Уопсастыба

Остуол тиэнниһигэр өрөспүүбүлүкэ быйылгы чөмпүйэнээтин сүрүн уратытынан эһиил Ньурбаҕа буолар Саха Сирин норуоттарын IX Спортивнай оонньууларыгар кыттыахтаах хамаандалары сүүмэрдээһин буолла. Алтынньы 2-4 күннэригэр Дьокуускай куорат “Кыайыы 50 сыла” успуорт дыбарыаһыгар 23 улуус хамаандаларын 200-кэ кыттааччылара путевкалары былдьастылар.

Хатылылар

Бэрт сэргэх, олус интэриэһинэй оонньуулар буоллулар. Ыччаттарбыт тахсан иһэллэрэ үөртэ. Икки күн тилэри элбэх көрөөччү астына-дуоһуйа “иннэ-бүргэс” үрдүгэр олорон ыарыйдылар. Үгүстэр Москваҕа Олимпийскай эрэл училищетыгар үөрэнэр, “Азия оҕолорун” оонньууларын кыһыл көмүс медалиһа, Арассыыйа уолаттарын чөмпүйүөнэ, призера, Чурапчы Хатылытыттан 17 саастаах Изот Кривошапкин төһө эбиллибитин, хайдах оонньуурун көрөөрү кэлбиттэр.

Эдэр тиэннисиис түһэн биэрбэтэ. Сыанабыллары тиэннискэ олохторун анаабыт бэтэрээннэр оҥордулар. 70-с сылларга өрөспүүбүлүкэ чөмпүйүөнэ, призера, сылын аайы чөмпүйэнээккэ көтүппэккэ кыттар, физика-математика наукатын хандьыдаата Петр Петрович Аммосов санаатын маннык үллэһиннэ: “Сахабыт Сирин аатырдыбыт бастакы маастардарбыт сааһыран эрэллэр. Түргэн хамсаныылардаах эдэрдэр эбиллэн, тупсан иһэллэр. Москубаҕа тиэннис оскуолатыгар үөрэнэр “буруолуу сылдьар маастар” Изот Кривошапкин күрэхтэһиини киэргэттэ. Икки-үс сыллааҕыта “Азия оҕолоругар” оонньообутун көрбүппүт. Уолбут улаханнык эбиллибит. Атын оҕолорбут эмиэ күүһүрбүттэр. Ньургун Сабарайкин, Василий Румянцев курдук улахан маастардарбытын кытта тэҥҥэ оонньууллар. Баһыйдылар. Оскуола оҕолоро Арассыыйаҕа биллэр оонньооччуларынан буоллулар”.

60-70 сс. Саха АССР, Уһук Илиҥҥэ чөмпүйүөнэ, РСФСР-га тиийэ тахсыылаахтык оонньообут, хамаанда хапытаана, СӨ остуол тиэнниһигэр федерациятын салайбыт, соторутааҕыта үбүлүөйдээх сааһын бэлиэтээбит Альбина Иннокентьевна Поисеева: “Быйылгы өрөспүүбүлүкэ чөмпүйэнээтэ олус тыҥааһыннаах буолла. Эдэр оҕолор кэлбиттэрэ интэриэһи үөскэттэ. Чахчы, солбуйар көлүөнэ кэлбит. Изот Кривошапкин Москваттан кэлэн оонньоон, чурапчылар хамаанданан бастааннар, дьоллонон сылдьабыт. Аҕыйах хонуктааҕыта Арассыыйа турнирыгар бастакы-иккис миэстэлэри ылаттаан, Чурапчыттан бастакы маастарданныбыт. Өрөспүүбүлүкэ былырыыҥҥы чөмпүйүөнэ Арсен Аржаков олус тыҥааһыннаах киирсиигэ успуорт маастарын Василий Румянцевы кыайан баран, финалга Изотка хоттордо. Арассыыйа оҕолорун сүүмэрдэммит хамаандатыгар сылдьар Изот Кривошапкин эрэлбитин толордо. Утарсааччыларын барыларын хотуталаата. Соҕуруу тиэннис оскуолатыгар үөрэнэ сылдьар бастакы хараҥаччыбыт. Остуол тиэнниһин киинин Дьокуускайга тутарга үлэ бара турара кэрэхсэбиллээх. Изот успуорт маастарынан буолан үбүлүөйбэр бэлэх оҥордо!”.

