. Ону таһынан, биэнсийэлээххэ көрүү-истии иһин 1413,86 солкуобайдаах эбии төлөбүр ананар. Түмүгэр биэнсийэ ыйга 10 998,55 солкуобайынан үрдүүр.

Үрдэтии төрөөбүт күнтэн ананар. 80 саастарын алтынньыга туолбут дьоҥҥо сэтинньигэ үрдэтиллибит биэнсийэни уонна төрөөбүт күн кэнниттэн күннэр иһин эбиилиги төлүөхтэрэ. Тустаах сайабылыанньаны биэрэр наадата суох.

Манна даҕатан эттэххэ, эбиилик страховой биэнсийэни ылааччыларга бэриллэр. Социальнай биэнсийэни эбэтэр көрөр-истэр киһини сүтэрии иһин биэнсийэни ылааччыларга бигэргэммит төлөбүрү икки бүк улаатыннарбаттар. Бастакы группалаах инбэлиитинэн биэнсийэни үрдэппит буоллахтарына, бигэргэммит төлөбүрү хаттаан үрдэппэттэр.

Сэтинньитээҕи биэнсийэни эрдэ биэриэхтэрэ

Сэтинньигэ Норуот сомоҕолоһуутун күнүнэн сибээстээн, сорох биэнсийэлээхтэргэ биэнсийэлэрэ кэлэр болдьоҕуттан биир күн иннинэ түһүөҕэ. Ол курдук, 4 чыыһылаҕа ылар дьоҥҥо харчыны сэтинньи 3 күнүгэр ыытыахтара. Бу Арассыыйа Социальнай пуондата (СФР) төлүүр биэнсийэлэригэр барыларыгар сыһыаннаах.

Өскөтүн биэнсийэлээх Социальнай пуонда атын төлөбүрдэрин эмиэ ылар буоллаҕына, ону эмиэ болдьоҕун иннинэ ыытыахтарын сөп. Сэтинньи 5 күнүттэн биэнсийэни урукку кыраапыгынан ыытыахтара. Буостаттан ылар дьон тиэрдии күннэрин тустаах тэрилтэ отделениетыттан чуолкайдаһаллара ордук.

Түөрт күннээх үлэ нэдиэлэтэ

Сэтинньи саҥатыгар Арассыыйа олохтоохторо Норуот сомоҕолоһуутун күнүнэн (сэтинньи 4 күнэ, сэрэдэ) сибээстээн, биир күнүнэн аҕыйахтык үлэлиэхтэрэ. Инньэ гынан сэтинньи 2 күнүттэн 6 күнүгэр диэри үлэ нэдиэлэтэ түөрт күннээх буолуоҕа.

Бырааһынньык иннинээҕи күн, сэтинньи 3 күнүгэр, үлэ күнэ биир чааһынан кылгатыллар. Сэтинньигэ уопсайа 20 үлэ, 10 өрөбүл уонна биир бырааһынньык күннэрэ баар буолуоҕа.

Симиэнэнэн үлэлиир дьон сэтинньи 4 күнүгэр сынньалаҥнара үлэ кыраапыгыттан тутулуктаныа. Бырааһынньыкка үлэлиир иһин хамнас икки бүк кээмэйтэн итэҕэһэ суох төлөнөр. Оннук төлөбүр оннугар уопсай төлөбүрү уонна эбии сынньалаҥ күнүн талыахха сөп.

Баай-дуол нолуогун иһин төлөбүр

Сэтинньигэ ааспыт сыл баай-дуол нолуогун хойутаабакка төлөнүллүөхтээх. Тиһэх болдьох ахсынньы 1 күнүгэр диэри (ахсынньы 1 күнэ болдьоххо толору киирэр).

Тустаах түһээни 2025 сылга кыбартыыралаах, дьиэлээх, хостоох, гараастаах, сир учаастактаах эбэтэр тырааныспардаах дьон төлүөхтээхтэр. Нолуогу бас билиигэ хаһаайыстыбаннай бириэмэни, сокуонунан көрүллэр чэпчэтиилэри учуоттаан ааҕаллар.

Сууманы бэйэ ааҕара ирдэммэт. Нолуок сулууспата (ФНС) ханнык баайга нолуок ааҕыллыбытын уонна төһөнү төлүөхтээхпит туһунан иһитиннэриини ыытар.

Билигин нолуок иһитиннэриитэ Судаарыстыбаннай өҥө саайтыгар кэлэр. Тустаах саайтка тус кэбиниэттээх буоллахха, иһитиннэриилэр онно кэлиэхтэрэ. Өскөтүн сэтинньи 1 күнүгэр диэри иһитиннэрии кэлбэтэх буоллаҕына, нолуок иниспиэксийэтигэр эбэтэр Элбэх өҥөнү оҥорор кииҥҥэ (МФЦ) сылдьыҥ.

Сорох түгэҥҥэ иһитиннэриини ыыппаттар. Холобур, нолуок суумата 300 солкуобайтан кыра буоллаҕына эбэтэр чэпчэтиилэринэн төлөөһүн ирдэммэт буоллаҕына.

Нолуогу Нолуок сулууспатын уонна Судаарыстыбаннай өҥө саайтарыгар баар тус кэбиниэккэ киирэн эбэтэр баан сыһыарыытын нөҥүө төлүөххэ сөп. Өскөтүн ахсынньы 1 күнүгэр диэри төлөөбөтөххө, ахсынньы 2 күнүттэн иэскэ пеня ааҕыллан саҕалыаҕа. Нолуогу дебетовай каартанан Арассыыйатааҕы нолуок сулууспатын саайтыгар эбэтэр баан сыһыарыытыгар онлайн төлүүр быдан табыгастаах.

Уурунуу бырыһыаныгар түһээн

Ахсынньы 1 күнүгэр диэри 2025 сылга ылбыт уурунуу уонна счет бырыһыаннарыгар нолуогу төлүөххэ наада. Ол эрээри, барытыгар буолбатах: өскөтүн сыл устата бааннар 210 000 солкуобайтан итэҕэһэ суох бырыһыаны аахпыт буоллахтарына, тугу да төлөөбөккүн.

Өскөтүн дохуот бу сууматтан үрдүк буоллаҕына, нолуогу аһарыыны эрэ ааҕаллар. Онуоха бары уурунууларга уонна счеттарга, ханнык бааҥҥа аһыллыбыттарыттан тутулуга суох, бырыһыаннары учуоттууллар. Уурунууга бэйэтигэр нолуок турбата өйдөнөр.

Холобур, киһи 2025 сылга 250 000 солкуобай бырыһыаны ылбыт. Онтон 210 000 солкуобайа нолуоктаммат. Ордубут 40 000 солкуобайтан 13% ыстаапканан 5200 солкуобай НДФЛ төлөнөр.

Нолуок ыстаапката дохуот сууматыттан тутулуктанан 13 % эбэтэр 15 % буолар. Эскроу-счеттар бырыһыаннара уонна атын сорох дохуоттар ааҕыллыбаттар. Уурунуулар бырыһыаннарыгар дохуоту Нолуок сулууспатын тус кэбиниэтигэр «дохуоттар» салааҕа көрүөххэ сөп. Саҥа уурунууну таларга бырыһыан ыстаапкатын эрэ буолбакка, бырыһыаны ааҕыы усулуобуйаларын, харчыны уурдарыы болдьоҕун уонна эбии харчы угар кыаҕы көрөр наада.

Галина МАТВЕЕВА .

Хаартыскалар:  ааптар түһэриилэрэ