Уопсастыба

Улуу Мүрүнү үйэлэр тухары уунан хааччыйбыт Дьэҥкиидэ үрэҕэ оччо-бачча ырыаҕа ылламматаҕа, хоһооҥҥо холбоммотоҕо да, кинини бата уонна кини салааларыгар дьон олохсуйбут, сүөһү-сылгы иитиэхтэммит сирэ буоллаҕа. От үрэхпит, сурукка киирбитинэн, Дьэҥкиидэ дэнэр да, Мүрүгэ илинтэн кэлэн түһэринэн дьоҥҥо Илин Үрэҕинэн аатырар.

Ити эргин төрөөбүттэр илин үрэхтэрбит дэнэбит

Бу үрэх сүнньүгэр, туора алаастарыгар баар күөллэр ууларын иһэн, соботун сиэн, куһун-куобаҕын бултаан киһи-хара буолбуттар Илин Үрэхпитин ахтыбатах, санаабатах күммүт аҕыйах буолуо. Чыраанай, Орулуоп сирэ,Тыаныкы, Кыймаласпыт, Дьэҥкиидэ, Кэҥкээки курдук түөлбэлэргэ олох олорбуттар сыдьааннара билигин да баарбыт. Бу үрэҕи батыһар айан суола биһигини нөҥүөлээн Танда, Бээрийэ уонна Түүлээх нэһилиэктэригэр тиийэр. Урукку сылларга ааһа баран, Тааттаны (Баайаҕаны) уонна Өймөкөөнү кытта ситимниирэ. Танда Хотуоһаптара, Саабылыскайдара, Кырбаһааҥкыннара о.д.а. Өймөкөөҥҥө тиийэн олохсуйбуттара, аймах-билэ буолбуттара мэлдьэһиллибэт, биир Байаҕантай улууһа аатыра сылдьыбыттара эмиэ баар.
Ханна барарар буоларын курдук, саастарын тухары үлэни өрө туппут, онон эрэ олорбут дьон биһиги Илин Үрэхпитигэр бааллара. Сорсуннаах булчуттар, илимньит, муҥхаһыт бастыҥнара, улахан уустар манна этилэрэ. Биһиэхэ номоххо киирбит ат бөҕөлөр, быһыйдар, ууһуттар, ойууттар эмиэ төрөөн-үөскээн ааспыттарын билэбит. Аҕа дойду Улуу сэриитэ саҕаламмытыгар эр дьон тэтиэнэҕэ, эдэр өттө дойдуну көмүскүү арҕаа аттаммыттара, кимтэн да итэҕэһэ суох сэриилэспиттэрэ, сорохторо онно хаалбыта, эргиллибиттэрэ эйэлээх олоҕу туппуттара. Итини ситэрэн ырыаны-тойугу өрө туппуттар, улахан талааннар бу сиргэ төрөөбүттэрэ. Саха тыйаатырын артыыстара Илья Находкин, Дмитрий Копырин, Николай Бурцев, ырыаһыт-мусукаан Петр Кривошапкин бэйэлэрин кэмнэригэр биллибит дьон буолаллар. Оттон кэлиҥҥилэртэн Аким Бурцев, Иван Бурцев, Варвара Орлова, Василий Готовцев, Рева Копырин, Николай Бурцев, Данил Бурцев, Гавриил Свинобоев (Гайаат) ааттара өрөспүүбүлүкэҕэ биллэллэр. Кинилэртэн сорохторо аатырбыт Найахы хорун солистара этилэр, Москубаҕа Кириэмил дыбарыаһыгар ыллаабыттара.

