Уопсастыба

Устуоруйа тиһиктэрэ арылыннылар

Түмсүү тэрээһинин өрөспүүбүлүкэ хамыыһыйатын бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Юрий Петрович Баишев салайан ыытта.
“Урожай” үбүлүөйүн бэлиэтээһиҥҥэ бэлэмнэнии үлэлэр Ил Дархан А.С. Николаев 2026 сыл атырдьах ыйын 3 күнүгэр таһаарбыт 542 № дьаһалыгар олоҕуран ыытыллаллар. Кэккэ сүбэ мунньахтарга киирбит этиилэр сүнньүлэринэн, тэрийэр хамыыһыйа бэрэссэдээтэлэ С.В. Местников бигэргэтэн эппитин курдук, Тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтин иһинэн “Урожай” уопсастыба хаттаан тэриллиэхтээх. Саха Өрөспүүбүлүкэтин физическэй култуураҕа уонна маассабай успуорка управлениета (нач. Оконешников Р.Р.) штатын көрөн, үлэ-хамнас барыахтаах. Тыа сирин улуустарыгар үөрүүлээх быһыыга-майгыга дьаһаллар, чиэстээһиннэр ыытыллыахтара, дэлэгээттэр талылланнар, сыл түмүгүн таһаарар өрөспүүбүлүкэ “Чөмпүйүөннэрин балларыгар” Арассыыйа таһымнаах бырааһынньыктыы тэрээһиҥҥэ ахсынньы бүтүүтүгэр көрсүһүөхтэрэ, бастыҥнарга наҕараадалар, дастабырыанньалаах түөскэ кэтиллэр бэлиэлэр туттарыллыахтара. “Урожай” үбүлүөйүгэр анаммыт дьаһал өрөспүүбүлүкэ Успуорка министиэристибэтин (Спиридонов Л.Н.) хайысхатынан барыаҕа. СӨ успуорка Албан аатын түмэлин дириэктэрэ М.Е. Друзьянов архыып матырыйаалларынан дириҥ ис хоһоонноох быыстапканы туруоран үлэлэтиэҕэ.

Этиилэр, санаалар

Тыа сирин успуордун 1987-1992 сс. салайбыт, “Урожайга” 1992-1994 сс., 2003-2014 сс. бэрэссэдээтэллээбит, РФ физическэй култуураҕа уонна успуорка үтүөлээх үлэһитэ, СӨ үтүөлээх тириэньэрэ, Д.П.Коркин аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ лауреата Прокопий Прокопьевич Готовцев “Урожай” спортивнай-маассабай, үрдүк көрдөрүүлэрдээх олимпийскай чөмпүйүөннэри таһаартаабыт профессиональнай таһымнаах тэрилтэ буоларын, саха норуотун сайдыыга тиэрдибитин, үлэлээн, тэрийсэн, кылаатын киллэрсибитинэн киэн туттарын кэпсээтэ. Ол курдук, 1951 сылтан саҕалаан, оччотооҕу көлүөнэ дьон оҕо саастарыттан ылсаннар, бэйэлэрин кыахтарын ааһа баран, саахымаччыттарбыт, дуобаччыттарбыт РСФСР-га, ССРС-ка бастаталааннар, дьоһун саҕалааһын оҥоһуллубутун, “Урожай” тыа сирин нэһилиэнньэтин, ыччаттары хаппытын, профессиональнай-прикладной хайысхаҕа, өбүгэлэрбит оонньуулара тилиннэриллибитин, Саха Сирин күрэсчиттэрин хамаандата Арассыыйаҕа 83 эрэгийиэнтэн инники күөҥҥэ сылдьыбытын, 1992 с. өбүгэлэрбит дэгит күрэстэрэ көҕүлэммитин, “Боотур оонньуута” ыытыллыбытын, ол салгыы сайдан, билигин, “Дыгын оонньууларын” дьон-норуот сөбүлээбитин, ылыммытын, “Урожай” сөргүтүллүөхтээҕин, успуорт эйгэтигэр таһаарыылаахтык үлэлии сылдьар үөрэппит, дьарыктаабыт үтүөлээх үлэһит буолан сылдьар иитиллээччилэринэн киэн туттарын иһитиннэрдэ.

