Общество

Вебинарга үнүбүрсүөт Киин тутар хамыыһыйатын начаалынньыга Елизавета Ильина быйыл туох уларыйыылар киирэллэрин, бүддьүөккэ төһө миэстэ көрүллэрин, биир кэлим эксээмэҥҥэ ханнык биридимиэттэри туттарыы ирдэнэрин, орто үөрэх дипломунан ханна туттарсыахха сөбүн, тус сыаллаах миэстэнэн үөрэнии, истипиэндьийэ уо.д.а. туһунан сиһилии кэпсээтэ. Истээччилэр ыйытыыларыгар хоруйдаата. 

Аныгы үнүбүрсүөт

Елизавета Ильина кэпсээнин үнүбүрсүөтү билиһиннэрииттэн саҕалаата.  М.К. Аммосов аатынан ХИФУ-га сыллата элбэх оҕо туттарсар. Билигин үнүбүрсүөт 17 үөрэх тэрилтэлээх, үс салаалаах (Мииринэйгэ, Нерюнгрига уонна Чукотка аптаныамынай уокурук киинигэр Анадырь куоракка). Олорго барыларыгар холбоон, дойду 58 эрэгийиэниттэн 19 тыһыынчаттан тахса устудьуон үөрэнэн, талбыт идэлэрин баһылаан, анал үрдүк үөрэхтээх исписэлиис буолан тахсаллар. Норуот хаһаайыстыбатын араас салааларыгар айымньылаахтык үлэлииллэр. Кэлиҥҥи сылларга тас дойдулар ыччаттара кэлэн үөрэнэллэр, онон билигин 38 омук дойдутуттан 800 эдэр киһи үөрэнэ сылдьар.

Орто уонна үрдүк үөрэх бырагырааматынан, 4 120 бүддьүөт миэстэтэ баар. Үнүбүрсүөккэ үөрэх 445 бырагырааманан ыытыллар. Устудьуоннар тустаах үөрэхтэригэр дьүөрэлээн, билиминэн, успуордунан, уопсастыбаннай үлэнэн дьарыктаналларын, быһата, эргиччи сайдалларын туһугар сөптөөх усулуобуйа толору тэриллибит. Ол курдук, Сайсары күөл үрдүгэр турар Устудьуоннар куораттарыгар аныгы ирдэбилгэ эппиэттиир, толору хааччыллыылаах 13 уопсай дьиэҕэ 5 тыһыынчаттан тахса киһи олорор. Байыаннай үөрэтэр киин, мэдиссиинэ килииникэтэ, «Смена» санаторий-профилакторий, «Сэргэлээх уоттара» култуура киинэ бааллар. Устудьуоннар 28 успуорт көрүҥэр дьарыктаналлар, «Долгун» бассейҥа босхо сөтүөлүүллэр. Сыыппара кафедратыгар эбии идэлэргэ үөрэнэллэр.

Хас миэстэ баар буоларый?

Быйыл бакалавриат уонна специалитет бырагыраамаларынан, бүддьүөккэ 2 987 үөрэх миэстэтэ көрүллүөҕэ, оттон магистратураҕа – 628.

Үнүбүрсүөккэ аҕыс саҥа бырагыраама баар буолуо, ол иһигэр прикладной географияҕа, картографияҕа, геоинформатикаҕа, технологическай массыыналарга уонна малга-салга, маны сэргэ Арассыыйа бастыҥ үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин кытары ситимнээх бырагыраамалар киириэхтэрэ.

Магистратураҕа туттарсааччыларга сэттэ саҥа хайысха баар: математика уонна информатика, үп-экэниэмикэ, мэдиссиинэ үнүстүүттэригэр, юридическай бакылтыакка о.д.а.

Туттарсыы усулуобуйата

Федеральнай олимпиадалар кыайыылаахтарыгар уонна призердарыгар  тургутуута суох киирэр кыах биэриллэр. Эбэтэр ол биридимиэт 100 баалынан ааҕыллар.