Дмитрий Петрович Копырин

Кини бэйэтин туһунан: “Мин, 1926 с. сэтинньи 8 күнүгэр, Уус Алдан оройуонун Хоро нэһилиэгэр Илин Үрэххэ Тыаныкы диэн сиргэ төрөөбүтүм”, – диэн суруйан хаалларбыта баар. Сэрии аас-туор кэмигэр, 1944 с. кулун тутар 23 күнүгэр кини, Илья Находкин, Николай Бурцев уонна Николай Дьячковскай буоланнар Саха тыйаатырыгар студия аһыллыбытыгар үөрэнэ киирэр дьолломмуттар. Нөҥүө сылыгар Петр Кривошапкин кинилэри батыһан үөрэнэ киирбит. Бука дьоҕурдара биһирэнэн, артыыстар тахсыахтара диэн эрэнэн ыллахтара. 2 сыл үөрэммиттэрин кэннэ 1946 с. студияны сабан баран, оҕолору тарҕатан кэбиспиттэр. Үгүстэр тыа сирин кулууптарыгар бардахтара, биһиги уолаттарбыт Саха тыйаатырыгар үлэлии хаалбыттар. Дмитрий Петрович 1950 с. от ыйыгар диэри артыыһынан уонна режиссер көмөлөһөөччүтүнэн сылдьыбыт. Ити сыл балаҕан ыйыгар Москубатааҕы Ленин уордьаннаах Щепкин аатынан училищеҕа туттарсан киирэр. Училищены 1955 сыллаахха туйгуннук, кыһыл дипломнаах бүтэрэн кэлэн Сахатын тыйаатырыгар артыыһынан үлэлиир. 1957 сылтан Үөһээ Бүлүүтээҕи көһө сылдьар драмтыйаатырга үлэлээн баран, 1961 с. Саха тыйаатырыгар төннөн артыыстыыр. 1962 сылтан төрөөбүт оройуонугар Бороҕон, Найахы, Кэптэни, Суотту, Чараҥ кулууптарыгар сэбиэдиссэй, тэрийээччи быһыытынан биэнсийэҕэ тахсыар диэри бэрт таһаарыылаахтык үлэлээбит. Толорбут оруоллара дьоһуннар. Олортон сүрүн өттүн аҕыннахха: Мольер “Скапен албастара” (Скапен), М.Горькай “Түгэххэ” (Лука); Шекспир “Ромео уонна Джульетта” (Тибальд), С.Омоллоон “Күөх көппө” (Күөх көппө), С.Омоллоон “Сайсары” (Моһуок уол), Т.Сметанин “Лоокуут уонна Ньургуһун” (Мөлчөс). Саха Сириттэн хас да көлүөнэ Щепкини бүтэрэн ситиһиилээхтик үлэлээтилэр, үлэлии сылдьаллар. Кинилэртэн кыһыл дипломунан хас киһи бүтэрбитин билбэппин, оттон Д.Копырин чахчы талааннаах буолан туйгуннук бүтэрдэҕэ, толорбут да оруоллара ону туоһулууллар. Кини артыыс быһыытынан олоҕор биир бэлиэ түгэни бэлиэтиир тоҕоостоох. Олох эдэригэр, 1947 сыллаахха сүдү артыыспыт П.Решетников Ленин оруолун толороругар дублер быһыытынан сылдьыыта. Ити да мээнэҕэ буолбатаҕа эбитэ буолуо дии саныыгын. Бэйэтэ, төһө эмэ бэлэмнэммитин үрдүнэн, биирдэ да Ленин оруолун сценаҕа толорботоҕун туһунан хомойон кэпсиирэ үһү.
Дмитрий Петрович уонна Стелла Константиновна Копыриннар икки уолаттара Александр Дмитриевич, Петр Дмитриевич уонна кыыстара Евгения Дмитриевна үтүөкэн кэргэннээх, оҕолоох дьоһун ыаллар. Төрөппүттэригэр сиэн көрдөрөн, сүрэхтэрин манньытан, дьоллоон көмүс уҥуохтарын туппуттара.