Монреаллааҕы Олимпийскай оонньуулар көҥүл тустууга үрүҥ көмүс призера, ССРС успуордун үтүөлээх маастара Иванов Александр Николаевич физическэй култуура уонна успуорт ураты көрүҥнэринэн буолалларын, физкультуранан физкультурнай-спортивнай уопсастыбаннай тэрилтэлэр, онтон, Успуорт министиэристибэтэ чопчу үрдүкү успуордунан дьарыктаныахтаахтарын туһунан Ил Түмэҥҥэ этии киллэрэр уолдьаспытын, физкультурнай-спортивнай уопсастыбалар сөргүтүллэннэр, сааһыланыахтаахтарын, “Урожайынан” Тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтэ, “Спартагынан” бырамыысыланнай тэрилтэлэр, “Динамонан” быраабы араҥаччылыыр уорганнар, олимпийскай көрүҥнэринэн Успуорт министиэристибэтэ о.д.а. хайысхаларынан үлэлэр ыытыллыахтаахтарын, Д.П. Коркин быыстапкатын дьон үгүс араҥата сэҥээрбитин, ыытыллар дьиэтэ кыараҕаһынан, кэҥэтиллиэхтээҕин наадалааҕынан аахта.
Дьокуускай куорат “Урожайыгар” инструктордаабыт, 2018 сылга диэри “Урожай” бүтэһик бэрэссэдээтэлинэн үлэлээбит, СӨ үөрэхтээһинин үтүөлээх үлэһитэ Егор Егорович Неустроев спортсмен, салайааччы быһыытынан “Урожайтан” тахсыбытын, 18 тэрилтэлэри, үс сопхуостары хабар Дьокуускай куорат “Урожайын” бэрэссэдээтэлэ Т.А. Корниловалыын бииргэ үлэлээбитин, салайар үлэҕэ элбэххэ үөрэммитин, олимпиецтары Роман Дмитриеви, Иван Ярыгины көрсүбүттэрин, тустуу турнирдарын ыыппыттарын, суруналыыс А.П. Стручков, ырыаһыт А.М. Алексеев “Урожайы” салайар кэмнэригэр үгүс маассабай дьаһаллары ыытаннар, дьон ылынар гына эрчимнээхтик, таһаарыылаахтык үлэлээбиттэрин, куйуур, оттук мас бэлэмэ, от күүлэйэ, дьиэ кэргэттэр куоталаһыыларын курдук хамсатыылаах дьаһаллары ыытан, тыа сирин нэһилиэктэрин сэргэхситэн, “Урожайга” иккис тыыны П.П. Готовцев биэрбитин, профессионаллар буолбакка, окко-маска үлэлии сылдьар дьоҥҥо, тыа хаһаайыстыбатын үлэлэрин көрүҥнэринэн күрэхтэһиилэр тэриллиэхтээхтэрин тустарынан эттэ.
Д.П. Коркин иитиллээччитэ, СӨ успуорка Сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Гаврил Гаврильевич Сивцев Хабаровскайдааҕы физкултуура үнүстүүтүн 1976 с. бүтэрэн кэлээт өрөспүүбүлүкэ “Урожайыгар” успуорт отделыгар ылыллыбытын, 1977 с. от охсуутугар Хатас сиригэр-уотугар күрэхтэһии тэрийбиттэрин, 1978 с. Мэҥэ Хаҥалас Төхтүрүн арыытыгар күрэхтэһиигэ “Горькай” сопхуос дириэктэрэ В.В. Скрябин байтаһын биэни тиэрэ биэрэн күндүлээннэр, аһатаннар, оччуттар күрэхтэһиилэрэ көхтөөхтүк барбытын, өрөспүүбүлүкэ “Урожайын” үс бэрэссэдээтэллэрин Д.М. Даниловы, А.П. Стручкову, А.М. Алексееви кытта 1983 с. диэри солбуйааччынан ананан, тыа сирин дьонун успуорка угуйан, суолталаахтык үлэлээбитин, хотугу норуоттар спартакиадаларын Муомаҕа, Эдьигээҥҥэ, Анаабырга хайытан ыыталларын, Баһылай Манчаары түөрт спартакиадаларын тэрийсэн ыытыспытын, А.П. Стручков көҕүлээһининэн, Москва Олимпиадатын чиэһигэр, 1980 с. Тыа сирин 1-кы Спортивнай оонньууларыгар, Ленинградтан мэтээллэри сакаастаан аҕаланнар, тэрээһиннээх күрэхтэһии буолбутун, “Урожайы” сөргүтэн, салгыы тэрийэр боппуруоһу туруорар сөбүн бэлиэтээтэ.