Тус сыаллаах кубуотанан үөрэххэ киирбиттэргэ үөрэх кэнниттэн үлэҕэ киирэри мэктиэлииллэр. Хас биирдии тус сыаллаах миэстэ «Работа в России»  саайтка сыһыарыллыаҕа. (Тус сыаллаах үөрэхтээһиҥҥэ анал вебинар муус устарга ыытыллыахтаах).

Уопсай олоҕурбут быраабыланан бүддьүөт миэстэтигэр туттарсыы Биир кэлим эксээмэн түмүктэринэн уонна тус ситиһиилэр баалларынан ааҕыллар.

Төлөбүрдээх үөрэххэ кэккэ чэпчэтиилэр киириэхтэрэ. Төлөбүр бигэргэммит суумата 2026 сыл иккис кыбаарталыгар биллиэҕэ.

Чэпчэтиилээх үөрэххэ кубуота икки хайысхалаах: «туспа» уонна «ураты» диэн. Уопсай бүддьүөт миэстэтин 10 %-ыттан кыра буолуо суохтаахтар.

«Туспа» кубуотаҕа Арассыыйа Дьоруойдара, «Хорсунун иһин» уордьанынан наҕараадаламмыттар, АБДь кыттыылаахтара уонна кинилэр оҕолоро, РФ сиригэр-уотугар уонна тас дойдуларга байыаннай дьайыыларга кыттыбыт дьон оҕолоро киирэллэр.

Мэдиссиинэ идэлэригэр туттарсааччыларга, короновирус саҕана мэдиссиинэҕэ үлэлээбит, бу дьаҥтан суорума суолламмыт төрөппүттэрдээх оҕолорго эмиэ чэпчэтии баар.

«Ураты» кубуотаҕа инбэлиит оҕолор, маҥнайгы уонна иккис группалаах оҕо саастарыттан инбэлииттэр, байыаннай сулууспа кэмигэр инбэлиит буолбуттар хапсаллар. Тулаайах эбэтэр төрөппүт көрүүтэ суох хаалбыт оҕолор, байыаннай дьайыы бэтэрээннэрэ эмиэ бу чэпчэтиинэн туһаналлар.  

Абитуриент маны билиэхтээх!

Абитуриент докумуоннарын 5 үрдүк үөрэх кыһатыгар 5 салааҕа биэриэн сөп. Маныаха саамай сөбүлээбит үөрэҕин маҥнайгынан туруорар.

2026-2027 үөрэх сылыгар 2022 сылтан 2026 сылга диэри туттарыллыбыт БКЭ түмүктэрэ туһаныллаллар.  

Аттестат оригиналын оннугар биир үрдүк үөрэх кыһатыгар киириигэ сөбүлэҥ биэриллэр – тус бэйэтэ тутар хамыыһыйаҕа, эбэтэр «Госуслуги» портал нөҥүө.

Тус ситиһиилэр иһин муҥутуур баал – 10.

Сүрүн болдьохтор

Үнүбүрсүөккэ туттарсыы быраабылалара (бүдьүөт миэстэлэрин ахсаана, туттарсыыга эксээмэннэр, тус кыайыыларга биэрэчэн, олимпиадалар кыайыылаахтарыгар быраабылалар) тохсунньуга бигэргэннилэр.

Олунньуга идэтийбит орто үөрэх бырагырааматын бүтэрбиттэргэ быраабыла бигэргэниэ.

Муус устарга төлөбүрдээх миэстэлэр кубуоталара уонна ахсааннара бигэргэниэ, сыаналара чопчуланыа. Маны таһынан, тус сыаллаах үөрэниигэ уонна атын категорияларга кубуоталар бигэргэниэхтэрэ.

Бэс ыйын 1 күнүгэр туттарсыы расписаниета тахсыа.

Бэс ыйын 20 – от ыйын 19-20 күннэригэр докумуоннары тутуу ыытыллыа.

От ыйын 27 күнүгэр куонкурустар испииһэктэрэ тахсыа.