Илья Иванович Находкин

Находкиннар Илин Үрэх Тыаныкы түөлбэтин олохтоохторо этэ. Илья 1926 сыл кулун тутар 23 күнүгэр Тыаныкыга төрөөн улааппыта. Дьоно кэлин Мүрү Мындаабатыгар көһөн киирбиттэр. Доҕоро Дмитрийдиин 1944 сыллаахха куоракка бииргэ киирэн драмстудияҕа үөрэннэхтэрэ. Студия сабыллыбытыгар 1946 сылтан 1972 сылга диэри, уһун 26 сыл устата, П.Ойуунускай аатынан Саха судааарыстыбаннай мусукаалынай-драматическай тыйаатырыгар артыыс быһыытынан үлэлээбит. Ол иннинэ, доҕорун Д.Копырины кытта Щепкиҥҥэ үөрэнэ киирэн баран, ыалдьан төннүбүт. Ити сылларга Илья Иванович суруйуунан дьарыктаммыт, 1950 сыллаахха хоһооннорун уонна пьесаларын хомуурунньуга тахсыбыта биллэр.
Оонньообут оруоллара дьоһуннар. М.Горькай “Түгэххэ” (Клещ), Н.Островскай “Ыстаал хайдах хатарыллыбыта” (Павка Корчагин), С.Ефремов “Ини-бии” (Миша), “Чуумпу кытыл” (Барахсанов), С.Омоллоон “Сайсары” (Сатараал), “Күкүр Уус” (Кинээс Бииктэрэ), Э. Эристиин “Маарыкчаан ыччаттара” (Коля Манасов), А.Софронов “Олох дьэбэрэтэ” (Уйбаан), Э.Войнич “Овод” (Артур), В.Шекспир “Отелло” (Родриго), А.Малькова “Бастакы кыымнар” (Урсик), Шиллер “Таптал уонна уодаһын” (Вурм).
Софрон Данилов “Сахалар ааттарыттан” испэктээгэр П.Ойуунускай оруолун толорбута Бүтүн Арассыыйатааҕы драмтыйаатырдар бэстибээллэригэр бастакы истиэпэннээх дипломынан бэлиэтэммит. Биһиги биир дойдулаахпыт Илья Находкин күн сиригэр баара-суоҕа 50 сыл олороору итинник үлэлээбит. Итинэн эрэ бүппэтэх, “Суол төрдүгэр”, “Улахан доҕор”, “Күөрэгэйдээх алааска”, “Хабырылла Дьөгүөрэп”, “Оонньоммотох оруол” диэн суруйбут пьесаларын режиссердар Ф.Потапов уонна В.Фомин сценаҕа таһаарбыттара Саха Сиригэр киэҥ кэрэхсэбили ылбыта.
И.Находкин аччыгый уолун Николай кыыһа, киинэ сценариһа М.Находкина “Мин билбэтэх эһэм” диэн ахтыы суруйбута кэрэхсэбиллээх. Мария эһэтэ Илья Иванович өлбүтэ 9 сыл буолбутун кэннэ төрөөбүт. Тыыннааҕын көрбөтөх да буоллар, эһэтэ хаалларбыт баай матырыйаалларынан (хаартыскалар, суруйуулар) сирдэтэн ахтыы суруйбута тыйаатыр бибилэтиэкэтигэр баар. Мария эһэтин туһунан маннык умнуллубат, үтүө тыллары суруйбутуттан биир лоскуй: «...В старой бабушкиной квартире на стене за диваном теснились около двух десятков его фотографий в строгих деревянных рамках. Но даже, несмотря на такое количество снимков, висящих прямо перед глазами, я не могла точно сказать, как выглядел дедушка! Это не давало мне покоя. Все дело в том, что мой дед – артист театра и на каждой из этих фотографий он был запечатлен в образе, в гриме и костюме. На каждом из этих снимков был не мой дедушка, а новый человек – то шекспировский Родриго, то Павка Корчагин, то Коля Манасов, то Паратов из “Безприданницы”... С раннего детства, опираясь локтями на твердую спинку советского дивана, я без конца разглядывала эти снимки. Я пыталась за нагромождением театрального грима, за париками всех цветов и форм, за наклеенными усами, нарисованными бровями и подведенными черным карандашом глазами разглядеть истинное лицо своего дедушки, понять, каким же он был?... Сейчас я понимаю, что на протяжении всей своей жизни я знакомлюсь со своим дедом, в каждый новый период своего взросления, становления, узнавая о нем что-то новое».