Уус Алдан спортоскуолатын, 1982 с. Дьокуускайдааҕы 1 № педучилищены, онтон, Саха государственнай университетын бүтэрбит, үтүөлээх тириэньэрдэр Д.Н. Платоновка, П.П. Харитоновка эрчиллэн, хайыһарга Саха Сирин тоҕус төгүллээх чөмпүйүөҥкэтэ буолары ситиспит Анастасия Семеновна Михайлова успуорт эҥэрдээх кэргэнинээн, көҥүл тустууга ССРС успуордун маастара Анатолий Афанасьевич Михайлов “Спартак”, Анастасия Семеновна “Урожай” чиэстэрин көмүскүүллэрин, куорат “Урожайын” бэрэссэдээтэлэ Татьяна Афанасьевна Корниловаҕа уопсастыбаннай үлэҕэ уһуйуллубутун, салайар үлэҕэ уопут ылбытын, куорат хамаандатын тэрийбиттэрин, волейболистар түмсүүлээхтэрин, дьиэ кэргэттэр күрэхтэһиилэрэ көҕүлэммитин, Мария, Павел Глухаревтар Арассыыйаҕа бастаабыттарын, билигин доруобуйа салаатыгар ылсан, өрөспүүбүлүкэ адаптивнай киин дириэктэрин солбуйааччынан үлэлиирин билиһиннэрдэ.
“СахаВА-ны” төрүттэспит волейболист, тэрийээччи, салайааччы Николай Данилович Кронников эдэр-оҕо саастарыгар Афанасий Седалищев, Алексей Федоров, Гаврил Николаев курдук тустуу маастардара доҕоттордоох буолан, оскуола-интэринээт эҥэрдээҕин иһитиннэрдэ. Д.П. Коркин аттыгар олоппоско олорон, улуу тириэньэр быһааран кэпсиир киинэтин матырыйаалларын көрөрө, пленкатын “прояви” гынарын, уолаттарын киинэни көрдөрөн, быһааран, ырытан дьарыктыырын, ол уустук дьарыгы баһылаабытын сөҕөрө. “Коркин улуута итиннэ” диир. Готовцев П.П. көрдөһүүтүнэн куйуурдааһын, от-мас күрэхтэһиилэригэр судьуйаласпыта, дьон сүрдээҕин сэҥээрэрин, күрэхтэһиилэргэ кыһыннары-сайыннары бэлэмнэнэллэрин, туттар тэриллэрин, куйуурдарын, сүгэлэрин-эрбиилэрн, хотуурдарын-атырдьахтарын бэйэлэрэ оҥостоллорун, Лоомтукаттан Петров уонна да атыттар бастыылларын өрө көтөҕүллүүлээхтик кэпсээтэ.
Оҕунан ытыыга ССРС успуордун маастара, ССРС, РСФСР, Манчаары оонньууларын чөмпүйүөнэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин физическэй култуураҕа уонна маассабай успуорка отделын салайааччыта Мария Семеновна Алексеева оскуола-интэринээти бүтэрэн, успуорка кыайыыларынан уйдаран улааппыт. 1958 с. хаһыакка тахсыбыт Д.П. Коркин туһунан ыстатыйаны аахпыт. Тустууктар Нальчикка “Урожай” күрэхтэһитигэр ситиһиилэнэн кэлбиттэр. Онтон саҕалаан тустуу сайдыбыт диэн ааҕар. 1967 с. интэринээт-оскуолаҕа үөрэнэ киирбит, спортоскуола аһыллыбытыгар Постников К.С. дириэктэринэн, тустууга Коркин Д.П., оҕунан ытыыга Стасов П.М., дуобакка Жирков С.И. тириэньэрдэринэн анаммыттар. Мария Игнатьева 8 кылааска оҕунан ытыынан дьарыктаммыт. Михаил Матвеевтыын Арассыыйа, ССРС “Урожайыгар” элбэхтик күрэхтэспиттэр, бастаталаабыттар, миэстэлэспиттэр. Биир кылааска үөрэммит оҕолоруттан Петр Христофоров ССРС-ка, Валерий Керемясов, Алексей Стручков Арассыыйаҕа бастаабыттар. Кылаастарыгар 18 успуорт маастардара, 4 оҕунан ытыы маастардара, дуобат маастара Иван Новгородов уо.д.а. бааллар. Олимпийскай чөмпүйүөннэри таһаартаабыт ССРС үтүөлээх тириэньэрэ Сергей Андреевич Преображенскай, Иван Ярыгин, Геннадий Страхов, Роман Дмитриев кэлэ сылдьыылара туспа умнуллубат кэрэ-бэлиэ түгэн. Д.П. Коркин науканан үлүһүйэрин, оҕолор тустан кэлэн бараннар отчуот суруйалларын, туох сыыһаны оҥорбуттарын, баҕа санааларын суруйалларын туһунан, билигин түмэлгэ анал паапкаларга мунньулла сыталларын, ааҕарга олус интэриэһинэйин, о.д.а. элбэҕи кэпсээтэ. Москватааҕы мэдиссиинэ үнүстүүтүн филиала аһыллан, научнай лабаратыарыйа үлэлээбит, оҕолор былчыҥнарын үөрэтии тэриллибит.