Бырааттыы Владимир, Изот Кривошакиннар “пааранан” оонньооһуҥҥа эр дьоҥҥо бастаатылар. Буккаас оонньууга Изот Кривошапкин Эмилия Аввакумовалыын (Үөһээ Бүлүү) үһүс миэстэлэннилэр. Хатылыттан Кривошапкиннар дьиэ кэргэнтэн Владимир, Изот, Ян, Дарима төрдүө буоланнар күрэхтэһиигэ кытыннылар. Успуорт, остуол тиэнниһэ куттаах ыал аҕалара Геннадий Изотович Кривошапкин билигин Арассыыйа, Саха Сирин чөмпүйүөннэрин, призердарын тириэньэрэ: “Пааранан оонньуулларыгар долгуйуу бөҕөтө. Финалга икки күүстээх маастардары Василий Румянцевы (Уус Алдан), Ньургун Сабарайкины (Таатта) кытта тыҥааһыннаах киирсиилэр буоллулар. Сарсыарда “настройкалаабытым”. Уолаттарбар Владимирдаах Изотка эрэнэр этим. Тэҥ оонньууга 3:1 кыайдылар. Нэдиэлэҕэ сэттэтэ, күҥҥэ икки аҥаардыы чаас дьарыктанабыт. Тохтообоппут. Уолум Изот маастары толордо, Арсен Аржаков маастарга хандьыдаат, былырыын өрөспүүбүлүкэҕэ бастаабыта. Улахан уолум Вова бу күрэхтэһиигэ быраатынаан Изоттуун “паарнайга” бастааннар, хандьыдааты толордо быһыылаах. Улахан кыыһым Дарина сэттис кылааска үөрэнэр, быйыл Уһук Илиҥҥэ үһүс миэстэлэннэ. Арсен Аржаков соҕуруу Уссурийскайга маастар-кылааска сылдьан дьарыктанна. Изоту оҕо эрдэҕинэ тириэньэрдэр Чебоксарыга Арассыыйа чөмпүйэнээтигэр оонньуурун көрөннөр Москубаҕа тиэннис оскуолатыгар ыҥырбыттара. Уопуттаах тириэньэрдэргэ дьарыктанар. Тириэньэрдэри кытта сибээс тутуһабыт, кэпсэтэбит. Салгыы оҕолору кытта үлэлиир баҕалаахпын. Сүбэм диэн, күн аайы оонньуохха наада. Вова УОР бүтэрэн, аармыйа кэнниттэн Чурапчы үнүстүүтүгэр үөрэнэр. Уһук Илиҥҥэ элбэхтик бастаабыта. Улахан маастардары кытта хайдах оонньууллара буолла диэн долгуйдум”.

Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр иккиэ буолан оонньооһуҥҥа уонна биирдиилээһиҥҥэ чөмпүйүөнэ, буккаас оонньууга боруонса призера, Москубатааҕы Олимпийскай эрэллэр училище иккис куурсугар үөрэнэр, Чурапчы маанылаах ыччата Изот Кривошапкин: “Бастатан туран, үбүнэн-харчынан көмөлөһөр “Сэттэ” тутуу хампаанньатын салайааччыта Андрей Джурович Даниловка, “Туймаада-нефть” ген. Дириэктэрэ Степан Михайлович Чепаловка, итиэннэ оҕо эрдэхпинэ Кытайга илдьэ сылдьан үөрэттэрбит, бу кэлин эмиэ сырытыннарбыт, Анатолий Анатольевич Ефремовка махталбын тиэрдэбин. Москубаҕа тиэннис оскуолатыгар төрдүс сылбын үөрэнэбин. Аны үс сыл хаалла. Салгыы көстөн иһиэ. Арассыыйа үтүөлээх тириэньэрдэригэр Лев Николаевич Ступаченкоҕа, Антон Таймуразович Хурцилаваҕа дьарыктанабын. Күн аайы күҥҥэ иккилиитэ эрчиллэбит. Ыччаттарга Арассыыйа чөмпүйэнээтин кыайыахпын баҕарабын. Рыбаков, Киселев, Гордин курдук күүстээх оонньооччулар элбэхтэр. Уон иһигэр хапсар-хапсыбат сылдьабын. Тиэннис үгүс дьарыгы эрэйэр уустук, ыарахан успуорт көрүҥэ. Оонньуур хаачыстыбаҕыттан элбэх тутулуктаах. Ускуорас быһаарар оруоллаах, толкуйдууруҥ, хамсанарыҥ түргэнэ, этиҥ-сииниҥ туруга, “подача”, “скидка” – барыта улахан оруоллаахтар. “Бой” биэрэргэ эргиччи толору бэлэмнээх буолууну ирдиир. Сахам Сиригэр бастаабыппыттан улаханнык үөрдүм. Остуол тиэнниһэ курдук успуорт эриэккэс көрүҥүн таптааҥ, успуордунан күүскэ дьарыктаныҥ!”.