Мария Николаевна тыыннааҕар көрбөтөх эһэтин – Илья Иванович туһунан итии, сылаас тылларынан уһуннук ахтан суруйар. Онно эһэтэ 1970 сыллаахха Москубаҕа Щепкиҥҥэ үөрэнэр саха устудьуоннарын үөрэппитэ эмиэ этиллэр. Кэлин, өлүөн эрэ иннинэ, культпросвет училищеҕа оҕолору үөрэппит, онно сылдьан “Оонньоммотох оруол” диэн пьесаны суруйбутун үөлээннээхтэрэ өһүргэнэн сценаҕа таһаарбатахтар. Кэлин Илья Иванович өлбүтүн кэннэ, 1976 сыллаахха, хоодуот режиссер Ф.Потапов туруорбут.
И.Находкин Павка Корчагины уонна Артур Риварес оруолларын толорбутун бэйэтэ саамай күндүтүк саныыра ахтыллар. Бэл, Николайын уолун, сиэнин, Артур диэн ааттаабыт. Оттон мин Мүрү оскуолатыгар алтыс кылааска үөрэнэ сылдьан (1956 сыл эргин), “Ыстаал хайдах хатарыллыбыта” пьесаҕа И.Находкин Павка Корчагины оонньообутун көрбүппүн күн бүгүнүгэр диэри умнубаппын. Онно оҕолуу ылынан кэбиспитим өр сылларга суураллыбаттык иҥмититтэн сөҕөбүн. Кэлин ити оруолу киинэлэргэ Василий Лановой уонна Владимир Конкин курдук уһулуччулаах артыыстар толорууларыгар көрдөҕүм аҕай да, ол оҕо сылдьан Илья Находкин оонньообутугар тиэрдибэт эбиппин. Итини кырдьаҕас учуутал эдьиийбэр кэпсээбиппэр, кини: “Итинник буолааччы, оҕо уйан дууһатын таарыйбыт, умнуллубаттык иҥэн хаалааччы”, – диэбитэ. Искусство, тыйаатыр күүһэ уонна артыыс талаана диэн ити буоллаҕа.
Илья Иванович уонна Прасковья Николаевна Находкиннар олохторун оҕолоро салгыыллар, сиэннэри бэлэхтииллэр.

Петр Алексеевич Кривошапкин

Илин Үрэх Мэҥиэлээх диэн күөлүн Арҕаа салаа диэн түөлбэтигэр төрөөбүт Петр, ийэлээх аҕата эрдэ өлөннөр, 11 саастааҕар холкуос үлэһитэ буолбут. Петр 1945 сылга Саха тыйаатырыгар студияҕа үөрэнэ сылдьар биир дойдулаахтарын, доҕотторун Н.Бурцевы, И.Находкины, Н.Дьячковскайы уонна Д.Копырины батыһан, Дьокуускайга киирэн студия үөрэнээччитэ буолар.
