Уопсастыба

Үтүө киһини үйэтитэн Александр Петров кылгас олоҕор дьоҥҥо элбэх үтүөнү уонна туһаны оҥорон барбыт эбит. Ол иһин, кини айар үлэ тула түмпүт доҕотторо, бэйэтэ суох да буолбутун кэннитэн, ыһыллан хаалбакка, бииргэ тутуһан сылдьаллар.
Олус суохтуур, харах уута суох ахтыбат хаарыан уһуйааччыларын сырдык аатын үйэтитээри, Дьокуускайга Худуоһунньуктар дьиэлэригэр «Фотомаастар» диэн быыстапканы тэрийбиттэрэ.

--  Баара буоллар, Александр Михайлович ыам ыйын 2 күнүгэр 45 сааһын туолбут буолуо этэ. Бу быыстапкаҕа кини 53 үлэтин, итиэннэ үөрэнээччилэрин бастыҥ хаартыскаларын туруордубут. Бассаап бөлөҕүн бэйэтэ ааттаабытынан, быыстапкатын эмиэ «Фотомастер» диэтибит, – диэн кэпсээтэ Зямбеда Аянитова-Айаана.

«Фотомаастар» бөлөҕөр араас улуустарга олорор араас саастаах, идэлээх дьон түмсэн, истиҥ эйгэни төрүттээбиттэр. Ол төрүөтэ – маастардара Александр Петров хас биирдиилэригэр ураты болҕомтолоох сыһыана эбит.
– Санек таптал оҕото этэ. Ийэлээх аҕата наһаа таптыыллара уонна уолларынан киэн тутталлара. Ол иһин, Саша бэйэтигэр эрэллээх буола улааппыта, таптыыр нарын сүрэхтээх эр бэрдэ буолбута, – диэтэ Ленскэй Бэчинчэтиттэн төрүттээх тастыҥ балта.
Чахчы, бэйэтин, дьону, олоҕу таптыыр уонна бэйэтигэр эрэллээх эрэ киһи, сүрэҕэлдьээбэккэ-сылайбакка, халбаҥнаабакка-саарбахтаабакка, уон сыл устата тугу сатыырыгар буор-босхо уһуйар улуу аналы толорор кыахтаах. Ол уһуйуута диэн, көннөрү сүбэлээһин-амалааһын эрэ буолбатах: сүрүнэ – эксээмэн тутарыгар! Туох эрэ сонун ньыманы дуу, саҥа тиэмэни дуу бардахтарына, ону өссө үчүгэйдик өйдөөтүннэр диэн, чиҥэтэр сорудахтары биэртэлиир эбит. Хаартыскаларын түһэрэн ыыттахтарына, ырытан, туга үчүгэйин уонна тугу сыыспытын быһаарар эбит. Бээ, 50 киһи үлэтигэр идэтийии таһымыттан оруннаах сыанабылы, сөптөөх кэмэнтээрийдэри оҥорор манан дьыала буолбатах. Оттон кини уон сыл устата салгыбакка сыраласпыт. Аҥардас ити да иһин Александр Михайлович аатыгар киһи сүгүрүйүөн сөп.