Тиэннис, гимнастика тириэньэрэ Василий Петрович Захаров туһунан “Угуйааччы. Тренер. Учуутал” кинигэ ааптардара, Баһылай Бөтүрүөбүс иитиллээччилэрэ Светлана Николаевна Башарина, Наталья Васильевна Дьячковская таһаартараннар, тиэнниһи таптааччыларга бэртээхэй бэлэх оҥорбуттара, туспа бэлиэ түгэнинэн буолар.

Бастыҥнар

Бары күүппүт, кэтэспит Изот Кривошапкиммыт оонньуур кылааһа лаппа эбиллибит. Хайдах курдук үчүгэйдик оонньуурун көрөн, киһи хараҕа үөрэр. Сүүрэ сылдьан оонньуура, туттара-хаптара чэпчэкитэ, өрүтэ тэйиэккэлиирэ, охсуута табылыннаҕына ырааҕынан эргийэн сүүрэн кэлэрэ, сэниэлээҕин, туйгун туругун көстүүлэринэн буоллулар. Оонньуура да кырасыабайа! Көрбүт эрэ барыта астынна, сэргэхсийдэ. Эмиэ Хатылыттан тыыллан-хабыллан тахсыбыт, ааспыт үйэ күүстээх тиэннисиистэрин, дьикти хамсаныылардаах бырааттыы Алексан, Михаил Доҕордуураптары уонна “Оо, успуорт, эн кэрэҕин даҕаны!”, -- диэн Олимпийскай оонньуулар көҕүлээччитэ Пьер де Кубертен этиитин санатта.

Биирдиилээн киирсиилэргэ эр дьоҥҥо Изот Кривошапкин (Чурапчы), Василий Румянцев (Уус Алдан), Ньургун Сабарайкин (Таатта), Арсен Аржаков (Чурапчы), дьахталларга Анита Ноговицына (Ньурба), Ольга Тихонова (Ньурба), Диана Пахомова (Үөһээ Бүлүү), Анастасия Беленкова (Кэбээйи), туһааннааҕынан, бастакы, иккис, үһүс миэстэлэри ылаттаатылар.

Иккиэ буолан пааранан оонньооһуҥҥа эр дьоҥҥо бырааттыы Владимир, Изот Кривошапкиннар (Чурапчы) бастаатылар, Василий Румянцев (Уус Алдан), Ньургун Сабарайкин (Таатта) иккис, Арсен Аржаков (Чурапчы), Жан Христофоров (Хаҥалас) уонна Ярослав Антонов (Дьокуускай), Антон Нестеров (Мэҥэ Хаҥалас), дьахталларга Диана Пахомова (Үөһээ Бүлүү), Эмилия Аввакумова (Үөһээ Бүлүү) бастаатылар, Анита Ноговицына (Ньурба), Арина Федорова (Мэҥэ Хаҥалас) иккис, Ольга Тихонова (Ньурба), Зульфия Афонская (Уус-Алдан) уонна Римма Турнина (Бүлүү), Саргылаана Семенова (Хаҥалас) үһүс миэстэлэннилэр.

Иккиэ буолан буккаас оонньооһуҥҥа Михаил Кылабысов (Мэҥэ Хаҥалас), Анита Ноговицына (Ньурба) бастаатылар, Жан Христофоров (Хаҥалас), Ольга Тихонова (Ньурба) иккис, Изот Кривошапкин (Чурапчы), Эмилия Аввакумова (Үөһээ Бүлүү), Антон Нестеров (Мэҥэ Хаҥалас), Арина Федорова (Мэҥэ Хаҥалас) үһүс миэстэлэннилэр.

Эр дьоҥҥо Чурапчы бастаата, Бүлүү иккис, Таатта үһүс, дьахталларга Ньурба бастакы, Үөһээ Бүлүү иккис, Хаҥалас үһүс миэстэлэри ылаттаатылар.

2027 сыл от ыйын 7-11 күннэригэр Ньурбаҕа буолар Саха Сирин норуоттарын XI Спортивнай оонньууларыгар кыттыыны ылар путевкалары эр дьоҥҥо, бириистээх үһүс миэстэлэргэ тиксибит хамаандалары сэргэ, Мэҥэ Хаҥалас, Сунтаар, Ньурба, Горнай, Хаҥалас, Уус Алдан, Дьокуускай, Амма, Кэбээйи, дьахталларга Амма, Мэҥэ Хаҥалас, Бүлүү, Чурапчы, Горнай, Кэбээйи, Нерюнгри, Дьокуускай, Таатта улуустарын хамаандалара ылаттаатылар.

Баһылай Посельскай.

Ааптар хаартыскаҕа түһэриилэрэ.