Ити кэмҥэ Марк Жирков “Ньургун Боотур” операны суруйбутугар артыыстары талбыттар. Петрга Уот Уһутаакы оруолун итэҕэйбиттэр. Ити оруолга иккис киһинэн аатырбыт драмартыыс Виктор Саввин анаммыт. Операны 1,5 ый иһигэр 23 төгүл көрдөрбүттэригэр, Петр 21-гэр ыллаабыт, Марк Жирков уонна көрөөччүлэр биһирэбиллэрин ылбыт. Бухатыыр көрүҥнэнээри сон, хаатыҥка кэтэрин, куйаҕы, 3-4 киилэ ыйааһыннаах муоһу иилинэрин туһунан суруйаллар. Кини ити саҕана сүүрбэччэлээх уол. Хомойуох иһин, студияны сабаннар тарҕатан кэбиспиттэр. Петры тыйаатырга үлэҕэ анаабыттар, сотору кинини атыттары кытта Москубаҕа үөрэххэ ыытарга быһаарбыттар. Дойдутугар тахсан сайылаан, күһүөрү куоракка киирбитэ оҕолоро хайыы үйэ Москубалаан хаалбыттар. Билиҥҥи курдук сибээс кэлиэ дуо, тыйаатырыгар үлэлээн кыстаабытын кэннэ саас Москубаҕа ыытарга быһаараллар. Эмиэ хойутаан тиийбитин үтүө санаалаах салалта Гнесиннэр аатынан училищеҕа ылан, 1949 сыллаахха устудьуон буолар. Училищены 1953 сыллаахха ситиһиилээхтик бүтэрбитин Челябинскай уобаласка эбэтэр Германияҕа ыытар буолбуттара тоҕо эрэ олоххо киирбэтэх. Дьоҕурдааҕын толору дакаастаан, салгыы үөрэнэргэ министиэристибэ сөбүлэҥин ылан, Москубаҕа Чайковскай аатынан консерватория устудьуона буолар. Болгарин Николай Гяуров (аатырбыт бас), ССРС норуодунай артыыһа Тамара Милашкина, Арассыыйа норуодунай артыыһа Евгений Кибкало курдуктары кытта бииргэ үөрэнэр. Ити курдук, Илин Үрэх дьадаҥы уола 9 сыл үөрэнэн дойдутугар 1958 сыллаахха эргиллибитэ.
Мантан ыла кини олоҕун иккис түһүмэҕэ саҕаланар. Дьокуускайдааҕы П.А.Ойуунускай аатынан мусукаалынай-драматическай тыйаатырга солиһынан ылыллан ситиһиилээх үлэтэ саҕаланар. Г.Григорян “Лоокуут уонна Ньургуһун” оператыгар Күһэҥэй, М.Жирков уонна Г.Литинскай “Ньургун Боотур” операларыгар Түөнэ Моҕол, Г.Григорян “Хотугу сибэкки” оператыгар Руслан уонна Хойостоон, Г.Григорян “Хотугу бырааһынньык” ораториятыгар Партизан оруолларын олус ситиһиилээхтик толортообут. П.Чайковскай “Евгений Онегин” оператыгар Евгений баартыйатын толорорун бэлэмнээбиттэр да, тоҕо эрэ ол туолбатах. Төрүөтэ биһиэхэ биллибэт. Кини М.Лобановы, М.Попованы, Н.Шепелеваны, А.Егорованы, А.Ипполитованы кытта гастролга Саха Сирин барытын кэрийбит. Ону өйдүүр-саныыр дьон Петр сымнаҕас баархат (лирическай баритон) куолаһа умнулла илигин бэлиэтииллэр.
1962 сылга кини олоҕун үһүс түһүмэҕэ саҕаланар. Петр Алексеевич Дьокуускайдааҕы мусукаалынай оскуолаҕа ырыа преподавателэ буолар. Саха ырыаһыттарыттан бастакынан педагог-вокалист буолбутун бэлиэтииллэр. Үлэлээбитин устатыгар (1962-1994 сс.) 100-кэ ырыаһыты ииппититтэн уонна салгыы үөрэххэ атаарбытыттан элбэх оҕо киин консерваториялары бүтэрбиттэр. Үөрэнээччилэрэ Александр Алексеев, Роман Березкин, Борис Алексеев, Владимир Павлов, Прокопий Неустроев, Владимир Заболоцкай, Айталина Адамова, Нина Чигирева, Иван Степанов, Семен Оконешников СӨ үтүөлээх, норуодунай эбэтэр Арассыыйа норуодунай артыыстара буола үүммүттэрэ. Иван Степанов, Айталина Адамова уонна Нина Чигирева аан дойду бастыҥ ырыаһыттарын кэккэлэригэр тахсыбыттара, норуоттарын аатырдыбыттара. Нина Чигиреваны Москубаҕа Большой тыйаатырга үлэлии кэлэригэр этии киллэрэ сылдьыбыттара.