Билиитин бэрсэр баҕаттан

Кини кэтэхтэн дьарыга 2014 сылтан саҕаламмыт. Оччолорго сааһа 33-һэ эҥин буолуо. Ити сааска киһи тус олоҕун оҥосто сатыыр кэмэ. Дьэ оннук кэмҥэ күннээҕи түбүгүттэн быыс булан, бэйэтиттэн быдан аҕа саастаах дьону үөрэтэргэ дьулуспут. Туох санааттан оннук турууласпытын Александр бэйэтэ бу курдук быһааран суруйбута баар эбит: «Олус да үчүгэй айылҕаны сыыһа түһэрбит хаартыскаларын көрө-көрө, сүрэҕим ыалдьар этэ. Ол иһин, Сахам Сирин дьонугар, саатар, кыра да билиини биэрбит киһи диэн, «Фотомаастарр» бөлөҕү тэрийбитим. Үөрэнэрбит, сайдарбыт барыта бэйэбититтэн тутулуктаах. Бачча үчүгэй дойдуга олорон, хаартыскаҕа сыыһа түһэрэн, кэрэ көстүүлэрин буортулуубут. Оннук табыллыбат, онон кытаатан үөрэниҥ, быраабылалары тутуһуҥ», -- диэн.
Ити суруга Александр Петров туохтааҕар да хаачыстыбаны өрө тутарын, ханнык баҕарар үлэҕэ ирдэбиллээҕин, дьон эмиэ оннук эҥкилэ суох буоларыгар көмөлөһөр баҕалааҕын уонна дойдутун, дьону, тулалыыр эйгэни таптыырын туоһулуур.
Кини идэтийбит фотограф буолбатах. Мииринэй Таас Үрэҕэр төрөөбүт буолан, бырамыысыланнас эҥээрдээх, ньиэп-гаас үөрэҕин бүтэрэн, «АЛРОСА-Газ» тэрилтэҕэ маастарынан үлэлээбит. Хаартыскаҕа түһэриигэ анал куурустарга дьарыктанан, ол билбитин тарҕатарга кыһаллыбыт.
Уһуйбут дьонуттан ураты буочардаах фотографтар үүнэн таҕыстылар. Холобура, мин учууталым Галина Давыдова кыһын сууйбут халадаайа таһырдьа ыйанан турбутунан тоҥмутун түһэрбитэ – Арассыыйаҕа тиийэ биллибитэ, аан дойдуга сэҥээриини ылбыта. Мин кинини уруккуттан улахан фотограф дии саныырым. Алын кылааска үөрэнэр кэммэр, Дьохсоҕон оскуолатыгар «Силуэт» диэн куруһуокка оҕолору хаартыскаҕа түһэрэргэ үөрэтэрэ. Бу быыстапкаҕа көрсөн кэпсэппиппэр: «Ээ, суох, урут мин үөһэнэн тэлээрэ сылдьар киһи буоллаҕым дии, таах бэйэм санаабыппынан түһэрэр. Александр Петровка үөрэнэн, дьэ, атын харахпынан тулабын көрөбүн, грамотнайдык түһэрэргэ кыһаллабын», – диэтэ.
Манна даҕатан эттэххэ, Тааттаҕа Александр Петров уһуйуллааччылара туспа түмсүү тэриммиттэр. Айылҕа кэрэтин түһэрээри, Магадааҥҥа тиийэ айанныы сылдьыбыттар. Оннук эйгэни Александр ыраахтан олорон түстээбитэ – кини дьоҥҥо сабыдыаллыыр уратытын кэрэһилиир.
– Мөхпөккө-эппэккэ эрэ, бөлөх иһигэр бэрээдэги тутуһуннарара. Хаартыска туһунан эрэ кэпсэтэрбит. Биирдэ фуд-блогер Наталья Оконешникова аһы түһэрэрин кэпсэтэн баран, устунан бискибиитин ырысыабыгар көһөн хаалбыппыт. Сарсыныгар бары «Фотомаастар» бөлөхпүтүн көрдөөн булбатыбыт. Үксүбүт: «Бай, хаһан тахсан хаалбыппыный?» – диэн мунаарбыт буолуохтаах, ол оннугар «Торт астааччылар» диэн баар буолбут этэ. Соһуйан арыйан көрбүппүт, Сашабыт саҥата суох уларытан кэбиспит. Дьарыкпытыгар сыһыана суоҕу сэлэспиппит сыыһатын биир тыла суох итинник өйдөтөн турардаах. Уопсайынан, оҕолорбут саастыы киһи муударайын сөҕөрбүт, – диэн ахталлар «фотомаастардар».