Д.П. Коркин иитиллээччитэ, ССРС успуордун маастара, СӨ успуорка Албан аатын түмэлин дириэктэрэ, успуорка 50 сылын анаабыт, күн бүгүнүгэр диэри сонун этиилэри киллэрэр, хамсатыылары таһаарар идиэйэлэрдээх Михаил Егорович Друзьянов “Урожай” бэрэссэдээтэлэ А.М. Алексеевка солбуйааччынан үлэлиир сылларыгар үлэҕэ уһуйуллубута, үөрэммитэ элбэх. РСФСР “Урожай” ДСО бэрэссэдээтэлэ П.П. Кобызевтыын кэпсэтии сүнньүнэн, сытыы-хотуу, үгүстүк кэлэр-барар буолан, Украинаттан 16 тустуу көбүөрүн аҕалбыта. Итиччэ элбэх көбүөрү ким да аҕала илигэ. Намҥа Тыа сирин II Спортивнай оонньууларын атрибуттарын оҥорбута. Таллинтан бейсболка аҕалбыта. Судьуйалар, сэкирэтээр, оонньуулар кыттыылаахтарын бэлиэлэрин Ленинградка аатырар “Монетнай дворга” тиийэн оҥорторбута. Эстафета Уотун оҥорторон өрүһүнэн туоратыыны тэрийбитэ. 2004 с. “Азия оҕолорун” III Спортивнай оонньууларыгар маҥнайгы кылаас оҕолоро 100 м, иккис кылаастар 200 м, итинтэн үөһэ кылаас үөрэнээччилэрэ сүүрэр дистанциялара сыыйа улаатан, XI кылаас оҕолоро уонна физкултуура учууталлара кыттыылаах чэпчэки атлетикаҕа тэрийбит эстэпиэтэлэрин саамай улахан бырайыагынан ааҕынар. Оонньууларга кэлэ сылдьар омуктар көрөн бараннар “Самый уникальный проект в мире” диэн үрдүк сыана биэрбиттэрэ. Физическэй култуура уонна успуорт эйгэтигэр Д.П. Коркин аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэни көҥүл тустуу маастара, педагогическай наука хандьыдаата Яков Сыроватскайдыын олоххо киллэртэрбиттэрэ. Михаил Егорович 1999 с. олимпиецтэргэ саастарын тухары төлөнөр истипиэндийэ бырайыагын оҥорон бырабыыталыстыбаҕа киллэрбитэ. 2001 сылтан истипиэндийэ олимпиецтэргэ ый аайы бэриллэр. Билигин истипиэндийэни Үтүө дьулуур оонньууларын призердара, паралимпиецтэр, сурдолимпиецтэр эмиэ ылаллар. Маннык Саха Сиригэр эрэ олохтоммута. Киһи үөйбэтэх өттүттэн этиллибит чаҕылхай идиэйэлэр олоҕу хамсатар күүһүнэн буолалларын Михаил Друзьяновтан билэн, итэҕэйиэххэ сөп.

Баһылай Посельскай. Ааптар хаартыскаҕа түһэриилэрэ.