Петр Алексеевич Москубаҕа үөрэнэригэр, дойдутугар кэлэн да баран, остуол тиэнниһинэн үлүһүйэрин, күрэхтэһиилэргэ кыттан өрүү миэстэлэһэрин ахталлар. Училищеҕа норуодунай хонтуруол чилиэнэ, ревизиялыыр хамыыһыйа бэрэссэдээтэлэ, ОСВОД чилиэнэ – бу кини өр сылларга уопсастыбаннай үлэтэ. Өрөспүүбүлүкэҕэ каадырдары бэлэмнээһиҥҥэ, мусукаалынай култуура сайдыытыгар үтүө суобастаах, ситиһиилээх үлэтэ үгүс Бочуотунай грамоталарынан наҕараадаламмыта, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ этэ. Кини үгүс сылларга оҕону үөрэххэ ылыыга, бүтэһик эксээмэннэрин туттаралларыгар хамыыһыйа чилиэнэ буолара, ол үгүс боротокуолларга баар. Вокалист-педагогтар өрөспүүбүлүкэ таһынааҕы сэминээрдэригэр кини үлэтин хаачыстыбата бэлиэтэммитэ, хайҕаммытын үгүстүк ахталлар. Училищеҕа үөрэппит оҕолоро салгыы Москубаҕа, Екатеринбурга, Санкт-Петербурга, Уфаҕа, Новосибирскайга, Алма-Атаҕа, Киргизияҕа, Владивостокка, Хабаровскайга үрдүк мусукаалынай үөрэхтэнэн өрөспүүбүлүкэҕэ, кини таһыгар да ситиһиилээхтик үлэлии сылдьалларыттан Петр Алексеевич киэн туттар.
1994 сылга Петр Алексеевич олоҕун өссө биир түһүмэҕэ саҕаламмыта. Кини саҥа тэриллибит Муусука үрдүкү оскуолатыгар ыҥырыллан ырыаҕа уһуйар үлэтин саҕалаабыта. Итиннэ кини элбэх эдэр талааннары, опера ырыаһыттарын ииппитин бэлиэтииллэр. СӨ Үөрэҕириитин үтүөлээх үлэһитэ, «Кырасдааныскай килбиэн» бэлиэ хаһаайына, Петр Алексеевичка өр сылларга (1977-2002 сс., 25 сыл) концертмейстердаабыт Альбина Ильинична Герасимова ахтыытыттан хайдах баарынан аҕалабын: “Очень дорогой моему сердцу человек Петр Алексеевич Кривошапкин – первый профессиональный педагог вокала из народа саха, заслуженный работник культуры РС(Я), настоящий гуру, у которого учишься всему: тонкостям вокала, пониманию музыки, отношению педагога и ученика, житейским мудростям и т.д. Честнейший человек, очень справедливый, мудрый, трудолюбивый, добрый, принципиальный, прямолинейный. С 1994 года Петр Алексеевич стоял у колыбели открытия факультета академического пения Высшей школы музыки, мечты всей его педагогической жизни. Еще в 80-е годы он говорил, что вокалу нужно все 9 лет (училище-ВУЗ) учиться у одного педагога, менять “школу” – 4 года проучившись у одного, а остальные 5 лет у другого – нельзя. За годы работы в ВШМ Петр Алексеевич выпустил ведущих солистов ЯГТОиБ Н.Попова, народного артиста РС(Я) и П.Герасимову, заслуженную артистку РС(Я), лауреата международных конкурсов. Петр Алексеевич талантливый педагог-вокалист и наставник до последних дней, по мере сил и возможностей помогал молодым, передавая им свой богатый опыт, любовь к жизни и искусству. Он понимал индивидуальность каждого ученика, выбирал для них оптимальный путь развития и совершенствования. Все ученики Петра Алексеевича до сих пор с благодарностью вспоминают “Учителя с большой буквы”. Учууталын туһунан СӨ Үтүөлээх артыыһа, режиссер П.Д.Неустроев: “Об учителе. В определении и выборе моей будущей профессии большую роль сыграл П.