Атырдьах ыйыгар үөрэххэ киирии туһунан бирикээстэр тахсыахтара: атырдьах ыйын 3 күнүгэр – чорботуллар түһүмэх, атырдьах ыйын 7 күнүгэр – сүрүн түһүмэх, атырдьах ыйын 11 күнүгэр – эбии түһүмэх, атырдьах ыйын 29 күнүттэн эбии ылыы туһунан бирикээстэр.   

Истипиэндьийэлэр

Вебинарга этиллибитинэн, бүддьүөккэ үөрэнэр устудьуон араас төлөбүрдэри ылыан сөп, баазабайтан үрдэтиллибиккэ тиийэ. Барыта устудьуон  тус ситиһиититтэн тутулуктаах.

Үрдэтиллибит истипиэндьийэ ананар: успуорка ситиһии иһин «А» категорияҕа – 35 тыһ. солк., «Б» категорияҕа – 25 тыһ. солк., билим-чинчийэр үлэҕэ – 30 тыһ. солк., үөрэх бастыҥнарыгар – 30 тыһ. солк., култуурунай-айар үлэҕэ ситиһиилэхтэргэ – 25 тыһ. солк., уопсастыбаннай үлэҕэ ситиһиилэхтэргэ – 25 тыһ. солк.

БКЭ-ни 100 баалга туттарбыт, Бүтүн Арассыыйатааҕы олимпиадалар кыайыылаахтара, призердара Г.И. Невельскай аатынан истипиэндьийэҕэ  тиксиэхтэрин сөп.  Ыйга  30 тыһ. солк.

Устудьуоннарга судаарыстыбаннай академическай истипиэндьийэ кууруһуттан уонна үөрэххэ таһымыттан тутулуктанан төлөнөр. Кээмэйэ сылын ахсын хаттаан көрүллэр. 

Биир кэлим эксээмэннэр

Быйыл кэккэ уларыйыы киирдэ, РФ Билимҥэ уонна үрдүк үөрэххэ министиэристибэтэ БКЭ баалын алын кээмэйин сорох биридимиэттэргэ үрдэттэ. Ол курдук, физикаҕа 41 баал буолла (урут 39 этэ), историяҕа 40 (36), информатикаҕа 46 (44), омук тылыгар 40 (30), биологияҕа уонна химияҕа 40 (39).  Нуучча тылыгар, математикаҕа, литератураҕа, географиҕа баал алын кээмэйэ – 40, уопсастыбаны билиигэ  – 45.

Үөрэххэ туттарсыыга математика биридимиэтэ баар буоллаҕына, «профильнай» таһым эрэ түмүктэрэ аахсыллар, ол эбэтэр, баазабай таһымы туттарбыттар манна хапсар кыахтара суох.

Бигэргэммит бааллар алын кээмэйдэрэ бары хайысхаҕа туһаныллаллар. Ол эрээри, ХИФУ икки дипломнаах үөрэхтээһин бырагырааматыгар уонна «Экэниэмикэ» (экэниэмикэ уонна чахчылары ырытыы) идэҕэ Үп-экэниэмикэ үнүстүүтүн иһинэн Экэниэмикэ үрдүкү оскуолатыгар бу бааллартан үрдүк баал олохтоммут.

Сорох тиэхиньиичэскэй хайысхаларга («физика», «радиотехника», «теплоэнергетика уонна теплотехника», «электроэнергетика уонна электротехника» бырагыраамаларга) физикаҕа эксээмэни туттарар ирдэннэ.  

Орто үөрэх дипломунан туттарсар абитуриеннар үрдүк үөрэх кыһатын иһинээҕи эксээмэннэринэн (сэһэргэһии, тест...) бакалавриакка эбэтэр специалитекка киириэхтэрин сөп, ол эрээри, үөрэхтэрин хайысхата сөп түбэһэр буолуохтаах. Ханнык үөрэххэ киириэххэ сөбүн Киин туттарсар хамыыһыйа саайтыгар киирэн билсиэххэ сөп.

Галина МАТВЕЕВА 

Хаартыскалар: ХИФУ пресс-кииниттэн