Идэлээхтэр бэлиэтииллэр

Быыстапка Саха Сирин худуоһунньуктарын дьиэтигэр тэриллибит буолан, аһыллыытыгар идэтийбит худуоһунньуктар санааларын үллэстибиттэрэ.
Наталия Николаева, Худуоһунньуктар сойуустарын бэрэссэдээтэлин солбуйааччы:
– Александр Петров дьону наһаа таптыыра хаартыскаларын аураларыгар биллэр, ураты сылаас тыыннаахтар.
Зинаида Иванова-Унарова, искусствоведение бэрэпиэссэрэ:

– «Любительскай» диэхпин баҕарбаппын, тоҕо диэтэххэ, Александр уус-уран дьүһүйүүнү олус табар эбит.
Николай Курилов, график худуоһунньук, суруйааччы:
– Эбийиэк, биридимиэт кээмэйин, ырааҕын-чугаһын, быһыытын-таһаатын тулалыыр эйгэҕэ сатаан арааран, дьүөрэлээн, булан көрөр эбит. Нууччалыы эттэххэ, «умение видеть предмет в пространстве». Ити хаачыстыба худуоһунньукка олус суолталаах.
Иннокентий Попов, график худуоһунньук, дизайнер:
– Билигин киһи барыта фотограф. Онон дьону сөхтөрөр уустук. Александр Петров макросъемканы баһылаабыт, бытархайы, кыраны наһаа үчүгэйдик түһэрэрин бэлиэтии көрдүм.
Александра Бочкарева-Иннокентьева–Сууралдьыма, өрөспүүбүлүкэ норуодунай худуоһунньуга:
– Фотографтар булчуттар курдуктар. Тэринэн айаннаан тиийэн, кэрэ көстүүнү маныыллар. Аны онтукаларын үчүгэйдик хабаары, кыл түгэни тутан ылаары, сүүрэн-сыыллан, сытан-олорон, араастаан хамсанан, көмүс көлөһүннэрин тоҕоллор. Сылаас буоллун, тымныы буоллун, ардах буоллун, хаар буоллун – туохтан да тутуллубаттар. Мин тоҕо хаартысканан үлүһүйбүппүнүй диэтэххэ, түгэни үйэтитээри. Ону көрөн олорон ойуулаары.

Түстээбитэ төлкөлөөх, саҕалаабыта саргылаах

Биир сайын «Көтөр отчуттар» хаартыска социальнай ситимнэринэн тарҕаммыта. Ону Мэҥэ Хаҥалас улууһун Матта оскуолатын үөрэнээччитэ Илья Андросов түһэрбит эбит. Ол оҕону «фотомаастардар» ирдэһэн булан, бэйэлэрин кэккэлэригэр киллэрбиттэр, фотоаппараат ылан биэрбиттэр. Киниэхэ эрэ буолбатах, Чурапчы кыыһа Саша Баишеваҕа эмиэ. Ильяны онно бэлиэтии көрбөтөхтөрө эбитэ буоллар, баҕар, атын идэлээх киһи буолуо этэ. Оттон билигин кини «Фотопаарк» устуудьуйаҕа фотограф.
Александр Петров фотографтары эрэ буолбакка, биир интэриэстээхтэри эмиэ түмпүт. Ол доҕотторо: «Кини тулатын сүрэҕинэн көрөр үтүөкэн киһи этэ», – диэн уйадыйа кэпсээтилэр
Кини суох буолбута номнуо үһүс сылыгар барбыт. Ол эрээри, барыларын санааларыгар билигин да тыыннааҕын билиннилэр. Ити кэм иһигэр кэргэнэ Екатерина Январьевна эбээ буолар дьолу билбит, кыыстара Аэлита сиэн бэлэхтээбит. Уоллара, аармыйаттан кэлэн, Новосибирскайга үлэлии сылдьар эбит. Кинилэр аҕаларын үтүө аатын ааттата, оттон хаалларбыт хаартыскалара кэрэни булан көрөргө, төрөөбүт дойдуну таптыырга ыҥыра-угуйа туруохтара…

Хаартыска: Михаил Соргу.