А.Кривошапкин. К счастью, в начале ноября 1970 г. я поступил в класс П.А.Кривошапкина в ЯМУ, без каких-либо экзаменов, в то время я работал артистом хора в Якутском музыкально-драматическом театре. С тех пор я твердо определился со своей профессией, что стану оперным певцом, артистом. Весной 1971 г. был призван в армию, и в 1973 г. обратно вернулся в ЯМУ к своему учителю. Как педагог, П.А.Кривошапкин давал мне большую веру и надежду. Он говорил: ”Голос, тембр есть, ты должен пойти учиться дальше”. Я думаю, что оправдал надежды своего учителя, спел главные ведущие партии в спектаклях. Когда он еще был жив, я продолжал брать у него консультации, по телефону, он как будто все заранее слышал и видел, давал очень ценные советы. И когда я работал в ЯМУ, сам начал преподавать, он очень радовался успехам моих учеников. Иногда, если у меня появляются сомнения, я вспоминаю своего учителя и думаю, чтобы он мне сейчас посоветовал. А когда я поступил на оперного режиссера в ГИТИС, он первым порадовался за меня: “Ты очень правильно сделал, молодец” – благославил он. И самое интересное, когда я закончил Уфимскую консерваторию, поступил солистом в театр в 1985г., он мне подарил книгу Б.А. Покровского “Оперная режиссура”- как будто предвидел, что стану режиссером. П.А.Кривошапкин является для меня близким человеком, наставником, как отец”. Оттон киниэхэ үөрэммит Н.А.Попов: “Педагог – это человек, который обучает, развивает, направляет своего ученика. Моим педагогом был П.А.Кривошапкин. Он одновременно являлся музыкантом, психологом, физиологом, философом. Я учился у Петра Алексеевича с 1994 г. по 2001 г. Все года учебы он являлся моим наставником, помощником, опорой, человеком, знающим ответы на все мои вопросы. Мне очень повезло, что я попал к такому строгому, требовательному, истинно мудрому педагогу. Ценю его, и называю Петра Алексеевича “Знатоком вокальной методики”. Очень горжусь, что я его ученик”.
Петр Алексеевич 9 уһун сыл устата дойдутуттан, дьонуттан тэйэн, хааччыллыы өттүнэн олус кырыымчык сыллары атааран уустук үөрэҕи баһылаабытын сөҕө-махтайа саныыгын. Дойдубар биир кырдьаҕас этэн аһарбытын өйдүүрбүнэн, киниэхэ манна бииргэ үлэлээбиттэрэ, ордук Анна Егорова харчынан көмө буолбуттара үһү. Итини билигин кэлэн кимтэн да дьиҥ иһин туоһулаһан билбэккин эрээри, искусствобыт үлэһиттэрэ барахсаттар баардаах уонна тулаайах диэннэр өйөөбүттэригэр саарбахтааһын суох. Оччолорго бары даҕаны эрэйи эҥэринэн тэлэн үөрэнэллэрэ, онуоха идэлэрин таптыыллара, өрөспүүбүлүкэлэрин аатын үрдүктүк туталлара күүс-көмө буоллаҕа. Онон бастаан артыыс буолан атахтарыгар турбуттар төгүрүк тулаайах Петрга көмө буолбуттара саарбахтаммат. Москубаҕа ити сылларга Щепкиҥҥэ үөрэнэ сылдьар доҕоро, биир дойдулааҕа Д.Копырин киһитэ уопсай дьиэҕэ аччык сууланан сытарыгар түбэһэ киирэн, бэйэтэ уустук усулуобуйаҕа сылдьар киһи, баһаарга баран ас аҕалан аһатан быыһаабытын Петр бэйэтэ ахтан аһарбыта эмиэ баар эбит.
Арассыыйа норуодунай артыыһа Иван Степанов: «Я часто встречал на улице Ярославского молодую семейную пару – П.А.Кривошапкин и А.С.Ипполитова были одеты стильно и модно. Алена Семеновна была очень хорошо сложена, она одевалась так, что притягивала всеобщее внимание. Петр Алексеевич был красивым мужчиной спортивного сложения. Я знал, что они певцы. Как-то раз мне поручили подготовить декорации для спектакля “Евгений Онегин” в постановке народной артистки РСФСР и ЯАССР Анны Егоровой. А.Егорова часто заходила в художественную мастерскую, чтобы обсудить детали декорации. Работая, я обычно напевал. Анна Ивановна обратила внимание на мой голос и посоветовала попробовать свои силы на поприще музыкального искусства. Она и попросила Петра Алексеевича заниматься со мной. Только тогда я лично познакомился с ним. Получается, что первые уроки профессионального обучения вокалу я получил у него. В 1972 г. меня, первокурсника Уральской консерватории, вызвал в Якутск заместитель министра культуры В.А.Босиков, так как меня утвердили в опере “Лоокуут и Нюргусун”. Во время репетиции заключительного осуохая я впервые услышал Петра Алексеевича в качестве запевалы осуохая. Голос у него был особенный, это отмечали многие специалисты по вокалу. Тогда он работал педагогом академического пения ЯМУ. Большая часть артистов ЯГТОиБ им.С.Омоллона – это его ученики. Его звания – его ученики! Я благодарен судьбе, что встретился с ним», – диэн ахтыытыгар суруйбут. Арассыыйа норуодунай артыыһа истиҥ-иһирэх ахтыыта итинник. Петр Алексеевич 1944 сылтан 2004 сылга диэри тыйаатыр эҥэрдэммитэ суруллар. Бу – 60 сыл устата үөрэҕин, үлэтин холбоотоххо сыралаах, бэриниилээх үлэ ээ.

Түмүк оннугар

Үөлээннээхтэр, биир дойдулаахтар Н.Бурцев, Д.Копырин, И.Находкин уонна П.Кривошапкин дьылҕалара итинник. Арай бииргэ киирсэн үөрэммит Н.Дьячковскай кэлиҥҥи дьылҕата биллибэт.
Н.Бурцев дойдутугар Илин Үрэххэ кэлэ сылдьарын өйдүүбүн. Ити оскуолаҕа киириэм иннинэ, 1946 сыл эҥин буолуо. Тыйаатырга үлэлээбитэ, ырыаһыт дииллэрэ, олоҥхолото сатыыллара. Ити сылларга миигин Илин Үрэхтэн Эбэҕэ (Мүрүгэ) Көлөпүнэ Ньукулайга хас да хонноро киллэрбиттэригэр кини баара. Көлөпүнэҕэ олорон Бороҕоҥҥо тугу эрэ үлэлиирэ эбитэ буолуо. Николай Иванович кэлин атын сирдэринэн сылдьан баран, 80-с сылларга дойдутугар ыарыһах буолан эргиллибитэ, Чараҥ мэдиссиинискэй пуунугар сытан өлбүтэ. Аҕатын иккис кэргэниттэн уола, эмиэ тойуксут, мелодист, мас ууһа буолбут Иван Бурцев убайын уҥуоҕун Илин Үрэххэ Тыама Тамаҕар, төрөөбүт буоругар көмпүтэ.

Иван Бурцев,
Илин Үрэхтэн сыдьааннаах үлэ бэтэрээнэ.